Kunst & CultuurStedelijke ontwikkeling & architectuur2 augustus 2013

Hofbogen: Do it Yourself!

De hofbogen staan sinds kort te koop. Daarmee trekken de woningcorporaties hun handen af van de herontwikkeling van de voormalige Hofpleinlijn. Wat is er fout gegaan? Volgens Kris de Leeuw, bekend als barman en mede-eigenaar van BAR, is er te weinig naar de behoeftes van bewoners en ondernemers geluisterd.

In 2011, tijdens een weekendje Londen stuitte ik in het Somerset House op een aantal foto’s van een mij welbekend bouwwerk uit Rotterdam. De tentoonstelling “forgotten spaces,” lichtte aan de hand van een aantal voorbeelden de “revitalisering van vergeten plekken door alternatieve manieren van denken” uit.

Een van de voorbeelden van de tentoonstelling was het hofbogen-project in Rotterdam. Vereerd voelde ik me als Rotterdammer, dat “we” met de hofbogen naast een tot bierbrouwerij verbouwd fabriekscomplex in Londen, en een park boven op een spoorviaduct in New York, aan de wanden van dit Londense museum prijkten.

De bierbrouwerij in Londen was een initiatief zoals ik dat graag zie, van onder af opgebouwd. De bewoners sloegen de handen ineen, wisselden ideeën uit en richtten met behulp van de lokale overheid een eigen brouwerij op.

En ook de High Line in New York, net als de Hofbogen een in onbruik geraakt spoorviaduct, is dankzij een actieve lobby van buurtbewoners uiteindelijk omgetoverd tot een prachtig stadspark.

De hofbogen en het oude Hofpleinstation
De hofbogen en het oude Hofpleinstation Beeld: Ossip van Duivenbode

“De katalysator voor Noord”

De initiatiefnemers van het projectbureau Hofbogen BV komen uit een andere hoek. In 2006 kochten woningbouwverenigingen Vestia en Havensteder (het toenmalige PWS, ComWonen en Stadswonen) het spoorviaduct van ProRail. Het bouwwerk, bestempeld als langste gebouw van Rotterdam, moest “sociaal, cultureel en economisch een katalysator” worden voor Rotterdam Noord. Jonge ondernemers met hippe ambachtelijke winkels zouden de nieuwe glazen puien vullen met vintage brilletjes, zuurdesembroden en felgekleurde fietsjes zonder remmen. En Noord zou meegroeien.

Inmiddels, zeven jaar later, is alleen het ‘eerste’ gedeelte rondom Hofplein herontwikkeld. De horeca gedijt er goed, maar de hippe vintage kledingzaak houdt het binnenkort voor gezien, evenals de comic store. Ze kunnen de hoge huurprijs niet langer betalen. En de resterende 1, 8 km aan bogen willen de corporaties het liefst zo snel mogelijk van de hand doen.

Waar ging het mis?

Waar ging het fout? De aankoop werd destijds noodzakelijk geacht omdat verloedering op de loer lag en de bogen misschien in “verkeerde handen zouden vallen”. In wiens handen bevonden de bogen zich dan voornamelijk?

Goed, er zat hier en daar een louche café of bar, maar ik meende destijds (en vandaag de dag nog steeds) voornamelijk ateliers en werkruimtes voor kunstenaars te zien in de “verloederde” bogen.

Het zijn juist deze kleine ondernemers en creatieven die de impuls kunnen vormen voor gebiedsontwikkeling. Maar, in plaats van ze te koesteren worden ze weggejaagd door de BV.

Het grootste kunstenaarscollectief in de bogen ‘Cucosa’ wordt ondanks zijn ‘hoogwaardig kunstaanbod’ bedreigd in haar voortbestaan. Hofbogen ziet het gezelschap liever vertrekken.

Ook in het voormalige Bergwegstation stelt de BV zich kieskeurig op. In de visie van Hofbogen BV valt te lezen dat het station gevuld moet worden door hoogwaardige horeca van partijen als Dudok of Jamie Oliver’s restaurant Fifteen. Er wordt hoog ingezet. Inmiddels zijn we zeven jaar verder en staat het station nog steeds leeg.

Dit terwijl we een aantal zeer succesvol initiatieven hebben gezien die staan te popelen om invulling te geven aan deze ruimte. Denk aan Noorderbioscoop, een initiatief om het station om te bouwen tot filmhuis, wat met minimale middelen gerealiseerd kan worden.

Het is een kwalijke zaak dat de Hofbogen BV voortdurend te hoog heeft ingezet waardoor we nu opgescheept zitten met een verder verpauperd spoorviaduct en een klein herontwikkeld deel waarvan inmiddels de helft van de te verhuren ruimtes leegstaat.

Geef ondernemers en bewoners de ruimte

Wat opviel bij de tentoonstelling in Londen was de wijze waarop het Hofbogenproject was ontstaan, en het contrast met de geschiedenis van de andere getoonde projecten. Bijna alle “vergeten plekken” werden herontwikkeld vanuit een behoefte van de bewoners en/of ondernemers zelf.

Bij de hofbogen waren het de bazen van de woningbouwverenigingen die het project initieerden. Vanachter de tekentafel droomden de heren van een hippe wijk a la Soho in Noord. Het heeft anders uitgepakt.

Wellicht kunnen we wat leren van de andere voorbeelden van de tentoonstelling in Londen. De waarde van vergeten plekken ligt in het feit dat ze vergeten zijn en dat het aan ons, ondernemers en buurtbewoners zelf is om ze te herontdekken en nieuwe bestemmingen te realiseren.

Herontwikkeling van dit soort plekken kan het beste aan de gebruikers van die ruimte zelf overgelaten worden. Te vaak hebben beleidsmakers voor ons bepaald hoe onze ruimte er uit moest komen te zien, en te vaak hebben ze de plank mis geslagen in Rotterdam. Denk aan het Entrepotdok, Westelijk Handelsterrein, Zwaanshals, Watt en ga zo maar door.

Het is nog niet te laat

De wil om mooie plekken te creëren is er wel bij woningbouwverenigingen en de gemeente. Maar het lef om anderen het te laten doen ontbreekt. Neem een voorbeeld aan het Schieblock. Vanuit creatieven en ondernemers zelf ontstaan, zonder planologische en/of financiële steun vanuit de woningbouw of de gemeente. Met succesvolle horecaondernemingen als Biergarten en BAR en een winkelconcept als Groos dat wel aan lijkt te slaan.

Leuke plekken moeten we zelf creëren. Dat kan met minimale middelen. Ook voor de hofbogen is het nog niet te laat. Verhuur de bestaande ruimtes in hun huidige staat aan creatieven en jonge ondernemers voor een lage huur. En vervul je kerntaak als woningbouwvereniging en gemeente: faciliteer. Zorg dat ze gemakkelijk een bedrijfje op kunnen zetten. Zorg voor soepele wetgeving. Maar laat de creativiteit, de concrete invulling en de ideeën in godsnaam aan hen over.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:BAR, Cucosa, do it yourself, herontwikkeling, Highline, Hofbogen, Hofpleinlijn, Minimall, Rotterdam Noord en Schieblock

Secties: Kunst & Cultuur en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Katshoek 11, 3032 AE Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *