Stedelijke ontwikkeling & architectuur4 mei 2012

Leegstand en verdichting

Leegstand is hot op dit moment. Het VPRO-programma De Slag om Nederland onderzocht de vraag hoe het toch kan dat er zeven miljoen vierkante meter aan kantoorruimte in Nederland leeg staat en dat er nog steeds kantoren worden bijgebouwd? Opvallend is de rol van de lokale politiek in zo’n nationaal probleem. Wethouders en gemeenteraadsleden van kleine gemeenten staan onder druk om de bouw van een nieuw kantoor goed te keuren, omdat de werkgever in kwestie dreigt met vertrek.

In Rotterdam alleen al staat er 500.000 m2 leeg. Zelfs in hartje centrum hebben we hiermee te maken, aan het Weena, zo’n beetje de meest prominente straat van de stad, staat maar liefst twintig procent van de kantoren leeg. Er liep zelfs een rechtszaak over: de eigenaar van het Groothandelsgebouw wil de bouw stoppen van het gebouw First Rotterdam aan de overkant van de straat. Zijn eigenbelang is duidelijk: het tegengaan van een inflatie van de kantorenmarkt op de Weena. Maar eigenaar Marius Meurs kaart tegelijk ook een grotere zorg voor de stad aan. De hoofdhuurders Nauta Dutilh en Robeco van First Rotterdam zullen verhuizen uit hun huidige, grotere locaties in de stad. First Rotterdam zal leegstand daarom vergroten. De Raad van State heeft Meurs overigens geen gehoor gegeven en de bouw van First Rotterdam gaat door.

Over deze leegstandsproblematiek maakt Gyz la Rivière op dit moment een niet te missen statement met zijn tentoonstelling Pschorry tijdens het ZigZagCity festival op de achttiende verdieping van de Hoftoren, het oude Shellgebouw dat óók grotendeels leeg staat. Want, wat is het toch een doodzonde dat er alleen kantoren op de Weena zitten. Pschorry is één grote schreeuw om daar iets mee te doen. Hoe kunnen we hier weer een leefbaar gebied van maken? Waarom kun je nergens op het Hofplein een degelijk kopje koffie drinken? Waarom kunnen we die leegstaande ruimtes daar niet voor gebruiken?

Ook in de Hoftoren, 'de laatste erectie van het grootkapitaal', staat veel kantoorruimte leeg. Beeld: Ferry van Steijn | www.ikrotterdam.nl Beeld: Ferry van Steijn

Wat dat betreft is het op een steenworp afstand van het Weena gelegen Schieblock een schoolvoorbeeld van wat je kunt doen met tijdelijk en creatief gebruik van een pand. Bij het Schieblock bleek wel dat vaak het vergunningenbeleid van de brandweer vaak een beer op de weg was. Dus de vraag is er ook één naar het flexibel omgaan met bestemmingen en vergunning.

Er hangt iets in de lucht, want een recent advies van de Economic Development Board Rotterdam ( EDBR) richt zich ook op de deplorabele toestand van het centrum. In feite sluit het advies zich aan bij het pleidooi van Tim de Bruijn en RTMXL over het verdichten van de binnenstad, dat op Vers Beton te lezen was. Het motto van het advies is simpel: binnenstad, binnenstad, binnenstad. Als de binnenstad aantrekkelijk is, volgt de rest vanzelf.

Het ZigZagCity festival dat nu zijn laatste weekend in gaat, geeft wat dat betreft een prikkelend antwoord op deze discussie door restruimtes, tussenruimtes en achterkanten van de stad te gebruiken als festivallocatie. Als je de binnenstad wilt verdichten, moet je iets met die ruimtes, want geld voor grootschalige stedebouwkundige nieuwbouw projecten is er voorlopig niet. Iris Schutten voerde voor het festival een project uit in de Boomgaardhof, een straat met meer achterkanten dan voorkanten. Zij stelt voor dat we met de bestaande architectuur moeten gaan ‘beeldhouwen’ en de tijd zijn gang laten gaan. Haar project is uit te leggen als een pleidooi voor ‘Griekse toestanden’. Hiermee doelt zij zowel op een creatief gebruik van weinig middelen en een soepele omgang met regels die de kenmerkende gezellige Griekse dichtgegroeide binnenhoven, pleintjes en straatjes tot gevolg hebben, waar we altijd over naar huis schrijven.

Het advies van de EDBR is zeer raak wat betreft het belang van het centrum voor de aantrekkelijkheid van de stad. Toch lijkt de tegenstelling vreemd die zij opwerpen tussen de binnenstad en de achterstandswijken daarbuiten. Om de focus op de binnenstad te leggen, stellen ze voor dat de stad zich minder moet te richten op de achterstandswijken. Het liefst willen ze een bouwstop buiten de ring instellen. Hier kan ik nog wel in mee gaan, want ook de knusse, organische middeleeuwse binnensteden zijn ooit ontstaan door enkel binnen de stadsmuren te bouwen. Als ik even dagdroom zie ik vrije kavels die tegen het Nationale Nederlanden toren aangebouwd worden, zoals er ooit huisjes tegen de Laurenskerk aanstonden.

Toch vraag ik me af of de EDBR ons niet een vals dilemma voorschotelt. Want waar komt het geld vandaan dat naar die achterstandswijken gaat? Put dat wel uit hetzelfde potje als geld dat naar de het verbeteren van de binnenstad gaat? Ook de Kwaliteitssprong Zuid geeft evenveel, zo niet meer, prioriteit aan economie en onderwijs als aan bouwen. Is de tegenstelling wel terecht die EDBR opwerpt? Ik geloof zelf niet zo in of-of, eerder in en-en: Centrum én Zuid zijn beiden belangrijk voor de stad. Daarnaast, op dit moment kan het EDBR advies niet op een slechter moment komen: Rotterdam Zuid begint de gevolgen van de problemen bij Vestia (zeer prominent aanwezig op Zuid) te merken. Het stoppen van bouwprojecten heeft mogelijk zijn aanvang genomen. Mijn advies: niet je handen van Rotterdam Zuid af trekken.

Reageer of deel op Social Media

Tags:binnenstad, Boomgaardhof, edbr, Gyz la Rivière, Iris Schutten, leegstand, RTM XL, verdichting, vestia, Weena en ZigZagCity

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: luchtsingel, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *