Human interest31 januari 2013

“Als vluchteling ben je in Rotterdam hopeloos”

Pauluskerk Rotterdam biedt met nieuw project steun aan duizenden vluchtelingen

Als het aan het kabinet ligt, dan is illegaal-zijn in Nederland binnenkort strafbaar. Iemand zonder geldige verblijfspapieren riskeert dan een boete die kan uitmonden in een gevangenisstraf. Niet alleen de Vluchtkerk in Amsterdam biedt hulp aan vluchtelingen. Ook in Rotterdam schiet de Pauluskerk deze groeiende groep mensen te hulp. “Die is hard nodig,” zegt dominee Couvée, “want het Rotterdamse klimaat is keihard.” Een tweedaags bezoek aan de Pauluskerk vertelt het verhaal over hoe het generaal pardon in 2007 tot deze situatie heeft kunnen leiden en het leven als vluchteling in de stad.

Dominee Couvée
Dominee Couvée Beeld Floor Cornelisse

Twee politieagenten stappen het tijdelijke gebouw van de Pauluskerk Rotterdam aan de Westersingel binnen. Buiten, pal voor de kerk, schreeuwt een man in een rolstoel. Hij haat zichzelf en dreigt zichzelf van het leven beroven. De agenten komen in de Pauluskerk verhaal halen. Dominee Couvée snelt op ze af en weigert ze de toegang. Buiten wil hij best verder praten, maar hier hebben ze niets te zoeken. Hier gelden de regels van de kerk.

Die schreeuwende man buiten is een vluchteling uit Soedan. Hij is verward, wanhopig en manipulatief, vertelt de dominee. Sinds 4,5 jaar is Dick Couvée dominee van de bekendste kerk van de stad. De Pauluskerk kent een rijke traditie in de opvang van minderbedeelden die op geen tot nauwelijks steun van de overheid kunnen rekenen. Vroeger waren dat daklozen en verslaafden, nu zijn het vooral vluchtelingen wier situatie alsmaar schrijnender wordt. Als illegaal in Nederland mag de Soedanees niet werken, met als gevolg dat hij geen geld heeft, geen onderdak, en volledige afhankelijk is van de barmhartigheid van anderen.

Rolstoel in de Pauluskerk
Rolstoel in de Pauluskerk Beeld Floor Cornelisse

Nederland telt naar schatting honderdduizend vluchtelingen. Daarvan begeven zich er zo’n 20 duizend in Rotterdam. Zij leven niet allemaal in dezelfde omstandigheden als de man uit Soedan, maar hebben wel steeds meer moeite om in eigen levensonderhoud te voorzien. Vijf tot tien procent van het aantal vluchtelingen in Rotterdam klopt aan bij de Pauluskerk voor korte of langdurige zorg. Zij redden het niet langer zonder hulp. Dit percentage neemt snel toe. Waar komt dat door? Hoe heeft het aantal vluchtelingen na het generaal pardon in 2007 weer zo snel kunnen stijgen? En wat doet de Pauluskerk voor deze mensen?

Het begin: het generaal pardon en het mislukte bestuurlijk besluit

Na het generaal pardon in 2007 kwam het tussen de Rijksoverheid en gemeenten tot een bestuurlijk akkoord. De Rijksoverheid zou de aanvraagprocedure voor verblijf aanzienlijk verkorten en het uitzetbeleid op orde maken. In ruil daarvoor beloofden gemeenten de noodopvang te sluiten. Nu het aantal vluchtelingen na zes jaar nog altijd op meer dan 100 duizend staat, lijkt het er sterk op dat de procedure nauwelijks is verkort.

Ondertussen zijn de meeste gemeenten wel met opvang gestopt, en daardoor is het aantal vluchtelingen in Nederland juist toegenomen. Zij zijn tussen wal en schip geraakt. Er is nauwelijks meer opvang, en de regering scherpt de wetgeving omtrent illegaliteit alsmaar aan. De nieuwe wetgeving die dit strafbaar wil stellen, maakt hun situatie nog problematischer, stelt dominee Couvée. “Deze mensen worden keihard aangepakt omdat ze buiten ons systeem vallen. Honderden vreemdelingen in detentiecentra zitten in een isoleercel. Ze worden onmenselijk behandeld.”

Waar enkele gemeenten zoals Utrecht tegen het bestuurlijk akkoord in toch voor opvang gaan zorgen, hoeven volgens Couvée vluchtelingen in Rotterdam niet op hulp te rekenen. “Als vluchteling ben je in Rotterdam hopeloos. Het klimaat is hier keihard. Burgemeester Aboutaleb geeft aan dat het vluchtelingenbeleid van onze stad is dat wij geen beleid hebben. Ik ben in gesprek met de burgemeester, het bestuur, de wethouder, maar ze willen het probleem niet zien.”

Bekronen in de Pauluskerk
Bekronen in de Pauluskerk Beeld Floor Cornelisse

De hulp van de Pauluskerk aan duizend vluchtelingen

En dus vangt in Rotterdam de Pauluskerk deze mensen op. Zo krijgt de Soedanees, schreeuwend op de stoep van de kerk, onderdak, voedsel, leefgeld en medische verzorging. Ook is er een vluchtelingenspreekuur. Maar voor zijn wanhoop is geen remedie, verduideljkt Couvée nog maar eens. “Zolang hij vluchteling is, zijn al zijn dagen hetzelfde: leeg en zonder perspectief.”

De Pauluskerk is er voor die mensen die ondanks een negatief besluit van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) toch nog kans maken op de benodigde papieren. Couvée werkt met juristen en advocaten die dit voor hen uitzoeken. Is er geen uitzicht meer op die verblijfsvergunning, dan werkt de Pauluskerk samen met de vluchteling aan vrijwillige terugkeer.

In zijn werk is Couvée volledig afhankelijk van particuliere giften. Zolang steun vanuit de gemeenteraad uitblijft, richt de Pauluskerk zich op de inwoners van Rotterdam voor hulp. Couvée: “Door het passieve beleid van de gemeente, zijn voor de inwoners van Rotterdam de vluchtelingen een ver-van-mijn-bed-show. Ze hebben vaak geen weet van de uitzichtloze situatie waarin deze mensen verkeren. Dat moet veranderen.” En dus zoekt de dominee actief de media op, is de campagne ‘Ze verdampen niet’ opgezet, heeft de kerk een lespakket voor basisscholieren samengesteld, en worden er vrijwilligers en sponsors geworven.

De nieuwe Pauluskerk
De nieuwe Pauluskerk

Zodra Couvée het nieuwe pand van de Pauluskerk in kan, wil hij er nog meer voor de vluchtelingen zijn. Zo is er ruimte gemaakt voor een atelier, winkel, leerbedrijf en restaurant. Samen met culturele instellingen, waaronder de Rotterdamse Schouwburg, Codarts en Boijmans van Beuningen, worden plannen gemaakt voor een kunstzinnig, spiritueel podium voor Rotterdammers, mogelijk gemaakt door alle Pauluskerk-bezoekers. Couvée: “Niet alleen helpen we op deze manier vluchtelingen hun eigenwaarde terug te krijgen, maar maken we ook ontmoetingen mogelijk tussen hen en inwoners van de stad. Mensen moeten de verantwoordelijkheid gaan dragen voor hun broeders en zusters.”

Vluchteling-zijn in Rotterdam, en dat al tien jaar lang

De tijdelijke Pauluskerk heeft wel wat weg van een kantine in een kleine middelbare school. Lange tafels zijn bezet door groepjes, einzelgängers, lezers en slapers. Aan één van de tafels draait Mansour (32, uit Iran) een shaggie. Sinds twee jaar is hij in Nederland, waarvan één jaar in de gevangenis. Het asielzoekerscentrum in Delfszijl had niet langer plek voor hem, maar Nederland wilde en kon hij niet verlaten. Oorzaak: hij heeft geen originele documenten. Ook in Nederland wil hij niet blijven, maar hij zit hier nu net zo vast als in zijn geboorteland, waar Mansour ook geen toekomstperspectief zag.

Mark schuift aan. In vloeiend Nederlands vertelt hij dat hij 33 jaar geleden vanwege onderdrukking door het regime in zijn vaderland Sri Lanka via Duitsland naar Nederland is gevlucht. Hier trouwde hij en kreeg hij twee kinderen. Maar tien jaar terug werd de scheiding ingezet. “Mijn verblijfsvergunning is toen van mij afgepakt, en ik heb niet op tijd een nieuwe aangevraagd. Sindsdien ben ik dakloos en werkloos. Mijn kinderen zie ik amper. We leven in gescheiden werelden in dezelfde stad. Ik wil ook liever niet dat ze mij in deze situatie zien.”

Samen met zijn advocaat vecht hij voor een laatste kans op een permanente verblijfsvergunning, zodat hij zijn oude, normale leven weer kan oppakken. De vraag wat er gebeurt als ook déze zaak niets oplevert, beantwoordt hij slechts met een “ik blijf hoop houden”. Weinigen in de Pauluskerk durven richting de toekomst te kijken, of er zelfs maar over te dromen.

Sinterklaas in de Pauluskerk
Sinterklaas in de Pauluskerk Beeld Floor Cornelisse

Verder naar achteren in de tijdelijke Pauluskerk gaat de verblijfruimte over in een smalle hal. Zo’n dertig mensen met elk een nummertje in de hand vormen twee rijen: de ene voor het doktersbezoek, de andere voor het inloopspreekuur Vluchtelingenzaken. Een Congolees (28) in dikke zwartleren jas stapt het kleine kantoor van vluchtelingenadviseur Sjanie Middelkoop binnen. De IND heeft de verklaring ‘ongewenst’ opgeheven, dus dat biedt perspectief. Terwijl Middelkoop zijn IND-documenten bekijkt, vertelt hij geld noch te eten te hebben. Middelkoop ziet een mogelijkheid om iets aan de kosten voor zijn advocaat bij te dragen, maar daar trekt ze de grens. Zijn leefgeld heeft hij al gekregen, dus moet hij wachten op de volgende uitbetaaldatum in januari. De Congolees buigt zich voorover en laat zijn voorhoofd op het bureau rusten.

Een onzekere toekomst

In zijn grenzeloze steun aan vluchtelingen, vindt dominee Couvée zekerheid bij God. Hij en de bijbel dwingen hem zich maatschappelijk te mengen. “De kern van waarom ik dit doe is te herleiden tot de gulden regel: behandel anderen zoals je door hen behandeld wilt worden.”

Nu steeds meer vluchtelingen de weg naar de Pauluskerk weten te vinden, zorgt dat alleen voor extra druk op de financiën. “Natuurlijk helpen we hen wanneer ze hier aankloppen. We zijn gelukkig creatief in het vinden van sponsors en zuinig in onze financiële uitgaven, maar de grens van het mogelijke wordt zichtbaar. Daarom is het des te urgenter dat de samenleving haar verantwoordelijkheid gaat nemen.” Dan valt er een stilte. Couvée vervolgt: “Wij gaan zo door. Maar waar we het geld vandaan halen? Ik weet het niet.” Hij schudt zijn hoofd. Te lang wil hij hier niet over nadenken. Ook de Pauluskerk durft net als de vluchtelingen niet te veel richting de toekomst te kijken.

Brood in de Pauluskerk
Brood in de Pauluskerk Beeld Floor Cornelisse

Fotografie: Floor Margarita Cornelisse

Reageer of deel op Social Media

Tags:illegaal, Pauluskerk en vluchteling

Sectie: Human interest

kaart: pauluskerk, rotterdam
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *