Voor de harddenkende Rotterdammer
De Simon-Dach-Straße in het hart van Friedrichshain
Bron: Wikipedia

We waren begin april net een lang weekend in Friedrichshain geweest, momenteel vermoedelijk de hipste wijk van Europa. Al jarenlang had ik euforische verhalen over Berlijn gehoord, maar die had ik altijd met enige scepsis benaderd. Ja, het zal er natuurlijk wel leuk zijn, maar zó leuk? Het leek me meer een self fulfilling prophecy, volgehouden door notoire hipperds die elke 3 jaar naar een nieuw epicentrum van de wereld  verkassen.

Maar wat bleek? Berlijn ís te gek. Na 3 dagen ging ik met het type heimwee naar huis dat ik alleen nog herkende van toen ik 14 was en mijn vakantievrienden en -liefdes achterliet op een discutabele camping in Zeeland. Believe the hype.

Hoe kan het zo zijn dat ik na 1 weekend al verliefd ben op een stad, maar ook fundamenteel ga twijfelen aan Rotterdam als thuisbasis? Ik probeer hieronder in een aantal punten duidelijk te krijgen waarin deze 2 steden (die in essentie voldoende op elkaar kunnen lijken) van elkaar verschillen, en wat Rotterdam daarvan kan leren.

Controle is goed, alcohol is beter

Loop in Rotterdam met alcohol over straat (of in een park!), en je wordt óf beschouwd als zwerver óf direct bekeurd door de politie. Haal in Rotterdam de politie uit een straat (en de camera’s, en de gebiedsverboden, en de verplichte spreiding), en er ontstaat anarchie. In Berlijn niet. Daar drink je in de stad bier (inderdaad, op straat, niet eens achter een gebarricadeerd terras, maar gewoon, op de stoep of in de metro), daar zie je geen politie, en toch gedraagt iedereen zich. Verschilt Berlijn fundamenteel van Rotterdam en kan dit daarom, of zorgt een strengere veiligheidsstaat ook voor meer afhankelijkheid van diezelfde veiligheid om dit in stand te houden?

Elke dag Koninginnedag

Leven in Berlijn oogt makkelijk. Overal is eten, overal is drinken, overal is er keuze, en overal is het betaalbaar. Zo verpatsen legio particulieren Currywurst, koude halve liters bier en huisnijverheidskleding en -sieraden bij markten, festivals en parken. Ook is heel de stad vergeven van kleine supermarkten met een soort benzinestationassortiment, aangevuld met alcohol en royale openingstijden. De prijzen liggen in de regel laag: die koude fles Becks pak je voor €2 mee, coffee to go doet een euro, en de gemiddelde avondmaaltijd valt zonder dubbele cijfers uit. Daarnaast struikel je letterlijk over de terrassen, boetieks, restaurants, podia (variërend van demonische deathmetal tot trilplaatvervangende techno) en tweedehandsmarkten. Overal is dus altijd tegen een lage prijs wat betaalbaars te doen, wat nog het meest doet denken aan de situatie tijdens Koninginnedag in Rotterdam.

Grimmig en onpersoonlijk

De indeling van Berlijn een verademing. Net als in Rotterdam staan er voldoende spuuglelijke gebouwen, maar toch vallen er een paar dingen positief op. Zo is niet alles volgebouwd. Waar bijvoorbeeld Rotterdam-West altijd iets claustrofobisch blijft houden, bevat Berlijn opmerkelijk veel schijnbaar loze ruimte. Bonuspunten zijn er voor de beperkte autodrukte. Natuurlijk zijn er drukke doorgaande wegen, maar niet op de manische manier waarmee het verkeer in Rotterdam zich kenmerkt. Ook zijn de woonwijken zelf autoluwer dan hier het geval is.

Daarnaast worden panden anders gebruikt dan hier. Zo vind je bij Station Warschauer Straße een in onbruik geraakt Oost-Duits rangeerterrein. In plaats van hermetische isolatie en subiete afbraak is dit gebied nu een soort vrijplaats geworden voor clubbers, skaters, punkers en krakers. Door dit creatieve beheer is het rangeerterrein nu een bijna onrealistisch populair gebied waar alle subculturen door elkaar heen lopen en activiteiten ontplooien.

Ook de vulling van panden valt op. Het aantal grote ketens is beperkt. Wat je vooral ziet, zijn lokale winkels. De leegstand is daarnaast beperkt, waardoor het gevoel van grimmigheid en onpersoonlijkheid tot een minimum beperkt blijft.

Maakt de mens de stad?

De laatste, en vermoedelijk meest discutabele observatie, is dat de bevolkingsopbouw in bijvoorbeeld Friedrichshain opmerkelijk homogeen is. Feitelijk zie je alleen maar dezelfde mensen rondlopen: ergens tussen de 20 en 40, Westers, modern en relaxed. Als je aan dat profiel voldoet, zul je je ook nergens vervreemd of geïsoleerd voelen. Wat ook opvalt: de vele openlijke homoseksuelen die hand in hand lopen. In vergelijking met een wandeling over de Schiedamseweg oogt en voelt het zo ongeveer diametraal tegenovergesteld, terwijl je met homoseksualiteit blijkbaar ook niet al te hard te koop moet lopen.

Mitsen en maren

Natuurlijk. Ik generaliseer, overdrijf de pluspunten van Berlijn en minpunten van Rotterdam. Daarnaast houd ik de vele terechte kritieken onderbelicht: Berlijn is technisch failliet, oorspronkelijke bewoners hekelen al die nieuwe hipheid (en daarmee gepaard gaande kostenstijgingen), en zonder weerstand ontstaat altijd verzadiging. Toch zijn er fundamentele verschillen die van de Duitse hoofdstad expliciet maken wat Nederlands tweede stad te weinig is: een relaxte, uitnodigende, makkelijke en gevarieerde vrijplaats voor iedereen. Rest de vraag: wat weerhoudt ons ervan om Rotterdam ook op dit vlak vooruit te helpen? Zijn het de bewoners, de bestuurders, het welvaartsniveau, de te prominent aanwezige rechtsstaat, het balansprobleem van culturen, of een ander fenomeen?

Wat in ieder geval inspireert, is ‘Theme for Great Cities’, 1 van de mooiste symfonische platen ooit (en tevens 1 van de weinige interessante nummers van de Simple Minds):

Bron: beeld: www.youtube.com

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Inge

Inge Janse

Inge Janse (1981) is geboren en getogen in Nieuw-Lekkerland, studeerde Nederlands & taalwetenschap en woont in Delfshaven. Hij werkt als freelance journalist, redacteur en presentator.

Profiel-pagina
Lees 17 reacties
  1. Profielbeeld van Mark Hoogkamer
    Mark Hoogkamer

    Als je de werkelijke Rotterdamse werkloosheid (CBS hanteert een andere meetwijze) vergelijkt met Berlijn is er geen verschil. Wel een verschil is het aantal mensen dat in Berlijn woont en dat ook BEWUST doet, omdat ze in die stad willen zijn. Een groot deel van de Rotterdammers woont er slechts vanwege hun familie (met name immigranten) of de goedkope huisvesting. Een bijdrage aan het culturele klimaat hoef je van hen niet te verwachten – die komt toch echt van de jonge gelukszoekers die in Berlijn zoveel meer aanwezig zijn.

    De relaxte sfeer heeft een grotere impact dan je denkt. Als je winkel open mag tot 02.00 in de nacht en clubs geen sluitingstijden hebben is het vrijheidsgevoel ongekend, en daar zijn mensen zot op. Denk aan de heel opleving van Amsterdam na de jaren ’70 die op dit gevoel berustte!!

    Wat dat betreft heeft Nederland gewoon last van de remmende voorsprong, die nu middelmaat genereert in plaats van originaliteit en eigenheid. Is weinig aan te doen ben ik bang. Misschien dat de crisis de plancultuur wat vermindert en ruimte biedt aan creativiteit. Want de stad heeft zóveel onbenutte troeven, die in steden als Berlijn allang uitgemolken hadden geweest.

  2. Profielbeeld van Tim de Bruijn
    Tim de Bruijn

    Ben net terug uit Berlijn, 5 dagen daar gezeten nadat ik er 10 jaar niet was geweest. Het is een totaal andere stad geworden, daar schuilt trouwens ook een deel van de kracht in, snelle transformatie, dat trekt mensen aan!

    Ik snap het gevoel, maar denk dat de verkeerde dingen worden aangehaald die het mogelijk op kunnen lossen. De Coolsingel opknappen moeten we zeker doen natuurlijk, maar dat gaat Rotterdam niet die sfeer geven waar we naar op zoek zijn, hooguit een beetje meer allure. Bedenk dat de leukste straten van Berlijn niet die mooie boulevards zijn maar juist de straatjes die er verzakt en gammel bij liggen, DAAR gebeurt het om 1 reden en dat is dat het goedkoop is. En als je de boel al opknapt dan zeker niet met minder auto’s! (zie Friedrichstrasse, ook 4 rijbanen, of Unter den Linden. succesvolle straten maar met autoverkeer).

    Maar uiteindelijk kom ik toch weer op mijn stokpaardje uit: dichtheid. Ik schok even van het punt met open ruimtes. Als er in Rotterdam iets te veel is dan is het wel open ruimte, dat is het grootste probleem van het centrum hier: leegte! Maar al die leuke buurten in Berlijn vol met restaurantjes, podia, winkeltjes etc kunnen maar bestaan om 1 reden, en dat is de aanwezigheid van veel mensen! Mensen wonen in Berlijn en in elke andere leuke buurt in elke andere stad ter wereld in hoge dichtheden! De wijken in Berlijn hebben een dichtheid die 2 tot wel 3 keer hoger ligt dan in Rotterdam West of Noord (ga maar na, alle woonpanden zijn 2 keer zo hoog met vaak ook nog woningen in de binnenhoven erachter).

    Ga maar bij jezelf na welke buurten in andere steden je leuk vindt, en je komt erachter dat het allemaal buurten zijn met een hoge woningdichtheid. Het dichtste bij huis zie je dat al in Amsterdam: De Pijp, de Jordaan, Oud Zuid zijn de wijken met de hoogste dichtheid in Nederland, en hebben de grootste aantrekkingskracht op mensen. Dat is dus waar Rotterdam aan moet werken wat mij betreft, in het centrum en in de omliggende wijken. Natuurlijk moet die dichtheid samengaan met de mogelijkheid voor voorzieningen, en behoud van oude panden is daarbij cruciaal want succesvolle winkeltjes en restaurantjes zitten vrijwel nooit in nieuwbouw.

    Verder eens met Eeva, zowel over politie als werkloosheid (word gek van de schooiers daar!)

    1. Profielbeeld van Tim de Bruijn
      Tim de Bruijn

      En ja nog 1 ding, Berlijn is zoals al aangegeven groot. Gooi de steden Rotterdam, Amsterdam, Den haag en Utrecht inclusief alle voorsteden bij elkaar op een hoop en je zit ongeveer op Berlijn met aantal mensen. En in de praktijk zie je dat zoiets vaak meer is dan de som der delen. :)

    2. Profielbeeld van Eeva Liukku
      Eeva Liukku

      Wow, Tim! Dit is geen reactie meer, maar heel artikel! Tof en interessant om te lezen. Ben benieuwd of het programma van de gemeente Rotterdam om de dichtheid tegen 2030 in het centrum te verhogen ook echt gaat lukken.

    3. Profielbeeld van Tim de Bruijn
      Tim de Bruijn

      Laurenskwartier moeten nog zeker 10.000 mensen bij wil je op een dichtheid van oud zuid komen, er moet nog heel wat water door de maas voor we zover zijn. Het huidige college wil er 5000 inwoners bij, voor daarna is er geen concrete ambitie in cijfers. De enige ambitie is: meer inwoners. Maar of dat er 1000 of 30.000 zijn staat nergens. Het zou die 30.000 moeten zijn wat mij betreft. :)

  3. Profielbeeld van Vincent Kompier
    Vincent Kompier

    Mooie vergelijking, maar het blijft lastig om Berlijn met Rotterdam (of Amsterdam, doe ik ook wel eens) te vergelijken. En wel om één reden: de grootte. Die maakt dat Berlijn ontiegelijk divers is, dat er ruimte zat is om dingen te doen waar anderen geen last van hebben, en dat naast alle verhipping en vernieuwing gozedijgedankt ook heel veel gewoon hetzelfde blijft. Die combi is de kracht. In Nederland ontbreekt het aan besef dat iet wat oud is, juist daardoor zijn status kan ontlenen. Oud = fout, nieuw = goed en dat maakt veel stuk. Ook in Rotterdam

    1. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Bedankt voor je reactie! Ik zie op je twitter dat je Berlijnkenner bent, dus ik ga er vanuit dat je 100% gelijk hebt :) Waar zie je voor Rotterdam mogelijkheden om te verbeteren, rekening houdend met die kleinere schaal?

  4. Profielbeeld van Robert Jan de Gelder
    Robert Jan de Gelder

    He, leuk artikel. Woon zelf in een grotemensenhuis in Delfhaven. Herken wel wat van de issues die je beschrijft. Denk je echter niet dat juist de werkloosheid en slechte economische situatie in Berlijn ervoor zorgt dat dit soort creativiteit ontstaat? In dat opzicht hebben we het eigenlijk nog te goed in Rotterdam :)

    1. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Tof, een soortgenoot! Voor welke wijk in Delfshaven heb je gekozen?

      En inderdaad, niet gered worden door de overheid betekent dat bepaalde mensen boven zichzelf uitstijgen en zelf aan de slag gaan (anderen zullen daardoor juist afglijden, dus het is niet zomaar aan te raden). Oftewel: welk klimaat is nodig om het beste uit mensen te halen?

  5. Profielbeeld van Eeva
    Eeva

    De Rotterdamse politie kan zeker het lassez-faire van Berlijn overnemen. Ik hoop alleen niet dat Rotterdam ook de Berlijnse werkloosheidscijfers over neemt, dat is natuurlijk ook één van de redenen waarom daar alles zo goedkoop is.

  6. Profielbeeld van Rene
    Rene

    Weer een believer erbij. We gaan in oktober weer. Gaan jullie mee?

    1. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Het klinkt als een prachtige bestemming voor een huwelijksreis, maar Martje en ik zijn dan vis aan het vangen in Griekenland :) Graag een volgende keer!

  7. Profielbeeld van Florian Schroiff
    Florian Schroiff

    Een paar dingen die je noemt (overal bier, minder winkel-ketens) zijn niet Berlijn- maar Duitsland-specifiek en gelden evenzo niet alleen voor Rotterdam maar voor heel Nederland. Maar een relaxtere houding tegenover alcohol en meer focus op lokale productie en winkeliers is misschien geen slecht idee. 

    De ruimtelijke indeling van Berlijn is vrijwel uniek in Europa, het oosten en het westen van de stad waren immers 40 jaar lang door een muur van elkaar gescheiden. Op de oostkant had je een ruime grensstreek die na de Vereinigung geen functie meer had. Oost-Berlijn was de hoofdstad van de DDR, met de mooiste en beste woningen die het socialisme te bieden had en brede pracht-alleeën voor feestelijke optochten van het Soviet-leger. Hoe wil je zo’n grootsheid in de dichtbevolkte Randstad evenaren? 

    1. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Het is een lastig vraagstuk. Idealiter had ik ook direct in mijn stuk oplossingen aangedragen, maar ik weet het gewoon niet. Ik hoop dat anderen wél geniale ideeën hebben, en dat dit mogelijk hoger geplaatsten inspireert.

      Je observatie van die ruimtelijke indeling vind ik erg interessant. Niettemin is  er volgens mij zeker laaghangend fruit. Waarom is de Coolsingel zo’n bizarre verkeersader? Waarom is het Schouwburgplein Nederlands grootste en meest troosteloze binnenstedelijke gebied? Waarom staat de stad de gruwelijke huisverpaupering toe op de Nieuwe Binnenweg en de Schiedamseweg?

      1. Profielbeeld van Florian Schroiff
        Florian Schroiff

        De Coolsingel moet al sinds eind 2007 een “stadsboulevard met internationaal allure” worden. Er zijn veel plannen gemaakt en hebben “ateliers” plaatsgevonden, maar er is nog niet zo veel gebeurd… 

        Dat zo veel huurhuizen in zo slechte staat zijn snap ik ook niet. Blijkbaar zijn de wettelijke eisen aan huurbazen wat lakser dan in Duitsland. Ook de meest crappy woning in Kreuzberg heeft inmiddels dubbel glas.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500