Stedelijke ontwikkeling & architectuur13 februari 2015

Dit zijn de partijen die de Gouvernestraat willen kopen

Gouvernestraat 129-133, het voormalig Lantaren Venster, staat te koop. De gemeente Rotterdam is op zoek naar een partij die er een duurzame, culturele bestemming aan kan geven. Lange tijd wilde de gemeente echter niet openbaar maken wie de belangrijkste kandidaten zijn. Daarom ging Vers Beton zelf maar op onderzoek uit. Met succes.

De Gouvernestraat in 1969. Beeld met dank aan stadarchief Rotterdam
De Gouvernestraat in 1969. Beeld met dank aan stadarchief Rotterdam Beeld: Stadsarchief Rotterdam

Sinds 2010 is het karakteristieke pand aan de Gouvernestraat eigendom van de gemeente, die het destijds voor 1 euro van Lantaren Venster kocht. Inmiddels wil zij daar weer vanaf, maar niet zonder voorwaarden: het liefst ziet de gemeente dat het pand zijn culturele bestemming behoudt. Daarom is een selectieprocedure opgestart waarin de invulling van de cultuurfunctie zwaar wordt meegewogen, naast zaken als het financiële bod en de technische haalbaarheid van de plannen.

Een keuze voor continuïteit, want sinds de oplevering in 1909 heeft het pand louter culturele instellingen gehuisvest. Het werd geopend als Ons Huis (lees hier Gyz la Rivieres longread over de roemruchte geschiedenis als centrum voor de ‘bevordering van volksontwikkeling’) en werd na de oorlog in een aantal fases verbouwd tot een filmtheater, dat sinds ’52 de naam Lantaren/Venster draagt.

Tot 31 oktober vorig jaar konden geïnteresseerde partijen een bod uitbrengen op het pand, waarna alle kandidaten hun plan aan een beoordelingscommissie gepresenteerd hebben. Op 1 februari zou bekend worden aan wie het pand gegund wordt, maar de gemeente meldt dat deze beslissing tot half maart uitgesteld is.

Huis voor Rotterdamse kunsten

In de tussentijd wordt in het pand sinds 2010 gewoon geprogrammeerd, door de tijdelijke huurders van Stichting de Gouvernestraat. Zij zijn ook één van de partijen die een bod hebben uitgebracht op het pand. In de afgelopen vijf jaar heeft de stichting de vier zalen gebruikt om een plek te bieden aan jong Rotterdams talent. Voor het ontwikkelingen, monteren en repeteren van voorstellingen, en vervolgens ook het tonen van de producties, zodat het publiek kan zien wie de nieuwe Rotterdamse makers zijn. Deze functie zou Stichting de Gouvernestraat met de koop van het pand graag verder uitbouwen. Initiatiefnemer Petter van Raalte: “We willen meer publiek programma toevoegen aan onze programmering. Daarnaast zal de koop veel meer rust brengen. Nu kunnen we nooit verder dan zes maanden vooruit plannen, dat maakt het programmeren heel ingewikkeld.”

Wel heeft Stichting de Gouvernestraat de afgelopen vijf jaar kunnen werken aan de opbouw van een formidabel netwerk aan samenwerkingspartners. Het plan van de Gouvernestraat wordt dan ook gesteund door een groot aantal Rotterdamse instellingen: in Brief aan de gemeenteraad wijzen onder meer Productiehuis Rotterdam, de Schouwburg, het IFFR en nog vele anderen op het gebrek aan voldoende ruimte in Rotterdam voor talent om zich te manifesteren, en bepleiten zij de noodzaak van een plek die de verbinding kan vormen tussen het onderwijs en de bestaande instellingen.

Voor een goedkope exploitatie én het vergroten van de betrokkenheid bij het podium experimenteert de stichting al een tijdje met een ruilmodel. Van Raalte: ‘Drie weken gebruik van de zaal staat gelijk aan drie weken achter de bar, of meehelpen bij de communicatie. Het gebouw kan zo met een minimaal aantal vaste medewerkers gerund worden, aangevuld door manuren van de gebruikers.’

Filmtheater

Een tweede plan zet vooral in op het terugbrengen van film naar de Gouvernestraat. Initiatiefnemers Jan de Vries en Frank Groot, beide met een achtergrond in de filmindustrie, willen van het pand weer een filmtheater maken. De Vries: “We mikken op de betere arthouse, met soms crossovers naar meer mainstream films, en daarnaast een focus op klassieke cinema. Dat laatste wordt nu in Rotterdam namelijk niet structureel vertoond. Een Hollywoodfilm als Inherent Vice zouden we draaien, maar dan bijvoorbeeld gekoppeld aan een programma met klassieke films waardoor P.T. Anderson (de regisseur van de film -red) geïnspireerd is.”

Maar er wordt niet enkel ingezet op film, het moet ook een platform zijn voor partijen uit de stad: de grote zaal blijft beschikbaar voor podiumkunsten, maar ook voor congressen en bijvoorbeeld colleges van partner Willem de Kooning. In de foyer wordt in samenwerking met MESS een pop-uprestaurant ingericht en de kantoren boven worden verhuurd aan bedrijven en zelfstandigen uit de audiovisuele sector. “We hebben tot nu toe vijftien partijen uit de filmindustrie bereid gevonden ruimte te huren. Dat zijn producenten, editors, filmmakers, allemaal Rotterdamse partijen”, aldus De Vries.

Door deze mix van gebruikers moet de Gouvernestraat zeven dagen per week levendig zijn. De Vries: “We zetten in op totaal gebruik van het pand, met een integratie van filmtheater, creatieve werkplek en café-restaurant. Op dit moment is het pand maar drie dagen in de week open. In ons plan zijn er van 9 tot 5 boven mensen aan het werk, die ook van het café en de zalen gebruik kunnen maken. Vanaf 4 uur beginnen de films, en dan is de foyer tot 1 uur ’s nachts open.”

Entree van 't Venster in 1969. Beeld met dank aan stadsarchief Rotterdam
Entree van ’t Venster in 1969. Beeld met dank aan stadsarchief Rotterdam Beeld: Stadsarchief Rotterdam

De Nieuwe Unie

Het derde plan zoekt zijn inspiratie wat verder terug in de tijd, bij Ons Huis. Net als toen moet het pand weer een verzamelgebouw voor de kunsten worden. Of, zoals in het plan te lezen is: “een centrum voor stadculturele zelfontplooiing.” Denk aan beeldende kunst, grafische vormgeving, fotografie, design, architectuur, theater, dans en debat. Kruisbestuiving tussen deze kunsten staat voorop. Mede-initiatiefnemer Piet Vollaard van Stad in de Maak: “We staan in de traditie van meerdere kunsten in één gebouw. We mikken daarbij deels op een paar vaste programmerende partijen en deels op de zwervende makers, die nu geen vaste plek in de stad hebben.”

Het plan, dat de Nieuwe Unie gedoopt is, gaat uit van een lange adem. Vollaard: “Er zijn veel geïnteresseerden, maar we willen de tijd nemen het op te bouwen en naar een eigen publiek toe te groeien. Vergelijk het met de Fenix Food Factory, die hebben dat ook in zo’n anderhalf jaar gedaan.” Datzelfde geldt voor het opknappen van het pand. “Als eerste gaan we het pand verduurzamen, want dat verdien je direct terug in vermindering van de stookkosten. Ook willen we de gevel aan de Gouvernestraat zo snel mogelijk openen. Het liefst maken we een tentoonstellingsruimte aan de straat. Verder gaan we het gebouw stukje bij beetje opknappen.”

Het gebouw moet coöperatief eigendom worden van de cultuurmakers zelf. Het onroerend goed wordt ondergebracht in een stichting, die zorgt draagt voor het beheer van het gebouw. Met de verhuur van de kantoren worden vaste lasten gedekt, waardoor de cultuurmakers hun handen vrij hebben voor de programmering van het gebouw.

Architectuurcentrum

Aanvankelijk was er ook nog een bod uit de architectuurhoek. Lucas van Zuijlen diende in samenwerking met platform Post–Office en PAMFLET, een collectief voor stadsdebat, een plan in om de Gouvernestraat om te toveren tot centrum voor voorlichting en debat over architectuur en actuele stedelijke vraagstukken. Het collectief beet uiteindelijk zijn tanden stuk op het vereiste businessplan, maar heeft hun plan wel gepresenteerd aan de adviescommissie. Lucas van Zuijlen: “Het was mij er vooral aan gelegen de historie van het pand aan de gemeente te presenteren. Het is geen monument, maar verdient die status wel. De hele ontwikkeling van de architectuur in de 20e eeuw is aan het pand af te lezen. De manier waarop oud en nieuw zonder conflict in opeenvolgende decennia op elkaar aangepast zijn, is het bewaren waard.” Hoewel Van Zuijlen zijn plan teruggetrokken heeft blijft hij graag betrokken. “Ik zou graag meedenken over de toekomst van het gebouw, waarbij je vertrekt vanuit de architectuur van het bestaande.” Wellicht geen gek idee, want ook de andere plannenmakers zijn opvallend eensgezind over het belang van de historie en de architectuur van het pand.

Er zijn meer constanten: verhuur van de kantoren om de exploitatie rond te krijgen, het openen van de gevel naar de straat en het mengen van functies om een levendig cultuurhuis te maken. Toch is er wel degelijk wat te kiezen: talentontwikkeling, film of álle kunsten. Ook de businessplannen verschillen, variërend van in één keer veel investeren tot het juist over veel jaren uitsmeren, en van ruilhandel tot een coöperatief.

Entree van 't Venster in 1969. Beeld met dank aan stadsarchief Rotterdam
Entree van ’t Venster in 1969. Beeld met dank aan stadsarchief Rotterdam Beeld: Stadsarchief Rotterdam

Geheimzinnigheid

Tot op heden doet de gemeente erg geheimzinnig over de Gouvernestraat. Zo mochten initiatiefnemers niet in de openbaarheid treden en nu dit toch gebeurt willen woordvoerders bevestigen noch ontkennen of dit overzicht compleet is. Wel geeft de gemeente aan dat er vier serieuze partijen zijn, maar of het teruggetrokken architectuurplan van Lucas van Zuijlen er daar één van is wil ze niet zeggen. Dit gebrek aan transparantie is jammer, al was het maar omdat een openbare discussie over de toekomst van de Gouvernestraat een mooi voorschot zou kunnen zijn op de publieke functie die gemeente en plannenmakers eensgezind ambiëren.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Reageer of deel op Social Media

Tags:Architectuurcentrum, De Nieuwe Unie, Frank Groot, gouvernestraat, Huis voor Rotterdamse Kunsten, Jan de Vries, Lucas van Zuijlen en Schneider

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Gouvernestraat, Rotterdam

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *