Rotterdamse kunstinstellingen: “Het is gewoon een groot drama”

Het kabinet heeft vorige week laten weten dat het de bezuinigingen op kunst en cultuur gaat doorvoeren: er gaat vanaf 2013 200 miljoen euro minder naar kunst en cultuur. Het verhaal is inmiddels bekend; de ‘top instellingen’ blijven buiten schot, de middelgrote en kleine instellingen worden zwaar getroffen. Vooral podiumkunsten moeten het ontgelden. Maar wat gaat dit voor de culturele wereld in Rotterdam betekenen?

De Rotterdamse top die waarschijnlijk de dans zal ontspringen is het Rotterdams Philharmonisch, het Ro-theater en het Internationaal Film festival Rotterdam. Onzekere tijden voor de andere instellingen breken nu aan, waarvan enkele zelfs rekening moeten houden met het einde van hun voortbestaan. De kweekvijver voor Rotterdams theater talent, het Productiehuis Rotterdam, moet worden opgeheven volgens de plannen. Ook zal het post-academische kunstonderwijs in Rotterdam mogelijk verdwijnen, zoals het Piet Zwart Instituut maar ook het Berlage Instituut. Daarnaast wordt er in Rotterdam nog eens extra bezuinigd vanwege een gat in de gemeentelijke begroting. Er moet in de komende jaren een half miljard worden gekort. De gemeente heeft al aangegeven dat hierdoor de plannen voor het stadsmuseum en voor nieuw groot poppodium komen te vervallen. Hoe staan Rotterdamse kunstinstellingen tegenover de toekomst? Enkele reacties.

Onzekerheid en onbegrip
Worm en V2 maken nu allebei deel uit van de sector ‘E-cultuur’ in het huidige subsidiestelsel, de zogenaamde Basis Infrastructuur. Die moeten nu samengaan in een nieuwe sector onder de noemer ‘Creatieve Industrie’ samen met architectuur en vormgeving. Joris van Ballegooijen van V2: “Wij moeten gaan concurreren met meer aanvragers in een kleiner potje. We kunnen niet meer rekenen op structurele bijdrage en dat is een ramp voor V2. Alle subsidie gaat binnenkort op project basis. Maar je kunt alleen vooruit met langlopende structurele subsidies. Als dat vervalt kunnen wij geen mensen meer aannemen en kunnen er ontslagen vallen.” Hajo Doorn van Worm: “De gevolgen voor Worm kunnen wel eens ernstig zijn. Wij krijgen ook geld uit de Rijkspot die opdroogt. Maar wat exact de consequenties zullen zijn, weten we pas als de rook is opgetrokken.”

Gerrit Timmers, artistiek leider van het OT Theater, dat sinds 1973 in Rotterdam gevestigd is: “Het is landelijk gewoon een groot drama. Waarschijnlijk is het voor ons wel mogelijk om structurele subsidie aan te vragen, maar dan voor twee in plaats van vier jaar. Ook is er simpelweg veel minder geld. Dat betekent bijvoorbeeld dat je geen grootschalige opera’s meer kunt opzetten want daar heb je drie jaar voorbereidingstijd voor nodig.”

“Op dit moment houden wij met alle scenario’s rekening, er is nog zoveel onzeker. Geen enkel middelgroot gezelschap kan nu met een gerust hart adem halen. Als we echt weinig geld zullen krijgen dan moeten we kijken wat we gaan doen om ons pand te betalen, door het creatiever en intensiever te gebruiken, ook door andere partijen. Dat willen we graag, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want ook dat kost weer geld.”

Vooral de toon van het kabinet wordt gehekeld en de keuzes die worden gemaakt in de kortingen. Joris Van Ballegooijen: “Het is moeilijk voor te stellen hoe ze dat voor ogen hebben om slechts op projectbasis te werken. Wij kunnen gewoon niet bij elk project van voor af aan beginnen, dan vervallen we in amateurisme. Kijk, voor kunstenaars is het nog voor te stellen dat ze van plek naar plek reizen. Maar die plekken waar ze terecht komen, zoals V2, moeten dan wel stabiel zijn.”

Hajo Doorn: “Toen de Taliban die Boeddha-beelden opblies en muziek verbood was iedereen in rep en roer. Nu doet de regering hier precies hetzelfde door met een paar pennenstreken het fijnmazige culturele netwerk om zeep te helpen.” “De discussie gaat niet over geld. Ze willen het systeem veranderen en hanteren de shock-and-awe methode.”

door motten opgevreten kant
Illustratie Beeld:  Eva Lindeman

de Rotterdamse situatie
Volgens Gerrit Timmers is dat gelukkig wel anders bij de gemeente Rotterdam. “Het moet echt gezegd worden: de gemeente Rotterdam is heel positief over kunst en cultuur, ze pleiten voor diversiteit en ontwikkeling. Er is veel meer compassie. Ze bezigen niet de negatieve taal van het Rijk. De gemeente Rotterdam gaat tot 2013 niet bezuinigen op kunst en cultuur, dat is al heel wat! In 2013 moet er weer 10 miljoen van af, maar dat is een afspraak die al stond. Dat begrijpen we.”

Dat de gemeente meer belang hecht aan de waarde van kunst en cultuur, mag niet verbazen. Gerrit Timmers: “De gemeente weet heel goed wat het economisch belang is van kunst en cultuur, daarmee kun je de wegtrekkende middenklasse behouden voor de stad. Onderzoeken hebben aangetoond dat ouders, ook al gaan ze zelf niet naar het theater, wel de mogelijkheid voor hun kinderen willen om naar het theater te gaan.” Hajo Doorn waarschuwt Rotterdam dan ook “Nu gaat die hogeropgeleide middenklasse misschien naar Amsterdam, want zelfs na de bezuinigingen zullen ze daar drie keer meer aanbod hebben dan hier.”

Ook zal de Rotterdamse uitstraling in buitenland verminderen. Joris van Ballegooijen: “V2 heeft een groot internationaal netwerk. Die positie komt nu in het geding. Misschien dat wij voor de gemiddelde Rotterdammer niet altijd even zichtbaar zijn, maar wij vertegenwoordigen wel heel nadrukkelijk Rotterdam in het buitenland.” “Wij krijgen heel veel reacties van over de hele wereld, waarin iedereen geschokt reageert. Nederland was een baken, een voorbeeld van hoe het wel kon worden geregeld.”

sponsoring onrealistisch
Hoe zit het met de mogelijkheid om meer geld via het bedrijfsleven los te krijgen, zoals staatssecretaris Zijlstra dat graag ziet? Zowel Worm als het OT Theater hebben bij de bouw van hun nieuwe onderkomen ervaring met het werven van sponsoren. Hajo Doorn van Worm: “Een gebouw is een concreet plan waar mensen aan willen meewerken. Voor stenen is het makkelijk, voor projecten is dat anders. De bedragen waar we het nu over hebben kun je niet opvangen door een mecenaatje hier en daar. Wij krijgen nu zelfs de reactie: ‘wij willen jullie wel geld geven, maar bestaan jullie nog wel over een paar jaar?’”
Gerrit Timmers signaleert hetzelfde probleem: “Grootschalige sponsoring is heel onrealistisch. Ons sponsorprogramma tijdens de bouw heeft wel wat geld opgeleverd maar de grootste geldschieter was een fonds en de daaropvolgende een bouwbedrijf dat in de wijk bouwde. Die hadden er belang bij dat er een theater kwam, voor de verkoop van de huizen.”

“Onlangs hebben wij opnieuw geprobeerd om sponsors binnen te krijgen voor opera. We zijn in zee gegaan met een professioneel sponsorbureau. Ook werkten we met een board van CEO’s uit het bedrijfsleven die persoonlijk mensen aanschreven. We kregen 80 enthousiaste reacties maar toen er betaald moest worden, kwamen er slechts 2 over de brug. We hebben het project moeten stoppen en het heeft ons uiteindelijk alleen maar geld gekost.”

“Voor een theater is het heel moeilijk om geld binnen te krijgen. Theater is ongewis, je weet niet wat je moet verwachten. En er is geen sprake van waardevermeerdering, zoals bij een museum. Een potje uit de 17e eeuw wordt elk jaar meer waard. In combinatie met de negatieve reclame van het rijk maakt dat sponsoring onmogelijk.”

Mars der Beschaving
Opmerkelijk is dat juist Rotterdam vandaag de start is van landelijke protestactie tegen de bezuinigingen op kunst en cultuur, alsmede van een breder maatschappelijk protest. Op zondag 26 juni vindt ‘Boijmans Bezet‘ plaats, het vervolg van ‘Schuilen in het Rijks’, een initiatief van een groep Rotterdamse kunstenaars. Voor de verandering niet in de hoofdstad. Is dat een bewuste keuze geweest? Woordvoerder Eric Jan van de Geer “We wilden het eigenlijk weer in het Rijksmuseum doen, maar daar deden ze moeilijk over het feit dat we er nu ook sprekers bij wilden. Toen ontstond het idee om de tweede actie te houden op een plek voor moderne kunst, zo kwam Boijmans eruit.” Het binnenplein is vrij toegankelijk, het museum deelt pindakaassoep uit van de overgebleven pindakaas van de vloer van Wim T. Schippers en kunstenaars geven rondleidingen in het museum. Actievoerders kunnen gratis het museum bezoeken. Politici en cultuurwethouders zullen aanwezig zijn. “Omdat wij eerst de enige landelijke actie waren, hebben de andere actiegroepen zich bij ons aangesloten en zo is het ontstaan dat de Mars der Beschaving vanuit Rotterdam vertrekt.”

Voor Rotterdammers was het nog nooit zo makkelijk om te protesteren. Zondag 26 juni vindt van 11:00 tot 17:00 Boijmans Bezet plaats. Daarna vertrekt  om 20:00 De Mars der Beschaving vanaf Boijmans voor een voettocht van 25 kilometer naar Den Haag.