Voor de harddenkende Rotterdammer

Het Stationsplein nadert zijn voltooiing. Het station kreeg louter erkenning. Komende maanden wordt duidelijk of de kussende bollen van Eliasson geplaatst zullen worden. Over het plein zelf wordt weinig gesproken. Met het plaatsen van een kunstwerk ben je er nog lang niet. Volgens Joost Jansen is het de hoogste tijd voor een gedegen analyse van het plein zelf. ‘Werkt’ het plein wel? Tijd voor een rapport met aanbevelingen.

Over de illustraties
Het beeld bij dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met het Grafisch Lyceum in Rotterdam. Bijna 30 leerlingen uit het tweede jaar van de opleiding Visualiseren hebben als praktijk opdracht illustraties voor dit artikel gemaakt. De klas selecteerde samen met docent Rens van den Berge (hij illustreerde zelf ook voor Vers Beton) de vijf beste. U ziet werk van: Marieke Koflard (18), Wilma Fransen (17), Jelle Jansen (18), Lobke Taal (18) en Boris Lammertse (17).

Ruim een jaar na de feestelijke opening van het vernieuwde Station Rotterdam Centraal beginnen ook het Stationsplein en het aangrenzende Kruisplein hun definitieve vorm te krijgen. De kussende wereldbollen van Olafur Eliasson zijn nog niet geplaatst, maar de met beton omrande grasperkjes inclusief platanen en de zopas geïnstalleerde lichtmast maken het Stationsplein vrijwel af. De werkzaamheden aan het Kruisplein zijn in volle gang en worden eind dit jaar afgerond.
Waar het stationsgebouw (om voornamelijk architectonische redenen) al vele malen geroemd is door zowel binnen- als buitenlandse pers, is er nog weinig aandacht geweest voor het Stationsplein zelf. Wat men in architectonische zin ook van het station moge vinden, de ultieme proef van een stedenbouwkundig ontwerp is niet de prijzenregen noch lofbetuigingen door media als The Guardian en de New York Times. Nee. De ultieme proef wordt gevormd door het (sociale) gedrag dat gebruikers van de openbare ruimtes vertonen. De belangrijke vraag is dan ook of we, los van alle lofprijzingen, kunnen stellen dat het Stationsplein ‘werkt’?
Als de Gemeente Rotterdam van de binnenstad een aantrekkelijke(r) verblijfplaats voor bewoners en ook toeristen wil maken, is het zaak dat openbare ruimtes niet alleen als doorgangsruimte fungeren waar mensen zich zo snel mogelijk doorheen spoeden. Openbare ruimtes moeten kwaliteiten hebben om prettige verblijf- en ontmoetingsplaatsen te zijn voor zij die in Rotterdam wonen, werken en leven. Deze bijdrage vormt een aanzet tot een sociale bestudering van de Rotterdamse openbare ruimte. Te beginnen met het Stationsplein. Een plein dat bij uitstek als doorgangsruimte gekarakteriseerd kan worden. Maar fungeert het misschien ook als verblijfplaats? Draagt het wellicht bij aan iets van een ‘thuisgevoel’ bij gebruikers uit Rotterdam en daarbuiten?

Het sociale leven in openbare ruimtes

Om bovenstaande vragen te kunnen beantwoorden en de inrichting van het Stationsplein te kunnen beoordelen, gaan we terug naar 1988, het jaar waarin stedenbouwkundige William H. Whyte zijn film The social life of small urban spaces uitbracht. New York worstelde destijds met de vraag waarom bepaalde pleinen wel ‘werkten’ terwijl andere pleinen uitgestorven vlaktes waren. De film legt verslag van een grootschalige observationele studie naar deze vraag. Whyte wilde proberen te achterhalen hoe de fysieke omgeving sociaal gedrag in de openbare ruimte beïnvloedt. De studie van Whyte’s onderzoeksgroep The street life project mondde uit in een beleidsrapport dat nog altijd de basis vormt van veel stedenbouwkundige ontwerpen. De film doet een zevental aanbevelingen die van pleinen levendige openbare ruimtes moeten maken waar het goed toeven is. Hoe scoort het Stationsplein op de zeven criteria van Whyte? Is het een aantrekkelijke plek die uitnodigt tot verblijf en ontmoeting? Tijd om de proef op de som te nemen.
1) Sittable space
 Een goed plein heeft voldoende mogelijkheden om te zitten. En dan niet in de vorm van bankjes, want die werken niet volgens Whyte: bankjes zijn “socially awkward” en geven gebruikers weinig flexibiliteit. In dat opzicht zijn de met beton omrande grasperkjes een goede vondst. Zodra de zon ook maar even schijnt, gaan mensen op de betonnen randen zitten of zelfs in het gras liggen. Deze fysieke eigenschap van het plein zorgt ervoor dat het Stationsplein niet alleen fungeert als doorgangsruimte, maar dat mensen zich blijkbaar uitgenodigd voelen om gedurende langere tijd op het plein te verblijven, bijvoorbeeld tijdens lunchtijd of wachtend op trein of tram.
2) Street
Een goed plein ligt aan een straat, is zichtbaar en niet afgesloten van de stroom van mensen. Een levendige plek heeft namelijk toeloop nodig. Veel Rotterdamse pleinen liggen afgelegen, kenmerken zich door underuse en zijn gure plekken waar niemand graag komt (bijvoorbeeld Plein 1940). Aanvoer van potentiële gebruikers is er op het Stationsplein genoeg, zowel vanuit het station als het centrum en de omringende bedrijven.
3) Sun
Wanneer het regent, gaan er weinig mensen buiten zitten. Maar als de zon eenmaal schijnt, moet die wel het plein kunnen bestralen zonder dat er grote torens zijn die het zonlicht wegnemen. De zon krijgt genoeg kans om het Stationsplein te beschijnen, waardoor de ruimte (in tegenstelling tot bijvoorbeeld het Weena) ertoe uitnodigt om in de zon te gaan zitten.
4) Food
Kraampjes met eten en drinken trekken mensen aan en houden ze vast. Behalve in het stationsgebouw zelf zijn er niet echt plekken waar je als bezoeker een koffie, ijsje of broodje kunt kopen om die vervolgens op het plein te nuttigen. Misschien dat de gemeentelijke verordening zulke kraampjes niet toestaat, omdat ze het straatbeeld vervuilen en de schoonheid van de architectuur ondermijnen. Volgens Whyte zijn ze echter onontbeerlijk voor een levendig plein.
5) Water
Het rustgevende geluid, het speelse karakter en de verkoelende werking maken waterwerken tot geweldige voorzieningen in de openbare ruimte. Van water in de vorm van een vijver of een fontein is in de verste verte geen spoor te bekennen. Misschien kan de nevelfontein van het Binnenwegplein verplaatst worden naar het Stationsplein? Het zou een leuk tafereel op kunnen leveren met spelende kinderen of naar verkoeling zoekende toeristen en zodoende bijdragen aan de levendigheid op het plein. Voor de jaren ’90 had het Schouwburgplein als we de foto’s mogen geloven een bijzonder goed functionerende waterpartij in de vorm van een ondiep bassin die van het plein een levendige verblijfsruimte maakte.
6) Trees
Er zullen nog wel een aantal jaar overheen gaan voordat de platanen op het Stationsplein en Kruisplein de rustieke beschutting kunnen bieden tegen een stralende zomerzon en het drukke stedelijke leven. Whyte zou volwassen bomen uit het Rotterdamse Bomendepot hebben neergezet langs de ‘rode loper’.
7) Triangulation
Een ietwat vaag begrip waar Whyte zelf ook geen betere term voor wist. Het komt er in ieder geval op neer dat er reuring moet zijn op een plein waardoor mensen geneigd zijn te blijven hangen en elkaar te ontmoeten. Denk aan straatartiesten, een schaakbord of een kunstwerk waar mensen foto’s van maken. Wellicht dat de wereldbollen tegen alle verwachtingen in  hun werk gaan doen? Voetballende kinderen en skaters op het plein zijn vanuit gemeentelijk oogpunt misschien ongewenst (overlast!), maar kunnen wel voor het levendige aspect zorgen dat nu nog ontbreekt.

Eindoordeel

Alle zeven punten overziend, scoort het Stationsplein vrij behoorlijk op de criteria van Whyte. Het plein beschikt dus over een aantal kwaliteiten die de plek tot meer dan alleen een doorgangsruimte maken. De betonnen randen en het gras waarop mensen daadwerkelijk gaan zitten om te genieten van het weer vormen belangrijke kwaliteiten van het plein. Echter, het gebrek aan de nodige beschutting van bomen, de nabijheid van kraampjes die eten en drinken verkopen en het ontbreken van een schouwspel in de vorm van een kunstwerk of straatoptredens, leiden ertoe dat het Stationsplein vooralsnog niet de aantrekkelijke verblijfplaats is die het in potentie zou kunnen zijn. Er is dus nog ruimte voor verbetering. De randvoorwaarden, “sittable space” in de zon en voldoende toeloop, zijn aanwezig om het plein tot een écht succes te maken. Een doorgangsruimte waarin het ook aantrekkelijk verblijven is.

In het reine

De opdracht voor de gemeente is dus tweeledig. Bekijk allereerst alle pleinen in de stad eens door de ogen van Whyte en laat ontwerpers niet te veel hun goddelijke gang gaan. Een architectonisch verantwoord ontwerp is leuk, maar het draait uiteindelijk om het daadwerkelijke gebruik van de openbare ruimte. Haal dus het hek om het Afrikaanderplein weg. Zorg dat er eindelijk eens wat gebeurt op het Heemraadsplein (de bomen staan er al). Breng het Schouwburgplein terug in oorspronkelijke staat. En als sokkel voor het beeld van Zadkine is Plein 1940 ook wat groot uitgevallen.
Daarnaast moet de Gemeente Rotterdam met zichzelf in het reine komen. Ga maar na. Enerzijds koestert zij de wens om de binnenstad van Rotterdam om te vormen tot een aantrekkelijke verblijfplaats, een Citylounge, voor (hoogopgeleide) bewoners en toeristen. Anderzijds heeft ze nog altijd de neiging het stedelijke leven in te kaderen met massa’s regelgeving die alle creativiteit en impulsiviteit wegnemen om zodoende allerhande problemen (‘overlast’ door ‘ongewensten’) te voorkomen. Alle gedoe rondom terrasverordeningen is hier een voorbeeld van. Je kunt als horecaondernemer amper een stoel buiten zetten of er staat een stadswacht met marinier op de stoep. Laat staan dat je het in je hoofd haalt om een kar met schaafijs het Stationsplein op te rijden.
Willen we van Rotterdam echt een Leefbare stad maken waar het prettig toeven is in de openbare ruimte, dan wordt het tijd het stedelijke leven wat meer op z’n beloop te laten. De openbare ruimte moet, zoals Whyte in zijn film zegt, “wonderfully messy” zijn. Sta dus experimenteren met de fysieke omgeving toe. Dan komt het met het Stationsplein en de aantrekkelijkheid van de rest van de binnenstad ook wel goed.

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Joost Jansen

Joost Jansen

Joost Jansen (1988) woont in Rotterdam en studeerde Sociologie aan de Erasmus Universiteit. Hij werkt als docent Sociologie. Zijn favoriete plein is het Piazza Santo Spirito in Florence.

Profiel-pagina
Lees 35 reacties
  1. Profielbeeld van George van Gent
    George van Gent

    Laten we het Schouwburgplein nu maar laten voor wat het niet is. Misschien is Pathé nog eens zo goed om die lelijke gevel op te knappen c.q. te vervangen. Dan hebben we nog het Churchillplein als geval apart. Gezellig wordt het daar nooit, maar iets beters dan alleen maar asfalt een reclamebord en foeilelijk beeld, die zwarte plastieke oliestellen moet kunnen.
    Terug naar het Stationsplein: volgens de weergegeven criteria, die me heel redelijk lijken, is de oplossing simpel: de kussende wereldbollen (niks ballen) van Olafur Eliasson in een waterpartij en vanuit de stationshal een leuk terras. Achter de informatiebalie is al een coffeecorner, dus dat kan gewoon doorgezet worden naar buiten.
    Aan de andere zijde is al het nieuwe Engels en aan de kop van het Kruisplein een goed lopend restaurant met terras.
    Die bomen die groeien de komende jaren rustig door, ze zijn in ieder geval nu al groter dan de mini boompjes die normaliter geplaatst worden.

  2. Profielbeeld van Ed Schelvis
    Ed Schelvis

    Ja, ik weet dat daar de veemarkt/het slachthuis was. Als kind moest ik daar naar de orthopeed. Ik wel een foto kunnen van koeien die bij de lekhaven kunnen vinden. Ik beschik over een paar “bejaardenhuisbronnen” en die zeiden dat die koeien ivm met de watersnood daar werden gestald om vervolgens weer verder vervoerd te worden. Moet dan in het voorjaar van ’53 zijn geweest.

  3. Profielbeeld van Eeva
    Eeva

    Iemand die in 1966 al protesteerde tegen de leegheid van het Schouwburgplein:

    1. Profielbeeld van Ed Schelvis
      Ed Schelvis

      Nou Eeva, zo zag het oude schouwburgplein er beslist niet uit….Volgens mij is dit daags nadat de koeien die er eerst graasden. Mogelijk is dit zelfs de opmaat naar dat “oude” schouwburgplein.
      Zoals hier http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=587686 weergegeven kan ik het mij herinneren. Er waren 3 van die zwembadjes. En hou deze beelden maar een aan tegen de zeven criteria van Whyte.

      1. Profielbeeld van Benjamin Baan
        Benjamin Baan

        Er graasden nooit koeien op het Schouwburgplein. De foto daarvan, gemaakt door Wim Gijzen, was een montage.

      2. Profielbeeld van Ed Schelvis
        Ed Schelvis

        “…..Zijn idee was zo aansprekend dat vorig jaar nog NRC-Next een foto liet zien van het ontwerp in de veronderstelling dat het hart van Rotterdam in 1969 er echt zo had uitgezien. En vele Rotterdammers en niet-Rotterdammers houden nog steeds bij hoog en bij laag vol dat er vroeger koeien op het Schouwburgplein graasden….”
        Ik ben er daar een van. En daarvoor werd er tarwe verbouwd, ga maar kijken in het gemeentearchief, met het stadhuis op de achtergrond. Je bewering over deze foto klopt want er waren geen sloten. Er zijn wel meer foto’s van koeien aldaar gemaakt en er stonden er heel wat meer, maar beslist niet loslopend.
        Koeien werden daar in de jaren ’50 tijdelijk gestald. Ze stonden ook (en paarden) in Crooswijk http://www.rijnmond.nl/sites/default/files/imagecache/photo_popup/e/3/veemarkt_crooswijk_F64C3576A417EA95C1257AA0003A5AA1.jpg en dat duurde nog begin jaren ’70. En om het nog erger te maken…..op de plaats van het Millenniumgebouw was er vroeger een echt hertenkamp.

      3. Profielbeeld van Benjamin Baan
        Benjamin Baan

        In Crooswijk was de veemarkt. Logisch dat daar tot in de jaren zeventig koeien liepen. Tarwe werd inderdaad middenin het centrum verbouwd om tijdens de oorlog aan extra voedsel te komen. Over koeien op het Schouwburgplein kan ik niks vinden. Ook niet qua foto’s in het Stadsarchief. Heb je er meer informatie over?

  4. Profielbeeld van René
    René

    Ach heden,
    Daar komen de romantische herinneringen over het oude Schouwburgplein weer boven. Met die badjes waar in je kon pootje baden. In die pierenbadjes zat maar drie of vier maanden per jaar water. Niet in de winter, het vroege voorjaar en het najaar omdat er door de wind veel vuil en kranten in waaide. Ook geen water als het hoogzomer was vanwege een eventuele legionella besmetting.
    De paviljoens waren ronduit ranzig, met allemaal containers naast de voordeur. De terrassen deden het niet.
    Ik kan me de discussies in de raad nog voor de geest halen. Het oude Schouwburgplein werd juist opgerold omdat het niet functioneerde.

    1. Profielbeeld van Ed Schelvis
      Ed Schelvis

      Ik kan mij ook de vele discussies herinneren over het huidige Schouwburgplein….het zou een toegangspoort zijn naar de rest van het Centrum…als je halverwege niet op je bek gleed.

      1. Profielbeeld van Michel
        Michel

        Voor de liefhebber van het oude Schouwburgplein is er altijd nog de Binnenrotte, net zo schaalloos, winderig en ongebruikt. En ze scoren allebei hoog op de factoren van professor Whyte.

      2. Profielbeeld van Joost Jansen
        Joost Jansen

        Hoog? Van het oude Schouwburgplein weet ik niet veel, maar het huidige en de Binnenrotte scoren een zware onvoldoende. Daarbij vergeleken doet het Stationsplein het bijzonder goed.

  5. Profielbeeld van dirk
    dirk

    Interessant stuk! Heb mezelf afgevraagd hoe dit stationsplein levendig kan worden. Het zou een mooi visitekaartje zijn voor de stad als men bij een bezoek al meteen vrolijke bedrijvigheid treft.

  6. Profielbeeld van Ernest
    Ernest

    Dit is een stationsplein. Mensen komen er omdat ze onderweg zijn ergens naartoe. Het mooie ervan vind ik de uitgestrektheid, de grote leegte, de bijna Oost-Berlijnse post-DDR allure. Dus geen kraampjes s.v.p.
    (NB Mijn favoriete plein: Place des Vosges, heel veel bankjes. Geen kraampjes. Wel mooie fonteintjes trouwens.)

    1. Profielbeeld van Joost Jansen
      Joost Jansen

      Ik denk dat verblijf en doorgang elkaar niet uitsluiten. Zodoende kan het plein prima twee functies vervullen, mits goed ingericht voor beide doeleinden.

      Over de schoonheid van Oost-Berlijnse post-DDR pleinen doe ik geen uitspraken. Maar steekt een dergelijk plein in uw beleving niet wat schraal af tegen het Place des Vosges?

      1. Profielbeeld van Ernest
        Ernest

        Rotterdam is natuurlijk geen Parijs, maar dat geeft ook niet. Rotterdam heeft weer andere kwaliteiten.
        Een goed plein is gezellig (noem het triangulation als je wilt), heeft terrasjes, en het moet er niet te hard waaien. Op Rotterdamse pleinen waait het vaak te hard.
        Ik vind het Eendrachtsplein heel aardig gelukt. Nog een paar terrasjes erbij naast de Coffee Company, wat groen in plaats van de taxistandplaatsen en een fonteintje naast kabouter Buttplug en klaar is kees.

  7. Profielbeeld van Michel
    Michel

    Het Schouwburgplein on oude staat terugbrengen, daar doe je echt niemand een plezier mee. Wat een troosteloze vlakte was dat zeg.

    1. Profielbeeld van Ed Schelvis
      Ed Schelvis

      Zeker een 1 april grap die je hier uitspreekt. Het oude schouwburgplein was vele malen gezelliger dan deze staal/hout-vlakte. Waterpartijen waar moeders hun kinderen in konden laten spelen, veel voetbal, openluchtbioscoop Maar ik zou het nog beter maken dus ik wil daar zeker niet naar terug. Meer groen maar wel weer waterpartijen en die bioscoop moet daar weg,……….oud concept…weg ermee.

      1. Profielbeeld van Michel
        Michel

        Toen de Rotterdamse Kunststichting begin jaren 70 een oproep deed voor ideeën om de grauwheid van de stad aan te pakken werd niet voor niets juist het idee van Cor Kraat om de utiliteitsgebouwtjes van het Schouwburgplein te beschilderen uitgevoerd. Ook toen al vond men het Schouwburgplein exemplarisch voor alles wat er mis was met het zakelijke en onpersoonlijke centrum van het Rotterdam uit die tijd. Het plein was een kleurloze ongezellige betonvlakte met een aantal vijvers die het grootste deel van de tijd leegstonden. Dat kan je echt niet vergelijken met het huidige Schouwburgplein.

      2. Profielbeeld van Ed Schelvis
        Ed Schelvis

        @Michiel
        Je bent echte helemaal in de war. Cor Kraat heeft niets met het oude schouwburgplein te maken. Wat nu het schouwburgplein is, was direct na de oorlog een korenveld (hongersnood) en daarna liepen er koeien te grazen. Toen die weg waren was het een grasveld waar werd gevoetbald. Direct daarna werd de parkeergarage gebouwd. Helemaal beneden zie je een foto-upload van Eeva waar je een bekende nozem op het betonnen dak van die garage ziet zitten. Daarna pas werd het “oude schouwburgplein” aangelegd. Toen zag het eruit als op deze foto’s:
        http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=587686
        Dat kan ik mij nog heel goed herinneren en zelfs de overkapping voor de schaaktoernooitjes kan je nog zien. Leg dit plein nu eens aan tegen die zeven criteria van Whyte en doe dat nu ook eens met het huidige schouwburgplein. Klaar.
        Als je blijft volharden in je standpunt van een kale, grauwe vlakte dan moet je toch eens serieus gaan twijfelen aan je geheugen. Gelukkig zijn er foto’s en is er internet.

      3. Profielbeeld van Michel
        Michel

        Beste Ed,
        Lees hier het verhaal over Cor Kraat:
        http://www.beeldenmagazine.nl/cor-kraat
        En lees hier dat ik niet de enige ben die slechte herinneringen heeft aan het oude Schouwburgplein, maar dat het plein algemeen als een mislukking werd beschouwd: http://www.rotterdam.nl/tekst:herinrichting_schouwburgplein
        Maar belangrijker nog: vergeet die criteria van Whyte toch gewoon. Iedereen die iets van architectuur of stedenbouw weet, weet dat het succes van een plein afhangt van factoren als breedte/hoogte-verhouding, de menselijke maat, duidelijke begrenzingen, aansprekende plintfuncties, het scheiden van verkeersstromen, materiaalverbruik, duurzaamheid, de ligging in de stedelijke structuur, historische context, bereikbaarheid en de aanwezigheid van publiekstrekkers.
        Het huidige plein scoort op deze punten veel beter dan het oude.

      4. Profielbeeld van Willem Sonneveld
        Willem Sonneveld

        Beste Michel, Je praat en denkt als een ontwerper: “a-sociaal”. Jullie hebben je kans gehad. En het talloze malen totaal verpest. Het huidige Schouwburgplein is een “plein” van helemaal niks. Ik herhaal: Helegaar niks.

      5. Profielbeeld van Willem Sonneveld
        Willem Sonneveld

        En elke keer als ik die Geuze op de treurbuis zie, dan moet ik mijn buik vasthouden. Gelul!

      6. Profielbeeld van Michel
        Michel

        Veelbelovend. Maar ik ben vooral benieuwd wat Ed en Willem ervan vinden.

      7. Profielbeeld van Ed Schelvis
        Ed Schelvis

        @Michel
        Ik ken die Kraat wel en zoals ik al zei….hij heeft er niets mee te maken.
        De Lijnbaan wordt hersteld, de oorspronkelijke materialen worden weer toegevoegd, de plantenbakken komen terug, de oude luifel, en ik hoop ook de volières. Daarna het Schouwburgplein weer herstellen, Pathè wegslopen, de waterpartijen terugbrengen en ik denk dat het in dit tijdsgewricht heel wat beter zal staan. Misschien moeten andere materialen worden gebruikt.
        En wat jij zelf betreft, ik vermoed dat je de boel een beetje in de zeik neemt anders kan je niet zoiets opschrijven.

      8. Profielbeeld van Michel
        Michel

        Tja Ed, tegen jouw vroeger-was-alles-beter-mentaliteit valt niet op te discussiëren. Blijf ze koesteren, die mooie herinneringen aan het Rotterdam dat nooit bestaan heeft, ik ben weg hier. Het was prettig discussiëren, bij vlagen hilarisch. Maar je zal je strijd tegen alles dat, pakweg, de laatste 25 jaar gebouwd is voort moeten zetten bij het artikel over Petra Blaisse en het Museumpark.

      9. Profielbeeld van Ed Schelvis
        Ed Schelvis

        Dag Michel,
        Je geeft er alleen maar blijk van er niets van begrepen te hebben en vooral niet van mijn insteek. Vroeger was er namelijk niet zo heel veel beter, alleen datgene wat wel beter was, dat moet worden gekoesterd als een icoon uit die tijd…….

  8. Profielbeeld van anoniempje
    anoniempje

    Volgens mij doen deze zogenaamde hippe onderzoekers er goed aan eens de stedenbouwkundige context van de pleinen te benoemen. Is het plein een voorruimte van een gebouw, is het een onderdeel van een structuur of ligt het afzijdig, hoger of lager. Wat is het programma rondom. Allemaal basis factoren die een plein levedig maken (CS) of niet (plein 1940).

    Nu alles gereed is (en de looproute richting Kruisplein nog niet) valt de omvang reuze mee. Ik geniet werkelijk van alle bewegingen 24/7 en vrees de wereldbollen als ruimte opslokkende schroot.

    Wie denkt dat daarmee, of een verkoopcaravan, de levendigheid mee wordt vergroot is naīef. Ergo, hij introduceert een nieuwe Andre van de Louw truttigheid waar de zogenaamde lounge inrichting in de binnenstad soms ook een handje van heeft.

    Een grote stad vraagt kwalitatieve inrichting en geen vertrutting. Rdam is toch geen dorp?

  9. Profielbeeld van matthijs de boer
    matthijs de boer

    Een mooie bijdrage aan de discussie over Rotterdamse pleinen. Hier een aanvulling:
    Er zijn in Rotterdam verschillende soorten pleinen die niet met allemaal dezelfde middelen tot een succes worden. Zo is er de kleine Nieuwemarkt, met een intieme sfeer en beslotenheid waaraan het stationsplein nooit kan tippen. Dat hoeft ook niet. Het stationsplein van de grote stad vervult een rol als ontvangstplek, als plek van aankomst en oriëntatie. Je kiest er je richting. De verkeersstromen van voetgangers en fietsers zijn een belangrijke functie en kwaliteit van het plein. In het ideale geval is de stationshal in zeker mate onderdeel van het plein, een overdekte publieke ruimte. Dit werkt bij het nieuwe station mijns inziens prima van binnen naar buiten, maar minder van buiten naar binnen, vanwege het beperkte daglicht in de hal, waardoor de glazen pui een deels donker, deels reflecterend vlak is in plaats van transparant. Interactie tussen het plein en de gebouwen die eraan staan is een dankbare aanleiding voor verblijf(skwaliteit). Dat is bijvoorbeeld de makke van het Schouwburgplein: door de twee domme autostraatjes voor de Doelen en voor de Schouwburg langs wordt interactie tussen gebouw(en) en plein onmogelijk gemaakt. Daar is gemakkelijk iets aan te doen, maar ook daarvoor moet de gemeente blijkbaar nog ‘met zichzelf in het reine komen’.
    Terug naar het stationsplein. De complexe vorm van (de randen van) het plein geeft allerlei aanleidingen voor zonering, zodat er beschutte plekken gemaakt kunnen worden die zich beter als verblijfsplek laten gebruiken dan de centrale leegte die zich beter leent voor de doorstroming van de reizigers. ‘Sittable space’ hoeft niet overal op het plein. Verkopers willen natuurlijk optimaal van de voetgangersstroom profiteren en hun klanten willen misschien even zitten met hun broodje, koffie of ijsje. Dat kun je door subtiel te zoneren in goede banen leiden.
    Dan de ‘goddelijke gang’ der architecten. Een verantwoord architectonisch ontwerp is niet alleen leuk. Het is ook nodig. Maar dat gaat dan ook niet alleen over vormgeving maar ook over het klimaat op het plein en het gebruik. Het is een tragisch misverstand dat architecten alleen maar mooie vormpjes willen verzinnen zonder zich iets gelegen te laten liggen aan het gebruik. Misschien heeft Adriaan Geuze met zijn Schouwburgplein daar onbedoeld een bijdrage aan geleverd. Maar zonder goed ontwerp kan het gemakkelijk ‘messy’ worden, en we willen toch ook dat het schoon, heel en veilig is. ‘Wonderfully messy’ – een mooie paradox – wordt gedoeld op Times Square New York of Campo dei Fiori in Rome? Toch niet op het Leidseplein in Amsterdam? Onder de gezellige ongedwongen sfeer van een leuk plein waar veel mag, ligt vaak toch een stelsel van regels en afspraken verborgen. En een goede vorm of een goed ontwerp. Regels waar niemand last van heeft, en een ontwerp waar niemand zich aan stoort. Een ontwerp dat levendigheid en divers gebruik mogelijk maakt en regels die dat gebruik stimuleren in plaats van belemmeren.

    lees ook:

    matthijs de boer

    1. Profielbeeld van Joost Jansen
      Joost Jansen

      Beste Matthijs de Boer,

      Dank voor uw reactie. Als socioloog waag ik me niet aan de beoordeling van de verkeersstroomtechnische kwaliteiten van een plein. Voor wat betreft de sociale kwaliteiten van het Stationsplein denk ik dat we het redelijk eens zijn. Daarnaast denk ik dat, in lijn met bijvoorbeeld Talja Blokland, juist verblijf op een levendig en “wonderfully messy” plein bijdraagt aan het creëren van zo’n geheel aan regels en afspraken. Zij noemt dat informele sociale controle. Daarvoor is een goed en mooi architectonisch ontwerp inderdaad onontbeerlijk. Helaas heb ik het idee dat zo’n ontwerp al te vaak op de eerste plek staat. Ik heb het niet gemeten, maar ik kan me voorstellen dat informele sociale controle op het Schouwburgplein behoorlijk afwezig is.

  10. Profielbeeld van Ome Joop
    Ome Joop

    Alle zeven punten overziend, scoort het Stationsplein vrij behoorlijk op de criteria van Whyte.

    Aldus wie? Ik begrijp dat deze zin de “gedegen analyse” is. Het braaf opdreunen van een checklist uit de theorie is dat in ieder geval niet.

    Het probleem met de pleinen in Rotterdam is niet zozeer de ruimte op zich, maar dat we er te veel van hebben. Het Stationsplein moet (als entree, geen centrumpunt) de concurrentie aan met vele andere plekken die allemaal net zo gemiddeld zijn. Daarover geen woord.

    Breng het Schouwburgplein terug in oorspronkelijke staat.

    Ik begrijp dat u van 1988 bent. Dat is dan ook uw enige excuus.

    1. Profielbeeld van Louis
      Louis

      Kwaliteit hoeft niet altijd te lijden onder kwantiteit. Goed voorbeeld doet goed volgen. Wanneer daadwerkelijk blijkt dat het stationsplein aantrekkelijk wordt met behulp van bovengenoemde input, kan dit concept ook toegepast worden op andere Rotterdamse pleinen.

      Ik neem aan dat u zelf begrijpt dat de zinssnede ‘Ik begrijp dat u van 1988 bent. Dat is dan ook uw enige excuus. ‘ geen sluitende argumentatie is.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500