Oude Koeien8 juli 2014

Hoe God uit Rotterdam verdween (en Allah zijn plaats innam)

Wie het verleden kent, begrijpt het heden beter. Jacques Börger (Museum Rotterdam) en Anne Jongstra (Stadsarchief Rotterdam) blikken maandelijks terug op gebeurtenissen in het verleden van Rotterdam. Deze aflevering: de Ramadan.

Binnenstadsdag, 17 mei 1980. Koos Postema interviewt in de hal van het stadhuis initiatiefnemers van het plan voor een nieuwe moskee in Rotterdam. Rechts op de foto staat een maquette van de moskee. Beeld: Lex de Herder

Het islamitische deel van de Rotterdamse bevolking viert de Ramadan. Dat betekent een maand lang van zonsopgang tot zonsondergang geen eten, niet drinken en roken en geen seks. Het is ook een periode waarin deze voor Nederland vrij jonge godsdienst weer even extra zichtbaar is in de stad.

Door een speling van het lot begon de islam hier wortel te schieten juist toen de christelijke kerken massaal leegliepen. Wat gebeurde er precies? Een korte geschiedenis van de eerste moskeeën in Rotterdam.

Raadselachtig

De plotselinge afname van de kerkgang is nog altijd een enigszins raadselachtig fenomeen, want in de jaren vijftig van de twintigste eeuw bepaalde de georganiseerde godsdienst nog een belangrijk deel van het leven. De kerken zaten in die dagen vol en religieuze kwesties konden de gemoederen zo nu en dan flink beroeren. Toen Rotterdam in 1956 een bisdom werd, leidde dat in protestantse kring tot felle reacties. Sommigen zagen de komst van de bisschop als een poging om de invloedssfeer van het Vaticaan uit te breiden. De Rotterdamse rechter A. Dirkzwager beschouwde de bisschop als een vertegenwoordiger van een vreemde mogendheid en vond dat hem zijn burgerrechten moest worden ontnomen.

Afbraak

Een kleine twintig jaar later leken dit soort twisten tussen protestanten en katholieken hopeloos ouderwets. Veel kerkbanken bleven inmiddels op zondag leeg. De ene na de andere Rotterdamse kerk sloot dan ook zijn deuren om vervolgens te worden afgebroken. De meeste Rotterdammers leken dat wel best te vinden. De afbraak van de Koninginnekerk in Crooswijk ging in 1972 nog met veel protest gepaard, maar daarna hadden slopers min of meer vrij baan. In 1973 ging de Wilhelminakerk tegen de vlakte, in 1974 de Josephkerk, in 1976 volgden de Rozenkranskerk en de Stieltjespleinkerk, in 1977 sneuvelde de Snellemankerk. Vaak volgde een kort berichtje in de krant, soms met een fotootje erbij en dat was het dan.

Muzelmannen en andere Aziaten

In 1971, toen de protesten tegen de afbraak van de Koninginnekerk in volle gang waren, merkte een lezer van Het Vrije Volk sarcastisch op dat het gebouw wel omgevormd kon worden tot moskee. “Met geringe kosten is een luidspreker aan te brengen, op de toren, dan kunnen de muzelmannen en andere Aziaten bediend worden met het morgengebed. De Rotterdamse huisbazen zijn bereid de huizen rond de kerk aan buitenlanders te verkopen, zodat er een kashba groeit.”

Eigen godshuizen

Het is geen toeval dat de briefschrijver over een moskee begon. Juist in deze jaren begonnen arbeidsmigranten uit Turkije en Marokko te ijveren voor eigen godshuizen, bij voorkeur in de buurt waar ze woonden. Daarbij kregen ze steun van onder andere de Interkerkelijke Werkgroep Buitenlandse Arbeiders (IWBA), een samenwerkingsverband van de Rotterdamse kerken. Vooral de Taakgroep Islam van de IWBA werd niet moe aandacht te vragen voor de religieuze behoeften van moslims.

Onder meer aan de Schermlaan in Middelland en in het van oorsprong gereformeerde buurtcentrum Putse Bocht in Bloemhof werden gebedsruimtes ingericht. Dit tot ongenoegen van de gemeente die vond dat de panden, vanwege brandgevaar en mogelijke overlast, niet geschikt waren voor dit doel. Na een demonstratie van moslims op Eerste Kerstdag 1976 beloofde het gemeentebestuur zijn invloed aan te wenden voor een islamitische gebedsruimte voor achthonderd tot duizend gelovigen op de noordoever en één voor vierhonderd tot zeshonderd mensen op zuid. Daarbij viel het oog in eerste instantie op de remonstrantse kerk aan de Westersingel, maar de kerkenraad bleek uiteindelijk niet bereid haar gebouw te verkopen.

Splinternieuw

In 1979 lanceerden de islamitische organisaties een plan voor de bouw van een splinternieuwe moskee in de buurt van museum Boymans van Beuningen. Het gebedshuis zou twee minaretten krijgen van elk 33 meter hoog en moest plaats bieden aan drieduizend mensen. Tijdens de Binnenstadsdag van 1980 toonden de initiatiefnemers in het stadhuis een maquette van het bouwwerk.

Ondanks een toezegging van de regering van Saoedi-Arabië om zeven ton bij te dragen, werd dit plan niet gerealiseerd. Dat kwam deels doordat de initiatiefnemers de financiering niet rond kregen, maar ook omdat de gemeente geen kostbare bouwgrond wilde afstaan voor dit plan.

Legalisering

Pas rond 1990 veranderde de opstelling van de gemeente. De stad telde inmiddels veertig islamitische gebedshuizen, waarvan een deel illegaal. Tot dan toe had de gemeente die gedoogd omdat er geen alternatieve huisvesting beschikbaar was. Die aanpak kreeg steeds meer kritiek: van buurtbewoners die de overlast beu waren, van migrantenwerkers die betoogden dat het de integratie hinderde, maar ook van de moskeeorganisaties zelf, die verlangden naar betere huisvesting. Voortaan bemoeide de gemeente zich nadrukkelijker met de vestiging van moskeeën, door illegale gebedshuizen te sluiten, maar ook door bouwgrond ter beschikking te stellen en bij te dragen aan de verhuiskosten. De meest zichtbare resultaten van die koerswijziging zijn de Mevlana Moskee in Delfshaven en de Essalam Moskee in Feijenoord.

Ramadan

Terwijl God uit Rotterdam verdween, deed Allah zijn intrede. En zo verbinden veel Rotterdammers bijna vijftig jaar na het begin van de ontkerkelijking de vastentijd eerder met Ramadan en Suikerfeest dan met Aswoensdag en Pasen.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:christelijk, Islam, kerk, moskee, nieuwbouw, Ramadan, religieuze kwesties en sloop

Sectie: Oude Koeien

kaart: Mevlanaplein 1, Mevlana Moskee
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *