Stedelijke ontwikkeling & architectuur25 februari 2015

De twee gezichten van stadsontwikkeling

In de stad is een nieuw soort organische stadsontwikkeling zichtbaar die het aan het veroveren is op de ‘oude’ hoogmoed van projectontwikkeling. Maar volgens Derk Loorbach, directeur van DRIFT aan de EUR, is dat geen simpele tegenstelling: het gevecht tussen die twee uitersten zit ook in onszelf.

Stadslandbouw op het Schieblock
Stadslandbouw op het Schieblock Beeld: Ossip van Duivenbode

In de vorige aflevering van deze columnestafette [van de gemeente, red.] verkende Siebe Thissen, directeur van het CBK, op prozaïsche wijze de metafoor van Rotterdam als Gotham City. In de kern, zo betoogde hij, staat de parabel van Gotham symbool voor de intrinsieke spanning in de moderne stad tussen iconische architectuur en het dagelijkse lot van de stadsbewoners. Voor de spanning tussen megalomaan groot denken en de kleinschalige, ongestructureerde praktijk. Het is dat beeld dat veel Rotterdammers met mij zullen herkennen: terwijl de stad en haar ontwikkelaars decennialang richting de wolken keken en in stenen dachten, werd de mens en menselijke maat vergeten. Laat ik die parabel doortrekken.

Nieuwe realiteit

De afgelopen jaren zien we een andere stadskant. Een combinatie van de economische crisis en opkomend maatschappelijk ondernemerschap dwong tot herbezinning en een nieuwe aanpak. Het gaf ook ruimte voor de stadsbewoner toen de stadsontwikkelaars plots op hun handen moesten gaan zitten. Het wemelt in de stad van de initiatieven: stadlandbouw, burgercollectieven, zwammenkwekerijen, incubators die oude panden weer tot leven wekken, zorgcoöperaties, alternatieve munten, sociale groenprojecten en sociale werkplaatsen. Om maar eens wat te noemen. Het zijn voor mij symptomen van een nieuwe maatschappelijke realiteit: de stadbewoner kan met creativiteit, collectiviteit en pragmatisme zelf aan de slag en slaat de handen ineen met ondernemende ambtenaren.

Het lijkt er zowaar op dat de stadbewoner langzaam en bijna sluipend de stad aan het terugveroveren is op de hoogmoed. Dat er een nieuw soort stadsontwikkeling ontstaat die organischer, meer van onderop en creatief is. Ook binnen de gemeente is dit opgevallen en proberen ambtenaren met nieuwe visies op stadsontwikkeling en nieuwe manieren van werken (deels uit financiële noodzaak) het maken van plannen te verbinden met de energie in de stad. Bottom-up en top-down dus. Terwijl de Rotterdam en de Markthal als laatste oprispingen nog nabranden, gaan we het nu echt anders, duurzaam en menselijk doen. Maar wacht, in de coulissen staat nog steeds het oude spook klaar om weer het podium in te nemen. Het spook van projectontwikkeling, geld, efficiency en luchtkastelen.

Two-face

Hebben we hier dan de schurk en de superheld van ons Gotham? Het spook van het twintige-eeuwse modernisme versus de geest van de energieke samenleving van de 21e eeuw? De aanpak van plannen, koude economische logica en een afstandelijke overheid versus het samen ontwikkelen, maatschappelijke waarde creëren en betrokken beleid? Het is helaas minder simpel; het gevecht tussen de twee uitersten zit namelijk ook in onszelf en niet in de laatste plaats ook binnen de gemeentelijke organisatie. De gemeente dus als ‘two-face’, aarzelend tussen loslaten en aanjagen, tussen plannen en faciliteren, tussen sturen en co-creëren.

Exemplarisch hiervoor was de discussie rond het stadsinitiatief en de Luchtsingel. Terwijl de ene kant van de gemeente met tientallen miljoenen een plan van projectontwikkelaars in de lucht probeerde te houden (tevergeefs overigens), maakten we ons vooral druk om de relatief bescheiden miljoenen als kers op de taart van de organische wederopbouw van het gebied rond het Schieblock.

We zijn er kortom nog niet uit, voorlopig blijven we worstelen en misschien wel vooral vechten tegen onszelf. Maar zolang dit in elk geval heroïsche gevechten oplevert en een goed verhaal in een mooi decor, blijft het uitkijken naar het volgende deel.

Deze column verscheen eerder als Doorgeefcolumn op de site van de gemeente Rotterdam

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:bottom-up, Schieblock, stadsontwikkeling en top-down

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Schiekade 195, 3013 BR Rotterdam, Netherlands

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *