Voor de harddenkende Rotterdammer

Dit is een actuele bewerking van een artikel dat aan de hand van de auteur twee jaar geleden verscheen in CIA Magazine.
De Zwaanshals te Rotterdam. Een winkelstraat in het Oude Noorden, uitkomend op het Noordplein en de ZwartJanstraat. De plek van weleer om te winkelen, maar vooral om te flaneren; zien en gezien worden. Heden ten dage bezet het Oude Noorden echter een podiumplaats in de ‘krachtwijken-top 40’. Met deze notering houdt het bekende probleemwijken als Ondiep, Spangen en Slotervaart met speels gemak achter zich. Om het tij te keren investeert de gemeente in samenwerking met woningstichting Com-wonen daarom veel geld in de Zwaanshals. De winkelstraat van weleer moet vervolgens de rest van de wijk uit het slop trekken teneinde het weer een echte prachtwijk te laten worden. Een beschouwing.

Bron: www.degaragefotografie.nl

Zero tolerance?
De Zwaanshals wordt onder handen genomen middels het principe van ‘Schoon, Heel en Veilig’, een actieplan dat stadsbreed al enkele jaren wordt toegepast. Hierbij fungeert het New York van eind jaren ’90 als het grote voorbeeld van succesvol beleid. Middels een strak beleid slaagde burgemeester Rudolph Giuliani erin om de criminaliteitscijfers drastisch te laten dalen. De lokale politie kondigde aan keihard te zullen optreden, ook ten aanzien van kleine overtredingen. Vervolgens werd hier ook daadwerkelijk naar gehandeld. Daarnaast werd ook de omgeving aangepakt; verpauperde straten en huizen werden schoongemaakt en opgeknapt. Vanwege de nadruk op openbare orde en veiligheid zou je dit beleid als zero tolerance kunnen kenschetsen.
In Rotterdam in het algemeen en de Zwaanshals in het bijzonder merk ik als buurtbewoner weinig van een bikkelharde strijd tegen overlast en criminaliteit. De Zwaanshals ligt weliswaar in krachtwijk het Oude Noorden, waardoor politie als vanzelfsprekend moet optreden, maar van een verhoogde inzet of stevige aanpak is mijns inziens geen sprake. Er wordt dus weliswaar ingezet op veilig(heid), maar de nadruk wordt gelegd op schoon en heel. Dit blijkt niet alleen uit de woordvolgorde van de slogan, maar ook uit de reclamecampagne ‘Schoon, Heel en Veilig: Waarom?Daarom!’ van de gemeente Rotterdam. Leidend binnen deze campagne is de Roteb, waarbij de medewerkers bijstand krijgen van Gemeentewerken en Stadstoezicht. Binnen de communicatie omtrent deze campagne wordt ook gesuggereerd: “In plaats van Schoon, Heel en Veilig wordt de stad vaak ervaren als Vies, Kapot en (daardoor) Onveilig”. Binnen de stad Rotterdam is dan ook niet sprake van zero tolerance, maar eerder van een broken windows-beleid.
Broken windows!
De theorievorming over broken windows is afkomstig van Kelling & Coles, waarbij zij een kapotte ruit gebruiken als metaforisch startpunt voor de achteruitgang binnen een wijk. De auteurs redeneren dat wanneer een kapotte ruit niet wordt gerepareerd er spoedig andere ruiten binnen hetzelfde gebouw zullen sneuvelen. Het gebouw raakt in verval. Vandalen zullen vervolgens inbreken en het gebouw met graffiti besmeuren. Dit zorgt voor een negatieve uitstraling naar de rest van de straat en buurt. Het gevolg is een negatieve spiraal, waarbij ook aangrenzende gebouwen worden toegetakeld en randfiguren hun weg naar de straat weten te vinden. Onder de bewoners gaat het gevoel leven dat niemand iets geeft om de buurt, waarna uiteindelijk de rijkere bewoners zullen verhuizen en de sociaal zwakkere achterblijven. Ondertussen ontwikkelt de buurt grote aantrekkingskracht op drugsdealers, straatterroristen en prostituees. De theorie stelt dus dat dit alles kan worden voorkomen door (kleine) problemen in een vroeg stadium aan te pakken en zo erger te voorkomen.
Terug naar de Zwaanshals, waar de broken windows-theorie volop wordt toegepast. Het is niet alleen de bedoeling om de winkelstraat in volle glorie te herstellen, maar ook de negatieve spiraal binnen het Oude Noorden te doorbreken. Na het vernieuwen van het trottoir en het weren van malafide belhuizen en slechte shoarmazaken, is het project inmiddels al enige tijd in een nieuwe fase beland. De lege winkelpanden worden gevuld met kledingwinkels, restaurants en een ijssalon. Uitbundige gevelreclame wordt verwijderd, en de authentieke gevels worden (uitgebreid) gerenoveerd en in ere hersteld. Honderdduizenden euro’s zijn inmiddels geïnvesteerd. Maar: maakt de theorie zich ook in de praktijk waar?
In het antwoord hierop is het rapport De baat op straat van economisch onderzoeksinstituut Atlas voor gemeenten en SEO Economisch Onderzoek terughoudend. De onderzoekers vergeleken de investeringen van corporaties met de aangiftes bij de politie en de uitkomsten van de politiemonitor (de jaarlijkse veiligheidsenquête van de politie). Vervolgens werd op postcodeniveau gekeken naar het effect van de investeringen op verloedering, overlast en onveiligheid. De conclusie van het rapport luidt dat de investeringen geen aantoonbaar effect hebben op het terugdringen van overlast en onveiligheid. Oftewel: investeringen zoals gedaan in de Zwaanshals reduceren de overlast en onveiligheid niet. Wanneer je echter verder leest dan de eerste tien pagina’s wordt duidelijk dat de rapportage onderscheid maakt in sociale en fysieke investeringen. Bij de eerstgenoemde moet gedacht worden aan buurtbarbecues en straatfeesten. Dit blijk geen effect te hebben op verloedering, overlast en onveiligheid binnen een wijk. Fysieke investeringen laten een beter resultaat zien. De verkoop van (sociale) huurwoningen levert het meest overtuigende effect op, omdat hierdoor de bevolkingssamenstelling positief verandert. Daarnaast wordt ook aan renovatie enig positief effect toegeschreven, hoewel dit slechts beperkt is.
De rapportage lijkt dus de broken windows-theorie te ondersteunen. Zo zijn de nieuwe bewoners in de wijk eerder bereid hun stoepje te vegen en veroorzaken zij minder overlast. Samen met vers gerenoveerde straten krijgt de wijk een positieve uitstraling. Wanneer deze positieve uitstraling blijft en kapotte ruiten snel worden gerepareerd lijkt de negatieve spiraal doorbroken.
Bron: www.degaragefotografie.nl

Wat betreft de Zwaanshals was mijn conclusie twee jaar geleden als volgt: “Het positieve effect moet nog optreden. De gevelrenovatie is bijna voltooid en het rapport stelt dat het twee jaar duurt voordat er sprake is van een positief effect. Een korte wandeling door de straat bevestigt dit beeld. Vuilniszakken stapelen zich op naast de afvalbak, vergezeld door dozen van allerlei huishoudelijke apparaten. Toeval of niet, vervolgens word ik tegemoet getreden door de lokale groep hangjongeren, welke zich vertrouwd uitbundig en stoer gedragen. Het is dus nog even afwachten.”
Inmiddels zijn we twee jaar verder, en het positieve effect is – zoals voorspeld – inmiddels zichtbaar. De opgeknapte winkelpanden raken steeds meer gevuld met winkeltjes. Het is fijn om door de Zwaanshals te lopen. Ook de omgeving zit in de lift. Langs de gerenoveerde Zaagmolenkade openen winkels en de ateliers binnen het tussenliggende Rotabs lijken een schot in de roos. Ook op andere plekken in de wijk zijn positieve ontwikkelingen zichtbaar. Het blijft echter een broos evenwicht, waarbij de gemeente en woningcorporaties zich moeten blijven inzetten om te voorkomen dat de wijk weer terugvalt.

Voordat je verder leest...

Vers Beton heeft jouw support nodig! Wij kunnen alleen blijven bestaan dankzij support van lezers. Maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Tom van den Akker

Tom van den Akker

Tom van den Akker studeert Rechtsgeleerdheid en Criminologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Profiel-pagina
Lees 6 reacties
  1. Profielbeeld van Florian Schroiff
    Florian Schroiff

    Mooi en gedetailleerd bericht over de effecten van de investeringen. Als je door de Zwaanshals flaneert, zoals ik afgelopen weekend tijdens de Swan Market deed, waan je je ineens in een heel ander Rotterdam. 

  2. Profielbeeld van Tim de Bruijn
    Tim de Bruijn

    Het is inderdaad een broos evenwicht. Het zou voor deze buurt goed zijn als er meer vaart zou komen in de bouw van het naastgelegen Nieuw Crooswijk, waar enkele duizenden potentiële klanten moeten komen te wonen voor die fijne ijsboer, galeries en restaurantjes. Ook de woningvoorraad in het direct naastgelegen Oud Crooswijk is ronduit dramatisch trouwens met ongeveer 90% sociale woningbouw. Dat is vragen om problemen!

  3. Profielbeeld van No4Cubic
    No4Cubic

    Ik denk niet dat de kracht van het Zwaanshals gebied moet komen uit het naastgelegen Crooswijk. Momenteel is die wijk nog veel te zwak op sociaal vlak. De komst van een kleine groep mensen met hogere inkomens in nieuw Nieuw Crooswijk zal slechts een klein steentje bij kunnen dragen aan het succes van het Zwaanshals gebied.

    De echte bijdrage zal dus moeten komen uit de bekendheid van het gebied bij Rotterdammers in het algemeen. Zowel Noorderlingen met hogere inkomens (daarvan zijn er genoeg in Noord, denk aan de inwoners van Blijdorp, Bergpolder en het Liskwartier) en inwoners uit omliggende wijken en gemeenten. Momenteel zie je dat al gebeuren, tijdens een weekend waarin op zondag Swanmarket georganiseerd wordt en tevens de winkels in de rest van het gebied open zijn, is het hartstikke druk op straat en pik je de inwoners uit Hillegersberg er zo uit! Een hartstikke positieve ontwikkeling. Mond op mond reclame maakt dat het elke keer een beetje drukker is dan de vorige keer.

    Daarnaast spreek ik ook regelmatig bezoekers van buiten de wijk die speciaal komen voor 1 van de goede restaurants of designwinkels en zo ook het andere interessante aanbod ontdekken. Ook deze mensen verspreiden het nieuws van de positieve ontwikkelingen. Bekendheid is het allerbelangrijkste. En dat lukt inmiddels aardig want het zingt rond; Het Zwaanshals is de nieuwe place to be in Rotterdam! En daarmee is het gentrification proces, waar corporaties en deelgemeenten zich zo hard voor ingezet hebben, een feit.

  4. Profielbeeld van Cor
    Cor

    Allemaal onderzoeken en hoogdravende prietpraat.

    Schuld:
    Stadsvernieuwing jaren 70-80
    Pvda

    Heel de wijk verziekt met slecht gerenoveerde woningen die het straatbeeld negatief beinvloedt.

    Straten zoals de Zwart jan/Noordmolenstraat heringericht , sindsdien is er weinig meer van over.

    Oplossing:

    Het Oude Noorden terugbrengen naar de jaren 50 hoogwaardige restauratie van de mooie vooroorlogse woningen om die vervolgens te verkopen .

    Straten herinrichten naar jaren 50

    Resultaat een stukje oud Rotterdam waar touristen en dagjesmensen op af komen en wat gevluchte oud bewoners zoals ik doen besluiten om terug te keren naar hun geboortegrond.

    Zo dit was gratis zonder hoogdravende subsidie verslindende onderzoeken.

    Groeten van iemand uit de Ooievaarstraat zijstraat van HET Zwaanshals

    1. Profielbeeld van Cor
      Cor

      Prima verwoord , het oude noorden is compleet verziekt door het hersenloze pvda beleid .

      De renovatie en sloop is zo slecht gedaan dat de wijk ef alleen maar dlechter op is geworden .

      Het mooie historisch pand waar vroeger de Julianaschool in zat is compleet verziekt door een voor het gebouw een onrespectvolle moskee , dit had een hotel moeten zijn met een grand cafe restaurant.

      Het is dat het kookpunt een aanjager is geweest en is anders was het net als de noordmolenstraat pure armoede geweest .

      3 mooie kerken gesloopt , en in de omgeving de Prinsessenkerk en het oude st Franciscus op de schiekade.

      Misdadig slecht beleid en het is nog steeds bagger.

      Het voorbeeld van New York , wat een onzin , daar werd keihard opgetreden en gestraft hier is het nog steeds ach wat en mac een taakstraf.

      Ik heb New York voor en ba Giulianno bezocht , hulde voor deze man , de vergelijking maken met het Oude Noorden dan spoor je niet.

      Gemeente heeft de stad meer beschadigd dan de moffen.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.