Wetenschap en onderwijs22 mei 2014

Rotterdamlezing: hoe gezond is ‘onze’ probleemstad?

Hoe gezond is leven in Rotterdam? Hoogleraar Lex Burdorf gaat daar op in tijdens de Rotterdamlezing op 28 mei. De professor is niet erg positief gestemd, zo blijkt uit onderstaand interview.

Fijn stof
Fijn stof Beeld: Esther Lankhaar

Het uitzicht is adembenemend vanuit de werkkamer van prof. dr. Lex Burdorf (56). In de nieuwe toren van het Erasmus MC aan het Dr. Molewaterplein kan de hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid op de 23e verdieping genieten van een blik op de Nieuwe Maas. De professor ziet vanuit deze hoogte vrijwel heel de stad. Rotterdam is en blijft een zorgenkindje op het gebied van de volksgezondheid.

We spreken Burdorf in het kader van zijn komende Rotterdamlezing. Hij licht een tipje van de sluier: ”Rotterdam scoort nog steeds minder dan gemiddeld, zeker. Dat heeft te maken met grotestadsproblematiek, werklozen, arbeidsongeschiktheid, laag opgeleiden. Dat is in de meeste steden het geval. Werklozen zijn daarbij een belangrijke groep die veel meer aandacht verdient.”

Zeven jaar verschil

”Los van algemene grotestadsproblematiek zijn er binnen Rotterdam grote verschillen. Zo heb je soms zeven jaar verschil in levensverwachting, afhankelijk van welke plek je neemt. Grotendeels worden die verschillen verklaard door persoonsgebonden eigenschappen. Dan kan je onder meer denken aan het wel of niet hebben van werk en de mate van scholing.”

Er is echter ook een indicatie dat gezondheid wijkgebonden is. De buurt doet er echt toe. Natuurlijk kunnen verschillen in gezondheid tussen bewoners van de Afrikaanderwijk en Hillegersberg worden verklaard door factoren die samenhangen met wie er wonen. Maar gecontroleerd voor persoonsgebonden kenmerken krijg je verschillen door een andere omgeving. Luchtverontreiniging of openbaar groen zijn dan voorbeelden van factoren die van invloed kunnen zijn op de gezondheid.”

Samenhang cohesie en depressie

En niet alleen de verschillen tussen wijken boeit de hoogleraar van Erasmus, maar ook die binnen buurten zélf. Op weinig afstand kunnen die groot zijn. Burdorf: ”Dat kan soms wel vijf jaar in levensverwachting zijn. Neem Kralingen met een rijk en een armer deel. Of de Kop van Zuid. Zelf kijk ik vanuit een mooie woontoren daar op een armere buurt met de Peperklip. Interessant is dan wat je aan die verschillen zou willen doen.”

”Heel interessant is sociale cohesie. Is de samenhang in een wijk groot, dan heeft dat een gunstige invloed op het welbevinden van bewoners. Een voorbeeld: als in een buurt met grote sociale cohesie veel werklozen zijn, kan de mate van depressiviteit twintig tot dertig procent minder zijn dan in een buurt met veel werklozen waar zo’n samenhang niet bestaat. Alhoewel: als een kleinere groep in de verdrukking raakt, dan gaat die zich doorgaans aanpassen, en dat is dan weer goed. Het zijn vooral de gebieden die in het grijze midden zitten qua sociale cohesie, waar het zeer waarschijnlijk problematisch wordt.”

Burdorf zal tijdens zijn lezing ingaan op de gevolgen voor beleid van zijn bevindingen. ”Met in gedachten dat een grote cohesie de gezondheid kan bevorderen, moet je bijvoorbeeld nadenken over spreidingsbeleid. Dat hoeft dus niet altijd gunstig uit te pakken. Het is zinvol dat beter uit te zoeken.”

Fijnstof

Een belangrijke kwestie in Rotterdam is en blijft fijnstof. ”Op dat punt gaat het over een periode van dertig jaar beter, maar nog steeds wel slecht. Met natuurlijk Overschie als orgelpunt, door de nabij gelegen rijkswegen. Dat kan vijf tot zes maanden in levensverwachting schelen. En die verlaging van de snelheidslimiet, van honderd naar tachtig, weer een paar weken. Dat lijkt weinig. Maar als je het vermenigvuldigt met het aantal mensen waar het om gaat, is het toch behoorlijk veel,” verwijst Burdorf naar de duizenden omwonenden bij een snelweg. Burdorf licht toe welk effect de uitstoot van verkeer heeft. ”Fijnstof is slecht voor de luchtwegen, leidt tot hart- en vaatziekten en beperkt de groei en ontwikkeling.”

Werk wérkt

Veel aandacht heeft Lex Burdorf voor de wederzijdse relatie tussen werk en gezondheid. In het algemeen is het hebben van een baan goed: ”Er zijn drie kenmerken te onderscheiden op basis van literatuuronderzoek – fysieke en geestelijke stimulatie, verhoogde sociale status en mogelijkheden, regelmaat en structuur. Die hebben een positief effect. De relatie is ook omgekeerd: met gezondheidsklachten word je eerder werkloos.”

Vooral opleiding, werk, roken en bewegen bepalen volgens de Rotterdamse gezondheidsprof hoe goed iemand zich voelt. Zo raken mensen met weinig scholing eerder hun baan kwijt en hebben ze vervolgens minder kans weer aan de bak te komen. Ongezonde leefgewoonten (roken, weinig lichaamsbeweging) komen bij hen ook vaker voor.

Gezondheid is géén vrije keus

In hoeverre zijn keuzes die mensen zelf maken van invloed of wordt gezondheid vooral maatschappelijk en economisch bepaald? Burdorf vindt dat het overlaten aan de markt of burgers zelf mensen niet gezonder maakt. ”Zo is roken niet simpelweg een vrije keus. Je hebt nog steeds indirecte reclame en de omgeving bepaalt mede het gedrag. Je eerste sigaret is niet lekker, weet ik uit eigen ervaring. Het is wel verslavend.”

Bemoeienis van de overheid vindt hij daarom gewenst. Hij kan zich prima vinden in anti-rookmaatregelen. Op lokaal niveau van Rotterdam kan de gemeente ook wat doen.
Als goed voorbeeld noemt Lex Burdorf Rotterdamse initiatieven als het bevorderen van sporten voor autisten. ”Er is vorig jaar een speciale judocompetitie voor deze doelgroep opgezet. Zoiets doet ertoe. Op gestructureerde wijze lukt het om die groep te laten bewegen.”

Kennis boven politiek

Zelf heeft de hoogleraar een korte politieke carrière achter de rug in de raad van Wageningen, waar hij Milieuhygiëne studeerde. ”Ik wilde wat aan het milieu doen via de politiek of met kennis. Het is het laatste geworden. De politiek is onvoorspelbaar. Feiten spelen er een beperkte rol.”

Op zijn manier hoopt Lex Burdorf toch een bijdrage te leveren aan zoiets als een betere samenleving. Wel in het besef dat kennis met vertraging doorsijpelt in maatregelen. Burdorf geeft een voorbeeld. ”Neem de schadelijke gevolgen van asbest, waar veel werknemers in de scheepsbouw mee te maken hadden. Tegen het gebruik ervan is pas laat door de politiek ingegrepen. Blootstelling eraan heeft wel tot honderden doden in Nederland geleid.”

De jaarlijkse Rotterdamlezing is dit jaar op woensdag 28 mei, in het Bibliotheektheater. Vers Betonner en huisarts Nabil Bantal verzorgt het co-referaat. Voor meer informatie, zie de website.

UPDATE:
Bekijk hier de video van de hele Rotterdamlezing die Lex Burdorf gaf:

Reageer of deel op Social Media

Tags:fijnstof, lex burdorf, Rotterdam, rotterdamlezing en volksgezondheid

Sectie: Wetenschap en onderwijs

kaart: Doctor Molewaterplein 50, 3015 GE Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *