Stedelijke ontwikkeling & architectuur16 februari 2015

Het Merwe-Vierhavenkwartier: van tippelzone naar trendsetters

Ooit één van de grootste fruithavens ter wereld, later een desolaat gebied met een bouwmarkt en een tippelzone, tegenwoordig broedplaats voor jonge ondernemers en creatieve geesten. Merwe-Vierhavens is booming business geworden.

Het Merwe-Vierhavenkwartier
Het Merwe-Vierhavenkwartier Beeld: Ossip van Duivenbode

Leon la Riviere, medewerker Stadshavens Rotterdam, geeft mij op de fiets een rondleiding door het industrieel ogende Merwe-Vierhavensgebied, één van de vier deelgebieden binnen Stadshavens Rotterdam. Met een oppervlakte van 2000 hectare – de helft water en de helft land – was het een van de grootste projecten van G.J. de Jongh (1845-1917), de legendarische oprichter van Gemeentewerken Rotterdam.

Het gebied, grenzend aan Schiedam en Rotterdam-West, werd in de periode 1910-1915 aangelegd en de Merwehaven (drie havens met een gemeenschappelijke monding) tussen 1923 en 1932; dit alles om de groeiende stukgoedhandel in de Rotterdamse haven aan te kunnen. Later was dit het epicentrum van de Rotterdamse fruithandel, die tegenwoordig flink is uitgedund door concurrentie uit het buitenland. Wat er nog van rest is verhuisd naar de Waalhaven-Zuid, waar een modern food-distributiepark moet ontstaan. De loodsen, bedrijven en panden die leeg zijn achtergebleven vormen de voedingsbodem voor de jonge ondernemers die er nu werken. In de toekomst moeten er nog veel meer komen.

Cleantech

Het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam hebben een strategie uitgezet voor het Merwe-Vierhavenkwartier. Het moet een stedelijk platform worden waar haven en stad samenkomen, legt La Riviere uit. De gemeente richt zich op de sectoren ‘cleantech, medisch en food’. Ondernemers met innovatieve en technologische bedrijven moeten de stuwende kracht worden in het gebied, maar de gemeente en het Havenbedrijf willen wel zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo doen zij fysieke investeringen in de buitenruimte en in de herontwikkeling van historische panden. Op den duur moet wonen en werken hier naadloos op elkaar aansluiten.

Er hebben zich al meerdere bedrijven gevestigd die in de visie van de gemeente passen. Zo is in een van de Europointtorens aan het Marconiplein de Rotterdam Science Tower gevestigd. De toren is bedoeld voor medische bedrijven met een internationaal en biomedisch profiel. Zo zit op de 18e van in totaal 22 verdiepingen het Lab Hotel, dat laboratoria verhuurt. Op de 20e verdieping zit Viroclinics Biosciences. Zij doen virologisch onderzoek voor biofarmaceutische bedrijven vanuit de hele wereld.

Het Merwe-Vierhavenkwartier
Het Merwe-Vierhavenkwartier Beeld: Ossip van Duivenbode

Ateliers en studio’s

Fietsend door de oude tippelzone komen we bij een oude vleesfabriek, die voorheen dienst deed als club Herr Zimmermann. Hier is nu het Design Dock Rotterdam (DDR) gevestigd met bedrijven als Solid Shapes en Cygoat Designs. De eerste doet in 3D-ontwerp, de tweede is een designstudio gericht op mode. DDR richt zich op bedrijven uit trendsettende branches zoals mode, interieur, design, media en architectuur. Deze mix van uiteenlopende bedrijven moet elkaar aanvullen.

Vorige week is ook de Keilewerf – gevestigd in het voormalige Siwako pand – officieel geopend; een initiatief van Stichting Treehouse met de slogan ‘de werf waar je alles kan (laten) maken’. Creatieven hebben in de lege loods hun ateliers en studio’s gebouwd. Daarnaast zijn er flexibele plekken ter huur. Ook dit past weer in het idee om als ondernemers elkaars kennis en ervaring te delen en elkaar te betrekken in opdrachten.

De voormalige Vertrekhal Oranjelijn – een heel populaire trouwlocatie, vertelt La Riviere trots – herbergt ondernemers uit het segment Food & Design. Jordy’s Bakery, Santas Koffie en Koekela hebben hier hun thuis gevonden. Verderop ligt de Voedseltuin van de Voedselbank en is Uit Je Eigen Stad gevestigd – Europa’s eerste commerciële stadslandbouwer.

Uit je eigen stad
Uit je eigen stad Beeld: Ossip van Duivenbode

Grote vissen

Er zijn ook kanttekeningen bij de visie van de gemeente. Vooralsnog lijkt alles te gaan volgens plan. Maar wat gebeurt er met de kleintjes zodra er meer grote vissen worden gevangen? Dit vraagt architect Ebami Tom zich af. Tom, geboren en getogen in Delfshaven, is al jaren bij het gebied betrokken. Hij analyseerde de kansen van integrale ontwikkeling van het gebied.

Tom vindt dat gemeente in hun visie nog té weinig verbinding zoekt met de kleine, pionierende ondernemers die het voortouw in het gebied hebben genomen. De visie biedt nog onvoldoende zicht op de economische ontwikkelingen voor bewoners uit de wijk. De bottom-up aanpak is nu nog leuk, maar wordt vaak als tijdelijk gezien door de gemeente. Wat als de economie aantrekt en grote investeerders de waardestijging willen verzilveren? Dan kunnen kleinschalige initiatieven, die de nieuwe economie hebben gecreëerd, worden verdrongen. Ebami zou graag zien dat ook de pioniers en lokale bewoners onderdeel worden van een langetermijnvisie voor de ontwikkeling van het gebied. De gemeente kan hierbij helpen door het faciliteren van ruimte, wetgeving en verbindingen met de grote industrie.

Proeftuin

De beweging in het gebied is niet onopgemerkt gebleven bij grote partijen. Onlangs kondigde Studio Roosegaarde aan zich te gaan vestigen in de Vierhavenstraat. Oprichter Daan Roosegaarde – pioneer, kunstenaar, ondernemer en ontwerper – is bekend van technologische innovaties als Dunes (een interactief korenveld van ledlampjes) en Smart Highway (duurzame snelwegbelijning).

Roosegaarde zei over zijn verhuizing van Waddinxveen naar Rotterdam in De Havenloods: “Rotterdam heeft de ambitie om dé Maakstad 2.0 te worden. Hier gebeurt het, hier wil ik zitten met mijn ‘droomfabriek’, op de plek waar cross-overs ontstaan.” Het is exact wat de wethouder Haven, Duurzaamheid, Mobiliteit en Organisatie Pex Langenberg (D66) voor ogen heeft: “Merwe-Vierhaven wordt de proeftuin van Rotterdam. Juist op deze plek, waar de havenindustrie voorheen zat, ontstaat een nieuwe maakindustrie.”

Het nieuwe onderkomen van Studio Roosegaarde
Het nieuwe onderkomen van Studio Roosegaarde Beeld: Ossip van Duivenbode

Ferro Dome

Ook entertainment is binnenkort voorhanden in het gebied. Een stel Amsterdamse horecatycoons heeft de Ferro Dome gesticht: een nieuwe plek voor innovatieve muziek-, dance- en businessevenementen. De karakteristieke blauwe gashouder biedt plaats aan 6000 bezoekers. De fabriek was voorheen in handen van het Amerikaanse chemieconcern Ferro, dat verven en lakken produceert. Ferro heeft zijn productielijn naar Spanje verhuisd.

De eerste evenementen werden eind 2014 enthousiast ontvangen. Nu is de loods een half jaar dicht voor een ingrijpende verbouwing. Initiatiefnemers zijn vastgoedondernemer David Hart Group, Dance Valley-organisator UDC en oud-HMH-directeur Paul Stikema. Zij hebben de loods voor de komende vijftien jaar gepacht. De Ferro Dome is een ideale evenementlocatie, zeggen zij in het AD: “Het metrostation ligt om de hoek, de snelweg is nabij en er is een gigantische parkeergarage aanwezig.” De Ferro Dome is geheel opgezet met eigen geld en is dus onafhankelijk van de gemeente.

Toekomst

Wat gaat de toekomst verder brengen? De eerste stappen van havenindustrie naar maakindustrie zijn gezet. Na de kleine bedrijfjes voelen nu ook de grotere partijen de aantrekkingskracht van dit rauwe, nog onontgonnen gebied. Voorlopig wordt hier voornamelijk gewerkt en geproduceerd, maar in de toekomst moet dit ook samengaan met wonen. Vooralsnog mogen er geen woningen worden gebouwd, omdat de grond daar nog te vervuild voor is. Als de bedrijvigheid zich heeft verplaatst naar de Waal-Eemhaven, kan dit proces in gang worden gezet. De eerste stap is al gezet door het sluiten van de EON-energiecentrale.

Er is geen stedenbouwkundig plan voor het gebied; Merwe-Vierhavens moet zich organisch ontwikkelen. Stadshavens Rotterdam probeert investeerders en andere partijen aan te trekken om de nog leegstaande panden te vullen. De ontwikkelingen die er al zijn, moeten een leidende rol gaan vervullen.

De rondleiding eindigt op het Dakpark. Een winkelzone met daarbovenop een grasveld en een all-you-can-eat Aziaat die de brug moet maken met de wijken als Bospolder en Tussendijken. Vanaf hier kun je over de omgeving uitkijken en heb je goed zicht op de nieuwe Studio Roosegaarde. Het is duidelijk dat hier een gebied zich ontwikkelt dat in de gaten moet worden gehouden. Het oogt nog ruw, leeg en bonkig, maar achter de deuren van de gebouwen en loodsen lijkt hier de creatieve hotspot van Rotterdam te ontspruiten.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:design dock rotterdam, ebami tom, ferro dome, merwe-vierhavens, Studio Roosegaarde en vierhavenkwartier

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: 51.908883, 4.428439

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *