Politiek19 juni 2012

Etnische registratie: vloek of zegen?

De rechtbank van Rotterdam heeft in mei besloten dat deelgemeente Charlois voor haar behandeling van probleemjongeren hun etniciteit niet meer mag registreren. Volgens Charlois heeft dit besluit negatieve gevolgen voor de jongeren. Ook hoogleraar Han Entzinger is negatief over de keuze van de rechtbank. Andere partijen, zoals het Overlegorgaan Caribische Nederlanders, zijn juist positief. Vers Beton sprak met verschillende partijen om te achterhalen wat de voors en tegens zijn.

Charlois registreerde tot voor kort de etniciteit van ‘multi-probleemjongeren’, jongeren die met meerdere hulpverleningsinstanties in aanraking komen. De deelgemeente deed dit om op basis van etniciteit een coach te koppelen aan jongeren. Het registreren van ras is alleen wettelijk verboden. Charlois stelde echter dat er sprake is van een uitzondering op dit verbod omdat dit een voorkeursbeleid betrof: de jongere is erbij gebaat wanneer hij geholpen wordt door iemand die zijn achtergrond en cultuur begrijpt. Toch heeft het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) dit beleid om twee redenen afgekeurd. Volgens de Nederlandse privacywaakhond kan Charlois niet aantonen dat er in alle gevallen sprake is van een achterstand én dat er sprake is van een voorkeursbeleid. De deelgemeente kan namelijk niet met harde cijfers bewijzen dat dit beleid beter werkt dan reguliere hulpverlening.

In reactie hierop is Charlois naar de rechter gestapt, maar deze heeft het CBP in het gelijk gesteld omdat het effect van het voorkeursbeleid niet is aangetoond. Wel maakt zij de opmerking dat de verwerking van de persoonsgegevens ook mondeling kan. In de zin van de wet is dit ook een ‘verwerking’, maar deze is minder verstrekkend omdat er geen etniciteitdatabase wordt opgesteld. In gesprek met Vers Beton werpt Mariëlle Bruning, hoogleraar Jeugdrecht aan de Universiteit Leiden, tegen dat een mondelinge overdracht het probleem niet zal oplossen: “De etnische registratie is problematisch omdat er geen duidelijk gemotiveerde noodzaak tot voorkeursbeleid is. Mondelinge overdracht is dan nog steeds in strijd met de wet.” Zowel Charlois als Gemeente Rotterdam beraadslagen zich op de volgende stap. Gaan ze in beroep bij de Raad van State, of passen ze het huidige beleid aan?

Illustratie
Illustratie Beeld: Thijs Lansbergen

Glenn Helberg is voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders. Dit instituut adviseerde eerder al negatief over mogelijke landelijke etnische registratie van risicojongeren. Hij schaart zich dan ook achter de uitspraak van de rechtbank. “Het is wellicht bedacht onder het mom van hulpverlening, maar daarmee kan je niet vergoelijken dat je de wet opzijzet.” Registratie is er volgens Helberg vaak debet aan dat allochtonen zich gedragen naar hun aangemeten stigma. “Zo hoor je wel eens: ‘Ik ben Antilliaan en dus agressief’, maar dat is helemaal niet inherent aan de Antilliaanse cultuur. In Charlois proberen ze de problemen te kwalificeren en hanteerbaar te maken door ze in hokjes te stoppen, maar dat heeft geen enkele zin.” Om dat te onderstrepen haalt Helberg enkele (inmiddels gepensioneerde) collega’s van het Riagg aan: “De problemen zijn hetzelfde, de kleuren veranderen. Mensen in gemarginaliseerde posities ondervinden al sinds de heugenis van de geestelijke gezondheidszorg dezelfde problemen. Daarbij zitten migranten in een overgangsfase waarin zij op zoek zijn naar evenwicht. Andere factoren, zoals eenzaamheid, slechte huisvesting of lage opleiding, zijn als oorzaak van problemen vaak veel belangrijker dan etniciteit. Zo denken wij dat het niet beheersen van de Nederlandse taal een belangrijke probleemfactor is. Dat maakt het echter onverklaarbaar dat Engelssprekende migranten in Engeland dezelfde moeilijkheden ondervinden als migranten die de taal van hun nieuwe thuisland niet spreken.”

Helberg vervolgt: “Criminaliteit komt overal vaak voort uit achterstand en armoede, dus in het voorkomen daarvan moeten we investeren. We richten ons in Nederland nu al jaren op mogelijkheden om toch de etniciteit te kunnen registreren. Laten we ons liever focussen op onderwijs en de versteviging van gezinnen.” Helberg geeft de voorkeur aan een individuele benadering en stelt dat etnische registratie daar geen onderdeel van hoeft te zijn. “Alleen als etnische benadering uitdrukkelijk nodig is, mag dit mondeling worden overgedragen. In de meeste gevallen is het voldoende om de grondregels van hulpverlening goed te kennen voor je iemand benadert. In die respectvolle benadering kom je heel ver met de mensen. Je kunt ook vragen aan de jongere of hij liever gesteund wil worden door iemand die cultureel dichter bij hem staat.”

De visie van Helberg wordt ondersteund door Albertine van Diepen, onderzoeker bij de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling en opsteller van het adviesrapport ‘Van afkomst naar toekomst’. Begin juni stelde zij tijdens een debat in Arminius dat er geen causale relatie ligt tussen etniciteit en de maatschappelijke problematiek: “Je moet kijken naar de problemen die aangepakt moeten worden, maar daar is etniciteit geen aanknopingspunt voor. Het vereist een interesse in de persoon. Wat zorgt voor het problematische gedrag? Is er sprake van een taalachterstand? Of problemen met geldzaken? Daar is geen etnische registratie voor nodig.”

Han Entzinger, hoogleraar integratie- en migratiestudies aan de Erasmus Universiteit en schrijver van het rapport ‘De Staat van Integratie’, is het daar niet mee eens. Hij stelt juist dat etniciteit wel degelijk een belangrijk gegeven is. Entzinger: “Het is natuurlijk lastig om aan te tonen dat een beleid gebaseerd op etnische afkomst effectiever is. Je kan moeilijk twee coaches op een persoon zetten en dan kijken wat beter werkt.” Hij zet niettemin grote vraagtekens bij de uitspraak van de rechtbank: “We kunnen niet genoeg waken over onze privacy, maar ik vraag me af in hoeverre deze afschaffing van registratie werkelijk een doel dient. Je kunt de gegevens van de probleemjongeren immers gemakkelijk koppelen aan de gegevens van de gemeentelijke basisadministratie, en daar staat de etniciteit gewoon in vermeld. We moeten hier niet krampachtig over doen. Multi-probleemjongeren die al vele trajecten hebben doorlopen, zijn vaak wars van elk volgend traject. Een coach met dezelfde achtergrond of met het juiste begrip voor hun achtergrond kan vaak eerder bij hen doordringen.” Entzinger waarschuwt wel voor het risico dat hulpverleners een sjabloon loslaten op een casus, wat kan zorgen voor een te rigide beleid. “Daar moet een goed controle- en opleidingssysteem voor zijn. Maar door deze uitspraak gooi je het kind met het badwater weg.”

Wat rest is de vraag of Helberg en Van Diepen in een ivoren toren zitten die ver boven Charlois uitsteekt, of dat Nederland echt te laconiek omgaat met etnische registratie. De tweestrijd maakt in ieder geval duidelijk dat de kans marginaal is dat de Raad van State dit geschil positief beslecht voor Charlois. De wetenschappelijke neuzen voor het voorkeursbeleid wijzen namelijk verschillende kanten op, en er is al meerdere malen vastgesteld dat de statistieken ontbreken. De Raad van State kleurt de wet niet in, zeker niet als de viltstiften het niet zo goed doen. Vanwege dat vooruitzicht doet de deelgemeente er vermoedelijk goed aan om het tijdsvretende en prijzige proces bij de Raad van State over te slaan en te roeien met de riemen die zij heeft door het beleid aan te passen met de kennis die zij de afgelopen tien jaar heeft opgedaan.

Reageer of deel op Social Media

Tags:CBP, Charlois, etnische registratie en Han Entzinger

Sectie: Politiek

kaart: Natersweg 7, 3082 VA Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *