Oude Koeien4 maart 2015

Stadstaat Rotterdam

Het Rijk trekt zich terug en steden winnen macht terug op de staat. Gaan burgemeesters de wereld regeren?

De Boompjes met in het midden het voormalige Oost-Indisch Huis, gezien vanaf de Maaskade. Het Oost-Indisch Huis was de zetel van de Rotterdamse Kamer van de VOC (1911)
De Boompjes met in het midden het voormalige Oost-Indisch Huis, gezien vanaf de Maaskade. Het Oost-Indisch Huis was de zetel van de Rotterdamse Kamer van de VOC (1911) Beeld: W. Kool

‘Premier worden is niet mijn ambitie. Ik wil de stad als burgemeester dienen’. Zo werd burgemeester Aboutaleb regelmatig geciteerd op tv. Zijn keuze om burgemeester te blijven is verstandig, want steden hebben de toekomst. En trouwens ook het verleden, want de natiestaat is amper twee eeuwen oud. Daarvoor voerden steden eeuwenlang de regie over hun omringende territorium.

In 2007 woonden in de wereld voor het eerst meer mensen in steden dan daarbuiten. Met de overheveling van allerlei taken naar de steden toe, in Nederland dit jaar begonnen, lijkt de stad zijn oude machtspositie te heroveren. En daarmee gaan burgemeesters de wereld regeren.

Stadstaat

Wie teruggaat in het verleden ziet dat de stadstaat al vroeg in de geschiedenis een grote rol speelde. Steden waren maar zelden volledig autonoom, maar ze hadden wel vaak een grote invloed op de omliggende regio en ze waren al vroeg een veilige plaats om te wonen en te handelen.

Stadstaten als het klassieke Athene of Venetië en het Florence uit de Renaissance ontwikkelden zich zelfs als moedersteden die overal handelsmissies vestigden. Maar dit soort steden raakten in verval doordat ze te veel taken op zich namen of opgelegd kregen. Taken kosten geld en de steden voerden de belastingdruk dan ook flink op. De rijke elite trok weg uit de stad om deze belasting te ontwijken, de rest van de bevolking werd nog verder uitgeknepen.

Samenwerken

Als steden samenwerken kunnen ze een machtsfactor van belang worden. De Hanzesteden uit de dertiende tot vijftiende eeuw zijn een vroeg voorbeeld. Gestimuleerd door kooplieden die graag hun handel wilden beschermen, gingen steden die onderling handelsrelaties hadden samenwerken. Ze maakten afspraken om de handelsvloot te beschermen en de onderlinge concurrentie in te perken.

In ‘Nederland’ waren vooral de IJsselsteden Kampen en Deventer belangrijk. Ze lagen aan de handelsroute tussen de steden aan de Oostzee en de steden in Vlaanderen. Zoek dat maar eens na op een historische kaart uit de veertiende eeuw! Rotterdam deed niet mee, want mocht zich pas in 1340 stad noemen.

Rotterdam deed wel mee met een andere belangrijke samenwerking tussen steden, de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC). Het ging om samenwerking tussen de kamers van Amsterdam, Middelburg (eigenlijk Zeeland), Delft, Hoorn, Enkhuizen en Rotterdam. De burgemeesters van de steden benoemden de bewindhebbers van de VOC-kamers. Deze vooral economische samenwerking tussen de kooplieden en steden zorgde vooral in de zeventiende eeuw voor grote bloei, de VOC was in die tijd de grootste handelsonderneming in de wereld. Daarna ging het langzaam bergafwaarts totdat de VOC aan het eind van de achttiende eeuw min of meer failliet was. In 1795 viel het doek.

Superstad

Terugkerend naar het heden zien we ook nu weer dat steden elkaar opzoeken. In Nederland hebben de vier Randstadsteden voortdurend overleg en lijken op één superstad te koersen.

Rotterdam heeft ook sterke stedenbanden met steden in het buitenland. Die leveren vooral economisch maar soms ook cultureel wat op. Zeker als ons Maritiem Museum gaat helpen om een Maritiem Museum in Sjanghai te ontwikkelen of als zich vanuit Sjanghai hier in Rotterdam een Chinamuseum zou vestigen.

Er is ook overleg tussen de HSL-steden Amsterdam, Rotterdam, Antwerpen, Brussel en Parijs, de metropool-corridor. Niet voor niets stak Aboutaleb na de aanslagen in Parijs, zijn Parijse collega live op tv een warm hart onder de riem.

Den Haag, als stad, heeft geen HSL, maar Rotterdam werkt met Den Haag toch aan een speciale band. In maart is de kick off van MRDH, Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Ongetwijfeld zullen de twee burgemeesters daar een gloedvol betoog houden over de onderlinge samenwerking. De geschiedenis geeft ze helemaal gelijk, maar steekt ook een waarschuwende vinger op.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Aboutaleb, Burgemeester, decentralisatie en stadstaat

Sectie: Oude Koeien

kaart: stadhuis rotterdam
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *