In de ochtend stond er een vriendelijke dame om vragen te beantwoorden, terwijl een aantal bouwvakkers obstakels aan het openschroeven waren. Ze legt uit dat de metalen onderdelen los kunnen raken, en vergelijkt de gevaren met het effect van een kaasschaaf. Ze weet ook te vertellen dat de gemeente nog moet bepalen of er budget is voor herstel. De welingelichte dame kon dus weinig zeggen over de toekomst van het park, terwijl media als RTV Rijnmond menen dat het voor renovatie gesloten is. “De bedoeling is om een renovatie van het skatepark zo snel mogelijk door te voeren,” laat de deelgemeente weten, met een uitleg die klinkt alsof slijtage niet te voorzien was: “door het intensieve gebruik zijn de toestellen nu versleten.” Jos Verveen (D66) bevestigt dat het onderhoud op de lange termijn onderschat is: “Deze situatie bewijst dat de gemeente een grootstedelijke voorziening als deze niet zelf moet willen beheren, maar in handen moet geven van professionals. Dit had je tien jaar geleden al kunnen zien aankomen.” Ondertussen onderzoekt de gemeente de mogelijkheid om sponsors aan te trekken, die verbouwing en beheer van het park voor hun rekening kunnen nemen.

Het lijkt er op dat de afwachtende houding van de gemeente achterstallig onderhoud tot gevolg heeft gehad. De kosten voor volledige renovatie zijn ongetwijfeld hoger dan die van regelmatige inspectie. Ook met het oog op de veiligheid is grondig bijhouden van belang. De laatste keer dat er echter een reparatie plaatsvond – er zijn een aantal streepjes asfalt gelegd – werd skaten eerder gevaarlijker dan veiliger. Dat geeft aan hoe onhandig het park onderhouden werd. Door slap beleid is de kans in elk geval groter geworden dat Rotterdam besluit Westblaak te sluiten. Een nieuwslezer van Radio Rijnmond beweerde een paar dagen geleden dat de deelgemeente verantwoordelijk is, maar niet in staat om het bedrag voor renovatie op te hoesten. Kennelijk wil het stadhuis inmiddels wel bijspringen. En terecht.

Volgens de Volkskrant is het skatepark ‘door de gemeente Rotterdam geschonken aan de jongeren van de stad’. Dat maakt het wrang dat het achterstallig onderhoud is terug te voeren op ‘gebakkelei tussen de deelgemeente Rotterdam Centrum en het stadsbestuur over de kosten’, zoals de krant meldde. Daarbij heeft de gedachte dat zo’n faciliteit voor rekening van een deelgemeente zou moeten komen, er in de meeste steden toe geleid dat er per wijk halve skateparkjes zijn aangelegd. Het bundelen van deze uitgaven kan een geweldig park opleveren, maar misschien onderschat men de bereidheid van skaters om iets langer onderweg te zijn naar een mooie plek.

Excuus?

Een gedachte die de afgelopen maanden veel op het park uitgesproken werd, is dat de gemeente het park bewust liet verpauperen, zodat er vervolgens een excuus zou ontstaan om het te sluiten. Onlangs is het toezicht op Westblaak wegbezuinigd. De afgelopen tijd kon je als bezoeker dus nergens meer terecht voor technische hulp, ijs op je knie of het legen van je blaas. Een volwassen sporter weet zich hier wel uit te redden, maar als een kind een arm breekt is het handig als er toezicht is. Het feit dat skaters zelf ook sociale controle uitoefenen, is helaas niet genoeg om de veiligheid van een park te garanderen. De sporters in kwestie zien toe op een gezellige en schone plek, al was het maar uit eigenbelang: niemand heeft zin in rommel of ruzie.

Eigenlijk vrezen de meeste skaters dat het park gesloten wordt ‘omdat’ er een faciliteit op de Heemraadssingel komt (waar onlangs een perfecte miniramp is verwijderd) en er op Zuid een afgelegen ‘plaza’ is aangelegd. Deze betonnen heuvel ziet er mooi uit, maar is redelijk onskatebaar. De trappen zijn bijvoorbeeld zo hoog dat slechts een kleine groep er iets mee kan. Zo lijkt het project meer een stokpaardje van gemeente en architect dan een sportgelegenheid. Dat er onlangs een paar objecten zijn toegevoegd, doet daar weinig aan af. Of de gemeente zichzelf nogmaals in de vingers gaat snijden door ook op Westblaak relatief onbruikbare constructies te plaatsen, moet nog blijken. Het schijnt dat ‘freerunnen’ een rol gaat spelen in het nieuwe ontwerp, wat grote gevolgen kan hebben, aangezien wielen ontbreken in deze sport. De kans is bijvoorbeeld groot dat de ronde vormen die nu een belangrijk onderdeel zijn van het park, dan een ondergeschikte rol krijgen of zelfs verdwijnen. Hoe flexibel een skater of BMX’er ook is, ieder heeft een voorkeur. De één skate niets liever dan een leeg zwembad, de ander beleeft meer plezier aan een plein en een paar bankjes. Westblaak is uitzonderlijk in vergelijking met de alternatieven in het straatbeeld: het is een brandpunt van gevarieerde obstakels voor uiteenlopende extreme sporten.

Tijdens de DC Demo in 2011 verkenden internationale grootheden de grenzen van Westblaak.

Bedankt!

Het skatepark is daarbij een centrum waar sporters uit alle hoeken van de hele wereld elkaar leren kennen (wat een enorm netwerk aan creatieven vertegenwoordigt). Verdwaalde toeristen, lunchend kantoorpersoneel en nieuwsgierige Rotterdammers komen met lekker weer graag naar de skaters kijken. De vraag is of de gemeente inziet dat de plek een geschikt alternatief biedt voor Facebook en obesitas. Het beeld dat schijnt te heersen op het stadhuis werd onlangs pijnlijk benadrukt toen er op het park plots vermanende borden hingen. ‘Bedankt skaters!’ stond er in grote letters op, waaronder hen werd verzocht hun rommel op te ruimen. Dat is op zijn minst ironisch: skaters ruimen vaak genoeg troep van anderen op, om te voorkomen dat ‘Blaak’ een slechte naam krijgt. Natuurlijk drinkt er wel eens iemand een biertje – met spiedende blik om boetes te ontwijken – maar de overlast is te overzien. Wanneer een voorziening als Westblaak verdwijnt, zullen skaters eerder gaan ‘streeten’ (skaten in de openbare ruimte). Dat betekent meer lawaai en versleten straatmeubilair in het centrum. Het is dan ook een positief gebaar dat de gemeente zich richt op renovatie, die overigens niet alleen op de obstakels gericht hoeft te zijn. Het zou bijvoorbeeld mooi zijn als er struiken langs de hekken komen, zodat de uitlaatgassen tijdens de spits wat minder direct het park instromen. Verder is het (helaas) begrijpelijk als metaal of hout vervangen worden door beton: het geeft minder lawaai en is wellicht goedkoper in onderhoud. Dat skaters dan iets harder zullen vallen, nemen ze waarschijnlijk wel voor lief.

Daarom ten overvloede de vraag: wanneer is een skatepark onveilig? In principe altijd. Dat is de bedoeling. Hele generaties hebben op ‘Blaak’ door vallen en opstaan hun grenzen leren verleggen. De mix van esthetiek en blessures confronteert met de grens tussen concentratie en ontspanning. Je moet letterlijk in balans zijn om een manoeuvre uit te voeren. Zo kom je er achter je dat het niet erg is als iets niet lukt, omdat je het best honderd keer kan proberen. En begrijp je hoeveel moeite het kost om iets moois er makkelijk uit te laten zien. De skaters van Rotterdam zien dan ook in hoe moeilijk het voor de gemeente moet zijn om een mooi park te plaatsen. Met plezier denken we mee.

Onlangs openden we een kleine architectuurtentoonstelling als onderdeel van de vijfde International Architecture Biennale Rotterdam. Bezoekers van de expositie werden bij betreding van de ruimte verzocht een button uit een schaal te kiezen en deze te dragen. Op de buttons stond de tekst ‘Design as Politics’, gedrukt over beeltenissen van figuren als Robert Moses, Jane Jacobs, Le Corbusier en zelfs Margaret Thatcher. Ook was er een button met daarop de niet mis te verstane boodschap ‘Blame the Architect!’.

Nog geen uur na de opening werd al goed duidelijk welke buttons het meest populair waren. Een aantal intellectuelen-op-leeftijd en een handvol idealistische dames kozen voor Jane Jacobs, terwijl opstandige studenten opteerden voor de ‘Blame..’-button. Een overweldigende meerderheid koos – en in enkele gevallen vocht – niettemin voor de buttons met daarop Le Corbusier en Thatcher.

Le Corbusier en Thatcher – radicale voorstanders van de vrije markt, het hervormen van de overheid, verdedigers van opvattingen als ‘een huis is slechts een vehikel om in te wonen’, altijd op zoek naar manieren om de massa naar hun hand te zetten.

Huidige ontwikkelingen in Rotterdam, de trotse architectuurstad, kunnen uitgelegd worden als een vrij rampzalige botsing van Thatchersiaans bijgeloof in de vrije markt met de neiging van architecten om louter meesterwerken te realiseren, ongeacht de omstandigheden of gevolgen.

Projectontwikkelaars bouwen gigantische kantoorpanden in het hele centrum van Rotterdam, alsof er van een recessie of crisis geen enkele sprake is. De potentiële gebruikers worden verleid in te tekenen op deze panden en hun huidige (vaak nog geen twintig jaar oude) panden leeg te laten staan. Hiervoor zwaaien de ontwikkelaars met de geldbuidel en met voordelen: van lage huur tot huurvrije periodes en gratis inrichting van het interieur. Het resultaat is een absurd piramidespel met lege kantoren als lijdend voorwerp. De ‘iconische’ nieuwe panden van beroemde architecten krijgen een kunstmatig gecreëerde waarde in dit spel, en verbergen zo dat de vraag naar vierkante meters kantoorruimte in werkelijkheid steeds schaarser wordt en misschien zelfs niet eens meer bestaat.

Het gemeentebestuur is echter geen slachtoffer in dit spel: zij speelt een actieve en zelfs cruciale rol in de feitelijke productie van leegstand.

Tegelijk het meest in het oog springende én treurige voorbeeld van bovenstaande ontwikkeling is het nieuwe gebouw ‘De Rotterdam’ van Rem Koolhaas aan de Wilhelminapier. OMA ontwierp een kolos van 160.000 vierkante meter, met daarin een hotel, appartementen, maar bovenal duizenden en duizenden strekkende vierkante meters aan overbodige kantoorruimte. De gemeenschap heeft er alles aan gedaan om investeerders en ontwikkelaars zo ver te krijgen het plan te realiseren en zo – ook gedurende de crisis – de economische sterkte en standvastigheid van de stad te ‘bevestigen’. Om de mogelijke leegstand al een beetje tegen te gaan, heeft de gemeente afgesproken 25.000 vierkante meter aan kantoorruimte af te nemen. Daarom verhuizen afdelingen van de Gemeentewerken Rotterdam, het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam en de dienst Stedenbouw & Volkshuisvesting naar deze nieuwe locatie.

Zij verlaten daarbij een andere architectonische kolos: de Europointtorens bij Marconiplein van architecten SOM. Deze komen als gevolg binnenkort leeg te staan, terwijl juist de gemeente deze panden bijna veertig jaar geleden betrok. De reden: het was de enige manier om de torens niet per direct leeg op te leveren, aangezien de verwachte internationale belangstelling totaal uitbleef.

Van SOM tot OMA: de geschiedenis herhaalt zich. Architecten ontwerpen te-groot-om-te-mogen-falen-projecten voor gemeentes, die op hun beurt aan de basis staan van deze perverse cyclus. De onzichtbare hand in deze schijnvertoning van de dynamiek van de vrije markt is het publieke geld, dat stukgeslagen wordt doordat de gemeente de panden zelf betrekt en zo koste wat het kost het beeld in stand houdt van een levensvatbare stad voor projectontwikkelaars. ‘Blame the architect’? Tja.

De Rotterdam van OMA in aanbouw. foto: Ossip van Duivenbode | www.ossip.nl

Deze tekst is een vertaling van een column die eerder verscheen op bdonline.

“Steeds is zo de boodschap aan de huidige bewoners: jullie zijn niet goed. Dat is ook precies wat er spreekt uit het toekomstbeeld van de stad Rotterdam, dat een typisch geheugenproduct is. Wie de Stadsvisie 2030 leest, met haar openlijke omarming van de kritisch bedoelde term ‘gentrification’, kan niet anders constateren dan dat het stadsbestuur eigenlijk een andere stedelijke bevolking wenst.”

Dit doet denken aan de promotiefilm van de Rotterdamse binnenstad die eerder al eens opviel op Vers Beton.

#Verwende Kutduiven#

foto: Ferrie Weeda

De rel betrof het feit dat Marco Pastors, uitgenodigd om als co-referent te reageren, zich op het laatste moment afmeldde. De tekst vond hij ‘niet passend’ in een tijd van herdenking, tien jaar na het overlijden van Fortuyn. Was de lezing inderdaad niet respectvol en wat waren de reacties? Vers Beton doet verslag van een roerige avond.

De lezing: psychoanalyse volgens Pim
In zijn lezing (PDF) tracht De Mul Fortuyns gedachtegoed te vatten zoals hij dat optekende in zijn boek De Verweesde Samenleving. In dit boek beschrijft Fortuyn de malaise van de naar zijn mening verweesde en vaderloze samenleving. Volgens Fortuyn is het namelijk een normale gang van zaken in de samenleving dat ”Zonen in opstand komen tegen hun Vaders”, waarna de zonen hun rol als vader weer oppakken. De babyboomgeneratie heeft deze gezonde dynamiek echter verstoord door de vaderrol niet op te eisen en waardoor ‘de Wet’ niet kon worden doorgegeven. Vader en Wet, beiden met hoofdletters geschreven: dit is duidelijk geïnspireerd op de psychoanalyse, een therapie die Fortuyn ook zelf heeft ondergaan.

Wie moest dan deze rol als Vader weer op zich nemen? Wie zou Nederland redden? Dat, zo betoogt De Mul, was Fortuyn zelf. Hij zag zich als de Messias van de Nederlandse samenleving. Om dit te illustreren citeert De Mul de laatste regel uit Fortuyns boek: “Ik ben gereed. U ook? Op weg naar het beloofde land”. Hij wijst ook op de opmerkelijke ondertitel van het boek dat tevens doorspekt is met bijbelcitaten: een ‘religieus-sociologisch traktaat’.

Het succes van Fortuyn, aldus De Mul, lag precies in dit Messianisme: de standpunten waren immers niet zo vernieuwend als hij ze deed voorkomen. Wat dat betreft tapte Fortuyn uit hetzelfde neoliberale vaatje als Paars. Toch, de belofte om de problemen in de samenleving in één keer op te lossen vindt volgens De Mul “een gewillig oor in onze hedonistische cultuur waarin het onmiddellijk genieten voorop staat”.

De Mul gebruikt vervolgens de psychoanalytische theorieën van Freud om het politieke fenomeen Fortuyn verder te duiden. Volgens Freud staat de Vader, net als het alfamannetje bij de primaten, boven de Wet van de groep. Dit verklaart volgens De Mul waarom Fortuyns homoseksualiteit geaccepteerd werd bij een groep die toch niet zo bekend staat om zijn tolerantie tegenover andere geaardheden.

Vanuit de psychoanalyse gezien was de uitschakeling wellicht onvermijdelijk. Het beruchte interview van Fortuyn in de Volkskrant waarin hij opperde om het discriminatieverbod in de grondwet af te schaffen, is volgens De Mul namelijk te interpreteren als het afkondigen van een symbolische ‘burgeroorlog’. De Mul gaat verder, men zou zelfs kunnen beweren dat de kogel in eerste instantie ‘van rechts kwam’: “de uitzetting van Fortuyn uit Leefbaar Rotterdam was gelijk aan een symbolische moord van de professor (…) de moord op het Mediapark – op het niveau van wat in de filosofie ‘het reëel reële’ wordt genoemd – was een barbaarse herbevestiging van de symbolische moord die reeds had plaatsgevonden.”

De reacties: prijsschieten
De reacties die volgden na de lezing deden af en toe denken aan het programma The Roast (waarin een hoofdgast genadeloos te kakken wordt gezet), met Jos de Mul in de hoofdrol. Psychoanalyse betekende klaarblijkelijk niets minder dan prijsschieten en zo’n mooie kans werd dan ook schoon benut door zowel het publiek als de twee co-referenten die gevraagd waren om een reactie.

Allereerst was NRC-journalist Jutta Chorus aan de beurt (PDF). Chorus toonde zich een begenadigd positivist en vroeg zich af of wij wel leven in een hedonistische cultuur. Chorus’ vond dit een ongeoorloofde aanname van De Mul en ze zag met lede ogen toe hoe hij in haar woorden ‘het rijk der feiten’ had verlaten. Dat kon je overigens ook wel verwachten van een filosoof, voegde ze er aan toe. De weinige feiten waarop men een interpretatie kan baseren, reageerde De Mul, bestaan juist uit de nalatenschap, in dit geval de geschriften van Fortuyn.

Chorus vervolgde: De Muls these dat Fortuyn een Messiaanse Vaderfiguur was, was vrij eenvoudig te ontkrachten. De mensen die zij sprak voor haar boek Afri (over families in de Afrikaanderwijk) waren niet op zoek naar een Vader, vervulden die rol soms zelf, en hadden slechts de wens gehóórd te worden. Verder kon men hen ook niet echt hedonistisch noemen. Klapstuk van de lezing was een vraag aan het publiek die luidde: “mist U een Vader?”. Het stille gelach leek de genadeslag van de these.

De tweede ‘roast’ kwam van socioloog Willem Schinkel (PDF). Schinkel vond het typerend dat een politicus met een roeping direct gelijkgesteld wordt aan een messias. Fortuyn herinnerde ons eraan dat elke politicus zich geroepen zou moeten voelen om het land een utopisch vergezicht voor te schotelen. Schinkel ziet politiek tegenwoordig verworden tot gedepolitiseerd probleemmanagement, en verwees naar zijn recente boek De Nieuwe Democratie.

Ook het publiek kwam aan de beurt. Een man achterin de zaal riep: “U maakt zich belachelijk! De psychoanalyse mist wetenschappelijke basis, is zojuist uit het zorgpakket verwijderd, en is dus lariekoek.” Een hevig geëmotioneerde vrouw kon de lezing van de Mul moeilijk aanhoren: “U noemt ons een groep primaten! U weet niet hoe het is om nog als laatste Hollander in een wijk te wonen”. Van de psychoanalyse kon zij weinig maken. “Het belangrijkste was: Pim hóórde ons tenminste.” De hoogleraar wierp nog tegen dat hij dat zeker niet wilde bagatelliseren, maar uit de zaal klonk gesputter: “Dat doet u wél!”.

Bovendien zag Fortuyn zichzelf niet als Messias, want zijn boek was de heersende mening in het publiek, was óók deels scherts en ironie. Dat was zijn stijl en niet alles wat hij zei diende serieus geworden te nemen. Een lastig uitgangspunt voor een hermeneutisch debat en ook misschien wat gemakkelijk geredeneerd van deze Fortuyn-aanhangers. Want wanneer uit de overlevering van Fortuyn slechts dat wat bevalt serieus genomen wordt, en de rest als ‘scherts of metafoor’ kan worden weggezet, dan is de vergelijking met Bijbelexegese snel gemaakt. Waarbij het laatste woord uiteraard het Woord van Pim is. Want: wat zou Pim hebben gedaan?

Na afloop spraken wij met Jos de Mul die een korte reactie gaf op het wegblijven van Pastors.

- Marco Pastors is niet gekomen omdat hij de lezing respectloos vond.
“Ik ben niet respectloos, maar heb juist geprobeerd om heel respectvol te zijn door de geschriften van Fortuyn te nemen en ze heel serieus te nemen. Na afloop van de lezing kwamen er enkele mensen naar mij toe en die zeiden ‘dankuwel, voor ons wás hij ook een Messias, goed dat u het zegt’ ”
“Het is heel jammer dat Pastors zich zo laat heeft afgemeld, hij verweet mij debunking van Fortuyn. Dat kan ik begrijpen. Voor Pastors was Fortuyn een goede vriend die hij bewonderde. Deze lezing kwam te dicht bij voor hem. Misschien hadden we hier niet een naaste politicus voor moeten vragen.”

- U noemt Fortuyn wel een narcistisch persoon?
“Maar zo noemt hij zichzelf ook in zijn biografie, dat zijn zijn eigen woorden.”

- Is de lezing wel gepast in een tijd van herdenking?
“Laat één ding duidelijk zijn: dit is géén herdenkingsbijeenkomst. Als ik zou spreken op een herdenking, dan zou ik een andere lezing gehouden hebben. Dit is de jaarlijkse Rotterdamlezing met als opzet: stevige lezing mét debat. Dat was mijn opdracht.”

Een geboren en getogen Rotterdammer is Fortuyn niet, want hij verhuist pas in 1988 op 40-jarige leeftijd naar Rotterdam. En hoewel het statige Palazzo di Pietro aan het G.W. Burgerplein bekendstaat als hét woonhuis van Fortuyn in Rotterdam, woont hij ook jarenlang aan de Randweg op Rotterdam-Zuid. Vanaf 1988 runt hij vanuit dit huis zijn adviesbureau ‘Fortuyn en Partners, adviseurs in politiek-strategische besluitvorming’. Zijn koppigheid, pijnlijke eerlijkheid en ongezouten kritiek jegens zijn klanten worden hem alleen niet in dank afgenomen, waardoor zijn bedrijf na enkele opdrachten flopt.

Zijn eerste ‘Rotterdamse’ succes boekt hij als directeur van het project dat belast is met de invoering van de ov-studentenkaart. In diezelfde periode wordt ook zijn grote droom werkelijkheid. Fortuyn verkrijgt namelijk de positie van bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit. Zijn colleges zijn echter geen succes, want hij komt nauwelijks opdagen. Ook zijn collega’s zetten grote vraagtekens bij zijn inzet en de kwaliteit van zijn wetenschappelijk onderzoek. Fortuyn bagatelliseert namelijk de wetenschappelijke functie van professor en weigert een substantiële bijdrage te leveren. Bij zijn gedwongen vertrek zegt een medewerker tegen het faculteitsblad: “Pim Fortuyn was alleen op de universiteit als hij een toga kon dragen”. Wederom leidde de koppigheid van Fortuyn tot een fiasco.

Tegen de normen in blijft hij echter wel zijn titel ‘professor’ voeren. Het falen van Fortuyns wetenschappelijke carrière komt voor sommigen niet als een verrassing. Zo stelt oud-collega Ton Kee van de Universiteit van Groningen namelijk: “Fortuyn kon buitengewoon veel. Maar hij was een onmogelijk mens met veel arrogantie”. Ook de uitspraak “waar Pim komt is ruzie” van Kee is Fortuyn op het lijf geschreven.

Fortuyns koppigheid komt pas écht goed van pas als hij besluit de stap te wagen naar de politiek. Ook hier worden zijn dwarsliggende gedachten door zijn collega’s als hinderlijk ervaren. Ditmaal hadden alleen niet zij, maar de kiezers het voor het zeggen. Tegen alle verwachtingen in – en tot zijn eigen schrik – wordt Leefbaar Rotterdam op 6 maart 2002 met meer dan 34% van de stemmen de grootste partij van Rotterdam. Het sneeuwbaleffect van zijn succes verspreidt zich vervolgens over het hele land.

Volgens dierbaren heeft Fortuyn het daar niet makkelijk mee. Er is alleen geen weg meer terug, en hij moet nu wel door. De druk op Fortuyn is immens, zijn privéleven vol van eenzaamheid, en de werkdruk blijft alsmaar stijgen. Daar bovenop groeit ook de stroom van bedreigingen en komt zijn persoonlijke veiligheid steeds verder in het geding. Om stoom af te blazen is Fortuyn daarom regelmatig te vinden in verschillende (voornamelijk homo-) clubs in Rotterdam. Zijn openlijke homoseksualiteit levert relatief weinig ophef op, hoewel de darkrooms en duistere feesten die hij bezoekt niet de minste zijn, zoals in het bekende café ‘de Keerweer’ achter de West-Blaak en de dubieuze club Shaft. Pim Fortuyn was daar en op andere plekken in de homoscene een graag geziene gast.

Het lijsttrekkerschap van Fortuyn leidt tot een hoop consternatie in het stadhuis. Koppig als hij is weigert Fortuyn regelmatig in discussie te gaan met zijn tegenstanders. Ook voert hij strijd tegen de “slappe hap” Partij van de Arbeid. Zijn collega’s onderschatten hem, maar gaan uiteindelijk ten onder aan het succes van Fortuyn en delven het politieke onderspit. De installatie van het college volgt op 25 april, en 11 dagen later wordt Pim Fortuyn vermoord in Hilversum. 6 mei 2002 staat heel Nederland, maar vooral Rotterdam, op zijn kop.

Wat gebeurt er met de politieke erfenis van Fortuyn? Na zijn overlijden is Leefbaar Rotterdam nooit meer de grootste geworden, hoewel de partij bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen volgens een nog altijd klagende Marco Pastors ‘eigenlijk gewonnen’ had. Uiteindelijk was Pim Fortuyn minder dan 4 maanden betrokken bij de Rotterdamse politiek. Een korte tijd, zeker als je je realiseert dat zijn gedachtegoed nog altijd voortleeft in de hedendaagse politiek.

Op 6 mei is de Pim Fortuynplaats in het centrum van Rotterdam onthuld.

In Rotterdam alleen al staat er 500.000 m2 leeg. Zelfs in hartje centrum hebben we hiermee te maken, aan het Weena, zo’n beetje de meest prominente straat van de stad, staat maar liefst twintig procent van de kantoren leeg. Er liep zelfs een rechtszaak over: de eigenaar van het Groothandelsgebouw wil de bouw stoppen van het gebouw First Rotterdam aan de overkant van de straat. Zijn eigenbelang is duidelijk: het tegengaan van een inflatie van de kantorenmarkt op de Weena. Maar eigenaar Marius Meurs kaart tegelijk ook een grotere zorg voor de stad aan. De hoofdhuurders Nauta Dutilh en Robeco van First Rotterdam zullen verhuizen uit hun huidige, grotere locaties in de stad. First Rotterdam zal leegstand daarom vergroten. De Raad van State heeft Meurs overigens geen gehoor gegeven en de bouw van First Rotterdam gaat door.

Over deze leegstandsproblematiek maakt Gyz la Rivière op dit moment een niet te missen statement met zijn tentoonstelling Pschorry tijdens het ZigZagCity festival op de achttiende verdieping van de Hoftoren, het oude Shellgebouw dat óók grotendeels leeg staat. Want, wat is het toch een doodzonde dat er alleen kantoren op de Weena zitten. Pschorry is één grote schreeuw om daar iets mee te doen. Hoe kunnen we hier weer een leefbaar gebied van maken? Waarom kun je nergens op het Hofplein een degelijk kopje koffie drinken? Waarom kunnen we die leegstaande ruimtes daar niet voor gebruiken?

Ook in de Hoftoren, 'de laatste erectie van het grootkapitaal', staat veel kantoorruimte leeg. Beeld: Ferry van Steijn | www.ikrotterdam.nl

Wat dat betreft is het op een steenworp afstand van het Weena gelegen Schieblock een schoolvoorbeeld van wat je kunt doen met tijdelijk en creatief gebruik van een pand. Bij het Schieblock bleek wel dat vaak het vergunningenbeleid van de brandweer vaak een beer op de weg was. Dus de vraag is er ook één naar het flexibel omgaan met bestemmingen en vergunning.

Er hangt iets in de lucht, want een recent advies van de Economic Development Board Rotterdam ( EDBR) richt zich ook op de deplorabele toestand van het centrum. In feite sluit het advies zich aan bij het pleidooi van Tim de Bruijn en RTMXL over het verdichten van de binnenstad, dat op Vers Beton te lezen was. Het motto van het advies is simpel: binnenstad, binnenstad, binnenstad. Als de binnenstad aantrekkelijk is, volgt de rest vanzelf.

Het ZigZagCity festival dat nu zijn laatste weekend in gaat, geeft wat dat betreft een prikkelend antwoord op deze discussie door restruimtes, tussenruimtes en achterkanten van de stad te gebruiken als festivallocatie. Als je de binnenstad wilt verdichten, moet je iets met die ruimtes, want geld voor grootschalige stedebouwkundige nieuwbouw projecten is er voorlopig niet. Iris Schutten voerde voor het festival een project uit in de Boomgaardhof, een straat met meer achterkanten dan voorkanten. Zij stelt voor dat we met de bestaande architectuur moeten gaan ‘beeldhouwen’ en de tijd zijn gang laten gaan. Haar project is uit te leggen als een pleidooi voor ‘Griekse toestanden’. Hiermee doelt zij zowel op een creatief gebruik van weinig middelen en een soepele omgang met regels die de kenmerkende gezellige Griekse dichtgegroeide binnenhoven, pleintjes en straatjes tot gevolg hebben, waar we altijd over naar huis schrijven.

Het advies van de EDBR is zeer raak wat betreft het belang van het centrum voor de aantrekkelijkheid van de stad. Toch lijkt de tegenstelling vreemd die zij opwerpen tussen de binnenstad en de achterstandswijken daarbuiten. Om de focus op de binnenstad te leggen, stellen ze voor dat de stad zich minder moet te richten op de achterstandswijken. Het liefst willen ze een bouwstop buiten de ring instellen. Hier kan ik nog wel in mee gaan, want ook de knusse, organische middeleeuwse binnensteden zijn ooit ontstaan door enkel binnen de stadsmuren te bouwen. Als ik even dagdroom zie ik vrije kavels die tegen het Nationale Nederlanden toren aangebouwd worden, zoals er ooit huisjes tegen de Laurenskerk aanstonden.

Toch vraag ik me af of de EDBR ons niet een vals dilemma voorschotelt. Want waar komt het geld vandaan dat naar die achterstandswijken gaat? Put dat wel uit hetzelfde potje als geld dat naar de het verbeteren van de binnenstad gaat? Ook de Kwaliteitssprong Zuid geeft evenveel, zo niet meer, prioriteit aan economie en onderwijs als aan bouwen. Is de tegenstelling wel terecht die EDBR opwerpt? Ik geloof zelf niet zo in of-of, eerder in en-en: Centrum én Zuid zijn beiden belangrijk voor de stad. Daarnaast, op dit moment kan het EDBR advies niet op een slechter moment komen: Rotterdam Zuid begint de gevolgen van de problemen bij Vestia (zeer prominent aanwezig op Zuid) te merken. Het stoppen van bouwprojecten heeft mogelijk zijn aanvang genomen. Mijn advies: niet je handen van Rotterdam Zuid af trekken.

Men zegt weleens dat je opleiding je blik op de wereld verandert. Zo analyseert een vriendin van me, die inmiddels arts is, automatisch in de trein alle kwaaltjes en ziektebeelden van haar medepassagiers. Een zekere vakidiotie is ook mij niet vreemd. Ik heb bouwkunde gestudeerd, en, hoewel ik me vaak anders voorneem, kliek ik op feestjes vaak samen met de andere archi-freaks. Als het gesprek dan op m’n flatje komt, is iedereen reuze benieuwd naar het rijksmonument waarin ik woon.

Menig vriend, bekende of mogelijke minnaar heb ik zo eens meegenomen in de lift. Eenmaal boven doet het uitzicht dan verstommen. Met een open mond staart men naar de Erasmusbrug, het Schouwburgplein en in de verte de haven. De gemiddelde Rotterdammer weet de Burgerking of H&M op de Lijnbaan blind te vinden maar van de monumentale flats is niet iedereen op de hoogte. De echte die-hard-ontwerpers beginnen, bij het zien van al dat moois, de stad te analyseren: “toch jammer hè die toren daar” of “wat een grijze daken, daar zouden ze wat mee moeten doen!”.

Eén vriendin verraste me echter volkomen. Door haar bril zag de stad er totaal anders uit. Met een opgewonden stemmetje begon ze hoeken, pleinen en straten aan te wijzen. “Kijk daar, tussen stadhuis en Skihut, en naast die winkel, ja en hier voor je deur op die parkeerplaats”. Mijn prachtige uitzicht wist ze in een mum van tijd te veranderen in een set van Crime Scene Investigation, Opsporing Verzocht of een aflevering van Peter R de Vries. Gedetailleerd beschreef ze diefstal, steek-, of vechtpartij en de bijbehorende straf die de daders hadden gekregen.

Ze heeft een glansrijke carrière, vast contract en hypotheek, maar o wat was ik blij dat ik mijn geliefde Roffa niet door haar ogen bekeek.

foto: Karin van Rooij

“[...]“ www.gyzlariviere.com

iPhoto: Gyz La Riviere