Wetenschap en onderwijs15 september 2014

Hoe Johannes Mohamed werd

Hoe ziet Rotterdam eruit als je kijkt naar hoe de mensen die er wonen heten? Datavisualist Lotte Bijl bracht het in beeld met deze verslavend interactieve visualisatie van de meest voorkomende voornamen in Rotterdam.

Tekst: Melissa van Amerongen
Datavisualisatie: Lotte Bijl

*klik* om naar de voornamenapp te gaan
Tagcloud van meestvoorkomende voornamen in Rotterdam Beeld: Lotte Bijl

 

*Klik hier* om naar de voornamenapp te gaan

 

Een voornaam is een intrigerend label. Het bestaat op zich maar uit een paar letters die toegeschreven zijn aan een persoon, maar we baseren er een hoop (voor)oordelen op. Heb je een date met Wiebe? Dan zul je een goedaardige goedzak verwachten, terwijl Arend-Jan je in de gloednieuwe leasebak van Richard, zijn rijke vader, komt ophalen. Je Tinder-date Fleur trekt ongetwijfeld haar zijden blouse aan, van Hendrik verwacht je geen ondeugende streken, en Sandra doet vast aan yoga.

Generaliserende onzin natuurlijk, maar toch zeggen voornamen best iets over wie je voor je hebt. Dat is ook logisch. Ouders doen nu eenmaal hun best om een naam te kiezen die bij hun kind past. Denk hierbij aan de culturele achtergrond, toekomstige (sociale) omgeving (zoals ‘A Boy named Sue’) en gewoontes in de familie.

Visueel

Vers Beton was daarom benieuwd wat voor vlees Rotterdam in de kuip heeft. Om daar achter te komen, benaderden we Gerrit Bloothooft van het Meertens Instituut. Deze onderzoeker houdt sinds jaar en dag een uitgebreid databestand bij van alle voornamen in Nederland. Samen met hem draaiden we een lijst uit met de meest voorkomende voornamen van Rotterdam, gesorteerd op wijk en uitgesplitst naar leeftijd. Datavisualist Lotte Bijl ging met de data aan de slag en bouwde een applicatie die de data op meerdere manieren visueel ontsluit.

Al snel blijkt dat voornamen een mooi eerste beeld geven van de stad, zoals wanneer we de voornamen van twee wijken met elkaar vergelijken. Links zie je de meest voorkomende voornamen in multicultureel Delfshaven/Spangen, rechts het relatief autochtone Hillegersberg.

Delfshaven/Spangen en Hillegersberg
Delfshaven/Spangen en Hillegersberg Beeld: Lotte Bijl

 

Nieuwe mensen, nieuwe namen

Maria en Johannes komen veruit het meest voor in Rotterdam. Ook heten veel Rotterdammers Johanna, Robert of Jan. De meeste van deze namen vinden we onder de vijftig-plussers, iets wat duidelijk zichtbaar wordt via de tijdslijn van de voornamen-app. Voor alle wijken geldt dat de meest voorkomende voornamen Maria, Johannes en Johanna zijn bij mensen die vóór 1963 geboren zijn.

Daarna gebeurt er van alles in de stad. Zo zien we de stille opkomst van Robert onder de veertigers. Hij wordt nergens dominant, maar is toch goed voor een stevige nummer-twee-positie. Ook Jan en Marcel zijn populair onder veertigers, terwijl we onder de dertigers vooral veel Jeroens, Patricks, Dennissen, Patricia’s en Bianca’s zien.

De top vijf van meest voorkomende namen laat mooi zien dat traditionele Hollandse namen de boventoon voeren in Rotterdam:

Vrouwen:
4375 Maria
2824 Johanna
1321 Cornelia
1274 Anna
1117 Elisabeth

Mannen:
3476 Johannes
2122 Robert
2016 Jan
1985 Cornelis
1925 Mohamed

Mohamed en zijn tegenhanger

Maar niet alle veelvoorkomende namen zijn even traditioneel Hollands. Niet te missen in de top vijf van mannen is de naam Mohamed. Ook in de app zien we zijn naam steeds meer opkomen in de stad.

Vanaf 1963 zien we Mohamed (met twee m’en, geen drie) in steeds meer wijken domineren: eerst in Feijenoord en in Rotterdam-West, later ook in als het oude Noorden en Crooswijk. Op Zuid heten de meeste jongens onder de twintig nu Mohamed, een generatie eerder (twintig tot dertig jaar oud) heetten ze nog vooral Kevin of Michael. In Rotterdam is Mohamed dan ook de meestvoorkomende naam voor mannen onder de veertig:

Mannen geboren na 1973:
1190 Mohamed
868 Michael
784 Jeroen
750 Dennis
681 Patrick

Natuurlijk zijn hierbij grote verschillen zichtbaar tussen wijken. In Kralingen Oost, Hillegersberg, Schiebroek en de nieuwbouwwijken in Oost vind je niet veel Mohameds. Daar heten de jongens ouderwets Lucas, Floris of Gijs, en de meisjes Sophie, Nina en Fleur.

In de wijken waar Mohamed de boventoon voert, is er geen duidelijke vrouwelijke tegenhanger zichtbaar. Vrouwen boven de dertig heten meestal Maria of hebben andere redelijk Hollandse namen zoals Patricia en Bianca. Pas onder de dertigers en jonger zien we wat exotischere namen als Fatima, Merve, Naomi en Ayse, en dan vooral in Rotterdam West en Zuid.

Individualisme

De opkomst van de naam Mohamed heeft natuurlijk alles te maken met de groeiende islamitische bevolking in Rotterdam, zoals in Delfshaven en Rotterdam-Zuid. Maar er is ook een andere reden waarom de naam Mohamed steeds meer domineert. Autochtone Rotterdammers geven hun kinderen de laatste decennia namelijk meer en meer een originele naam, terwijl islamitische ouders meer vasthouden aan één naam. De diversiteit van namen is in de afgelopen dertig, veertig jaar enorm toegenomen. Een nu populaire kindernaam als Jayden komt in totaal zo’n tweehonderd keer voor in Rotterdam. Dat lijkt veel, maar is peanuts in vergelijking met de ruim vierduizend Maria’s die wonen in Rotterdam.

De onderstaande grafiek laat het effect van individualisering mooi zien.

 overzicht van veelvoorkomende namen in Rotterdam, gesplitst naar geboortejaar. Hierin zie je duidelijk dat vanaf 1963 ouders hun kinderen geen traditionele namen als Maria en Johannes meer geven. Mohamed profiteert als constante factor, maar ook zijn populariteit neemt wat af.
Overzicht van veelvoorkomende namen in Rotterdam, naar geboortejaar. Hierin zie je duidelijk dat vanaf 1963 ouders hun kinderen geen traditionele namen als Maria en Johannes meer geven. Mohamed profiteert als constante factor, maar ook zijn populariteit neemt wat af. Beeld Vers Beton

Concluderend: wie moeilijk kan leven met het idee dat een Turks-Marokkaanse naam de stad domineert, doet er goed aan zijn kind weer gewoon Maria of Johannes te noemen.

Ga zelf op onderzoek

De voornamen-app brengt de stad op een unieke manier in beeld. Vaak is het beeld herkenbaar, maar net zo vaak stuit je op verrassingen. We zijn daarom erg benieuwd naar wat jouw onderzoek oplevert. Ons advies: bekijk de wijkbeelden, zoek je eigen voornaam op in Rotterdam en zie hoe de kinderen in jouw wijk heten. Laat vooral in de reacties bij dit artikel weten wat je observaties zijn!

Lijkt het je leuk om mee te werken aan wetenschappelijke producties voor Vers Beton? Check de vacature! 

Over de database

De data in de voornamen-app zijn afkomstig uit de voornamendatabase van het Meertens Instituut, waarbij een selectie is gemaakt van Rotterdamse postcodes. De data stammen uit 2011. Meer informatie over de database vind je bij het Meertens Instituut.

Voor de app gingen we op zoek naar de kleinst mogelijke eenheid (dus op postcodeniveau), maar die groepen bleken te klein om elke keer voornamen te vinden die vaker dan vijf keer voorkwamen. We hebben daarom gekozen voor een korrel tussen postcode en deelgemeente in. De uiteindelijke indeling ziet er als volgt uit:

3081, 3082, 3083 Charlois en omstreken
3071, 3072 Feijenoord Noord/ Kop van Zuid
3073, 3074, 3075 Feijenoord Zuid
3054, 3055, 3056 Hillegersberg-Schiebroek oost
3024, 3025, 3026, 3027, 3028, 3029 Delfshaven/Spangen
3076, 3077, 3078, 3079 IJsselmonde
3031, 3034, 3061 Kralingen/ Crooswijk
3062, 3063 Kralingen Oost
3059 Nesselande
3068, 3069 Ommoord/Zevenkamp
3014, 3021, 3022, 2023 Oude/nieuwe westen en Middelland
3041, 3042, 3043 Overschie
3084, 3085, 3086 Pendrecht/Zuidwijk
3065, 3066, 3067 Prinseland en omstreken
3032, 3033, 3037, 3038, 3039 Rotterdam Noord
3051, 3052, 3053 Hillegersberg-Schiebroek west
3011, 3012, 3013, 3015, 3016 Stadscentrum

 

*Klik hier* om naar de voornamenapp te gaan

Dankwoord
Met veel dank aan Gerrit Bloothooft van het Meertens Instituut voor het beschikbaar stellen van de data en voor de hulp bij het samenstellen van de Rotterdamse database. Zoenen voor  Joop van Schie die ons op de database attendeerde. Deze productie was niet tot stand gekomen zonder ontzettend veel hulp van Inge Janse

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:bevolking, datavisualisatie, Johannes, kindernamen, Maria, Mohamed, visualisatie, voornamen en wijken

Sectie: Wetenschap en onderwijs

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *