Stedelijke ontwikkeling & architectuur9 februari 2015

Wachten op hoogbouw in het Baankwartier

Zes keer Nationale Nederlanden mocht er komen, maar hoger dan vijf verdiepingen gaan de gebouwen in het Baankwartier nog niet. Iedereen maakt in het wijkje achter de Witte de Withstraat het beste van de tussentijd die misschien nog maar een paar maanden, maar mogelijk ook wel decennia kan gaan duren.

Baankwartier
Baankwartier Beeld: Rosanne Dubbeld

De sfeer in het toekomstige hoogbouwgebied is ontspannen, als een uitgewoonde studentenkamer met een vers bosje tulpen in een longdrinkglas in de vensterbank. Eenvoudige ateliers achter versleten deurpanelen. Een paar gekleurde stoeltjes tegen een oude pui. Muziek achter garagedeuren. Echte stedelijkheid; rauw en rommelig.

“Natuurlijk hoop ik dat het nog een tijdje duurt voor de bouw begint, maar als Jan zegt dat-ie wil gaan bouwen, dan gáán we bouwen. Ik werk tenslotte voor Jan Ultee.” Bart van Beurden heeft zich helemaal toegelegd op het ontwikkelen van tijdelijk leegstaand vastgoed. Met zijn bedrijf Contemporary Rotterdam investeert hij zelf in tijdelijk leegstaand vastgoed, en biedt huurders tijdelijke contracten aan. Liefst voor een paar jaar, maar soms kan hij zulke toezeggingen niet doen. Net als anderen in het Baankwartier geeft hij invulling aan het gebied dat straks goeddeels tegen de vlakte gaat om plaats te maken voor hoogbouw.

Ratjetoe aan wederopbouwarchitectuur

Het Baankwartier is het buurtje in het oostelijk deel van het populaire Witte de Withkwartier, achter het Oogziekenhuis. Het ligt in de luwte van de Schiedamsedijk en wordt verder omsloten door de Schiedamse Vest, Westblaak en Vasteland. Het kwartier heeft een rijke geschiedenis. Voor de oorlog was het een bruisend deel van de stad met luxe danszalen en meer dan honderd cafés. Het bombardement liet er weinig van heel.

De wederopbouw van de binnenstad is hier begonnen. De Schiedamsedijk is een markante wederopbouwstraat, ook al is hij nu niet in zijn meest glorieuze jaren vanwege alle leegstand in de plinten. Het gebied rondom de Schiedamse Vest is prachtig geworden met monumentale wederopbouwgebouwen zoals de Bazar, de karakteristieke expeditiehoven, en het Oogziekenhuis dat internationaal bezoekers trekt.

Maar het gebied heeft ook een aantal rommelige straten. De wederopbouw ging hier pandje-voor-pandje; historisch interessant, maar het levert wel een ratjetoe aan wederopbouwarchitectuur op. Dit zie je vooral aan de Baan, de hoofdstraat van het kwartier, en in de twee lange smalle expeditiestraten erachter: de Hoornbrekersstraat en 1e Blekerhof. In deze straten is hoogbouw gepland.

Baankwartier
Baankwartier Beeld: Rosanne Dubbeld

Bestemmingsplan Cool

In 2010 legt de gemeente in bestemmingsplan Cool vast dat in het Baankwartier zes woontorens gebouwd mogen worden, tot 150 meter hoog. Dat is even hoog als het gebouw van Nationale Nederlanden aan het stationsplein; geen kattenpis. Het Baankwartier wordt beschreven als een gebied dat bij uitstek kan transformeren van introverte stadswijk naar een levendig stedelijk gebied.

Het oorspronkelijke plan staat toe dat er vier torens aan de Baan komen, met de 1e Blekerhof als achterkant, dus ‘over’ de Hoornbrekersstraat heen. Daarnaast mogen er in het noorden en zuiden nog elk een toren gebouwd worden.

Het is een aantrekkelijk gebied voor woningbouw. De Baan ligt vlakbij de populaire Witte de Withstraat, een van de drukste horecastraten van Rotterdam. Aan de Baan zelf liggen bijzondere gebouwen als het Oogziekenhuis. En als je het ‘afgehekte’ stenen pleintje tussen Waalse Kerk en Oogziekenhuis aan laat sluiten op het lapje groen daarachter, krijg je vanaf de Baan zicht op de negentiende-eeuwse herenhuizen van de Schiedamsesingel die daar prachtig in een bocht liggen. Bepaald geen slecht voorportaal voor je nieuwe woning, met uitzicht over Maas en centrale stad.

Op de lange baan

Het zijn mooie plannen, maar papier is geduldig: van bouwen is het nog niet gekomen. Jan Ultee kocht al jaren geleden vrijwel alle panden in het plangebied aan de Baan op, maar heeft nog geen steen kunnen leggen. De markt is ongunstig voor woningbouw en als de vraag weer aantrekt is hij niet de enige met ambitieuze woningbouwplannen in Rotterdam.

Bovendien: een echte hoogbouwwijk is volgens de gemeente echt niet meer reëel in het Baankwartier. De hoogbouwvisie van 2012 heeft aangescherpte eisen ten aanzien van onderlinge afstand tussen de torens, de maatvoering en de bezonning. Dit heeft nogal wat consequenties voor de hoogbouw. De facto betekent het dat er hooguit vier torens zouden kunnen komen – waarschijnlijk minder – van maximaal 100 meter. En als de eerste toren de maximale ruimte pakt, beperkt dat de ontwikkelingsmogelijkheden voor de overige torens.

De planvorming voor de eerste toren, aan Baan 50, is al jaren bezig. Architectenbureau Casanova+Hernandez ontwierp een extravagant bouwsel met veel balkons en een ruime ligging aan het plein. Hoogbouwliefhebbers waren enthousiast, maar er kwam ruzie tussen de bouwer BAM en de architecten. Het plan ligt nu in handen van Van Wilsum Van Loon architecten.

Ultee wil het liefst alvast gaan slopen, want hij betaalt flink veel belasting aan de gemeente voor het niet renderende vastgoed. De gemeente kan sloop juridisch niet tegenhouden, maar wil liever geen braakliggend terrein. Ze hebben afgesproken om snel met de bouw van de eerste toren te beginnen, maar zelfs als dat lukt, staat het gebied voor de overige torens aan de Baan nog jarenlang braak.

Baankwartier
Baankwartier Beeld: Rosanne Dubbeld

Tussentijd

Het wil dus niet zo vlotten met die hoogbouw. Ondertussen dreigt het Baankwartier te verpauperen. Veel pandjes zijn rijp voor de sloop en al jaren niet echt onderhouden. Wat te doen in de tussentijd? Niemand zit te wachten op een verloederde wijk.

Bewoners, gebruikers en ondernemers zoeken elkaar steeds meer op om invulling te geven aan de ‘tijdelijkheid’. Ze hebben zich georganiseerd in een werkgroep, ‘In de ban van de baan’. De hoogbouwplannen zijn ze overkomen, vinden ze. Door elkaar op te zoeken bouwen ze aan een sociale infrastructuur en een buurtidentiteit. Ze geven rondleidingen en er zijn fraaie fotoseries over de bewogen geschiedenis van de wijk. Eens hoeven ze het niet te worden, maar ze weten elkaar wel te vinden. “We zijn absoluut geen anti-hoogbouwgroepje, we organiseren alleen de samenwerking”, benadrukt de voorzitter van de werkgroep Menno Rosier. Slim, want zo houden ze ook Ultee en de gemeente binnenboord.

Investeren in het tijdelijk gebied blijft lastig; het is meer een kwestie van uitwonen. Dit merk je als je door de straten loopt. Het wegdek is oud, er is weinig onderhoud aan de panden. Er zijn plannen om de Hoornbrekersstraat helemaal blauw te verven, een eenvoudige ingreep om de boel een beetje op te kalefateren, vergelijkbaar met het gele pad in het Schieblock. Maar daar is ook weerstand tegen: misschien verklieder je wederopbouwerfgoed dat nog van een wisse sloop gered kan worden.

Een interessant initiatief van de werkgroep is om aan te knopen bij de rijke historie in armenzorg in de wijk. Er zijn veel zorginstellingen in de wijk. Denk aan instellingen zoals de GGD, BoumanGGZ, Oogziekenhuis en de Pameierstichting (o.a. galerie Herenplaats). En er zijn veel eenpitters op het gebied van de zorg: een yogastudio, een dyslexiecentrum, een winkel voor steunzolen. De werkgroep brengt ze allemaal bij elkaar; misschien is er voedingsbodem voor innovatieve sociale zorg in de het Baankwartier.

Van Beurden, betrokken bij de werkgroep, verhuurt ondertussen vrijwel alle slooppanden. Geen spectaculaire startups, maar het brengt wel leven in de brouwerij. In nachtclub Bahn kun je de hele nacht door dansen en muziek luisteren. Met Jochem Paap (SpeedyJ) en Ruben Kruit ontwikkelt hij het oude gebouw van de Keuringsdienst van Waren tot een ruimte voor creatieve bedrijven, van muzikanten tot IT-specialisten. De lege panden aan de Schiedamsedijk zouden op termijn kunnen gaan fungeren als uitventplaats voor de producten die in de straten erachter gemaakt worden. Een oud parkeerwachtershuisje zou best een leuk koffiehuis kunnen worden.

Zen

Dat hier in de toekomst hoog gebouwd gaat worden, daar twijfelt haast niemand over. Minder dan eerst de bedoeling was, maar de meeste gebouwen hier gaan vroeger of later tegen de vlakte. Dat vraagt flink wat zen, want je weet dat wat je hier opbouwt, niet voor de eeuwigheid zal zijn.

Maar hoe erg is dat? De tijdelijke situatie zorgt enerzijds voor nieuwe energie in de buurt en trekt creatieve stadsbewoners aan die wel gecharmeerd zijn van rommeligheid en aantrekkelijke huren. Ze creëren een scene die aantrekkelijk kan zijn voor nieuwkomers. Er zijn wel verschillen: de ‘tussentijders’ trekken straks weer weg, de blijvers gaan een onzekere toekomst tegemoet.

Wanneer is iets tijdelijk en wanneer niet? De grenzen zijn vaag en een stad is sowieso voortdurend in verandering. De Zwarte Madonna in Den Haag werd na twintig jaar afgebroken, terwijl hij was gebouwd voor de eeuwigheid. Het Schieblock leeft al vijf jaar in tijdelijkheid, maar er zijn nieuwe contracten voor nog eens vijf of misschien wel tien jaar. “Drie jaar weinig? Over drie jaar ben ik veertig, dat is een leven verder hoor”, vat Van Beurden met een grijns samen.

(Met dank aan Menno Rosier, Bart van Beurden, Willem-Paul Dreesmann en Emiel Arends)

 

 

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:1e Blekerhof, baankwartier, bestemmingsplan cool, de baan, hoogbouwvisie, Hoornbrekersstraat, oogziekenhuis, Wederopbouwarchitectuur en witte de with

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: baan, rotterdam

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *