Voor de harddenkende Rotterdammer

Het broeit aan de Nederlandse universiteiten. Begin februari bezet een groep studenten een gebouw van de Universiteit van Amsterdam. Aanleiding zijn de dreigende bezuinigingen op de faculteit van Geesteswetenschappen aldaar. In de weken daarna breidt het protest zich uit naar andere universiteitssteden.

In maart voegen studenten van de Erasmus Universiteit zich ook in het koor. In de hal van het Theil-gebouw op campus Woudestein hangen ze een groot spandoek met de tekst “Pleurt op toch met je rendementsdenken”. Daarmee protesteren ze tegen een onderwijs- en wetenschapspraktijk die het klassieke Bildungsideaal overboord heeft gegooid en zich sindsdien vooral laat leiden door het streven naar economisch of maatschappelijk nut.

 

XXXIII 1613
Rotterdamse studenten demonstreren op 24 september 1966 tegen de plannen van minister I.A. Diepenhorst om te korten op de studiebeurs. Beeld door: beeld: Ary Groeneveld

Dienstbaar

Waar zulke verwijten in steden als Amsterdam en Nijmegen misschien op hun plaats zijn, klinken ze in Rotterdam toch een beetje potsierlijk. Als er één academie vanaf het begin doortrokken is van rendementsdenken, dan is het de Erasmus Universiteit wel. Toegegeven, in het in 2013 verschenen jubileumboek Ambitie en identiteit zal de lezer de term ‘rendement’ tevergeefs zoeken. De auteurs spreken liever over een universiteit die van oudsher ‘maatschappijrelevant en toepassingsgericht’ wil zijn.

Zo’n oriëntatie is niet vreemd: aan de wieg van deze instelling stonden zakenlieden. De Erasmus Universiteit is immers deels voortgekomen uit de Nederlandsche Handels-Hoogeschool. Deze werd in 1913 opgericht door een groep vooraanstaande ondernemers, onder wie A.G. Kröller, C.A.P. van Stolk, W.C. Mees en J.A. Ruys. Zij vonden dat enige intellectuele bagage onontbeerlijk was om als zakenman overeind te blijven in het grillige economische klimaat van die dagen. Daar hoorde een lesprogramma bij dat weliswaar wetenschappelijk was, maar dat met vakken als economie, recht, bedrijfs- en warenleer nadrukkelijk ten dienste stond van de handelspraktijk.

Ook toen onderwijsminister Cals in de jaren zestig de Rotterdamse instelling – inmiddels omgedoopt in Nederlandse Economische Hogeschool – de studies Rechtsgeleerdheid en Sociale Wetenschappen in de schoot wierp, kregen die een invulling die de praktische inzetbaarheid van de afgestudeerden moest garanderen. De grondlegger van de sociale faculteit, J.A.A. van Doorn, wilde bijvoorbeeld geen theoretici opleiden, maar mensen die aan de slag konden in een adviesfunctie bij overheid of bedrijfsleven.

Lessen aan het bed

Zelfs de andere pijler van de Rotterdamse universiteit, de medische faculteit, is in zekere zin getekend door rendementsdenken. In juni 1965 gaf minister van Onderwijs en Wetenschappen I.A. Diepenhorst met oog op het verwachte artsentekort toestemming een medische faculteit in Rotterdam op te richten. In een jaar tijd timmerde een commissie van voorbereiding onder aanvoering van prof. dr. Andries Querido een opleiding in elkaar die flink afweek van de andere in Nederland. In plaats van de gebruikelijke studieduur van zeven jaar – die in de praktijk vaak uitliep tot negen jaar – zou de Rotterdamse opleiding maar zes jaar duren. Bovendien zouden de Rotterdamse studenten veel eerder beginnen met ‘lessen aan het bed’.

In 1973, vlak nadat de eerste Rotterdamse geneeskundestudenten waren afgestudeerd, fuseerde de medische faculteit met de Economische Hogeschool. De nieuwe instelling kreeg de status van universiteit en ging zich tooien met de naam van Rotterdams beroemdste zoon, de humanist Desiderius Erasmus. Dit tot verdriet overigens van de economen die liever wilden dat de nieuwe academie Netherlands School of Economics ging heten.

Rotterdamse aandoening

De Erasmus Universiteit is zichzelf sindsdien trouw gebleven, als we de auteurs van het jubileumboek mogen geloven. La science pour la science staat hier nog altijd niet hoog in aanzien. De andere Nederlandse universiteiten daarentegen zijn in de loop der tijd steeds opgeschoven naar het Rotterdamse model, in de zin dat men ook daar is gaan eisen dat wetenschappelijke kennis maatschappijrelevant en toepassingsgericht is. Zo bezien is het rendementsdenken misschien wel een Rotterdamse aandoening. Dat zou ook verklaren waarom het studentenverzet in Amsterdam zo hardnekkig is: het laatste wat ze daar willen, is Rotterdammer worden.

Universiteitsdebat
Woensdag 15 april, van 20:00-21:30, is er in Arminius een denkcafé met als thema ‘De universiteit als fabriek’. Met onder andere Willem Schinkel en Kellie Liket.

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Jacques Börger

Jacques Börger

Jacques Börger (1955) is historicus en woont sinds 1998 in Rotterdam. Jacques is verantwoordelijk voor de communicatie en marketing van Museum Rotterdam en schrijft regelmatig stukjes over Rotterdam en haar geschiedenis.

Profiel-pagina
anne2

Anne Jongstra

Anne Jongstra (1964) ziet zaken graag in historisch perspectief. Hij is geboren en getogen in Rotterdam, studeerde in de jaren tachtig geschiedenis in Utrecht en werkt nu voor het Stadsarchief Rotterdam.

Profiel-pagina
Lees 7 reacties
  1. Profielbeeld van Kees Versteeg
    Kees Versteeg

    Leve het rendementsdenken. Filosofie is te belangrijk om aan filosofen over te laten.

  2. Profielbeeld van Philosophy Ground
    Philosophy Ground

    Wat beide heren historici lijken te zijn vergeten is dat de interfaculteit Wijsbegeerte voorwaarde was voor het stichten van de Erasmus Universiteit in the first place. De Faculteit der Wijsbegeerte bestaat dus als sinds veertig jaar bij gratie van maatpakfinanciering. Dat Rotterdam een stad van aanpakken is, wat de hoofdlijn dit artikel lijkt te zijn weten we op deze faculteit ook. Daarom presenteren Rotterdamse studenten morgen om 16.00 in datzelfde Theil gebouw op Woudestein een begroting die voldoet aan de door het College van Bestuur gestelde bezuinigingseis.

    Tot slot lijkt het me goed om te benadrukken dat Rotterdam niet volledig gedomineerd wordt door meetbaar succes, om met Lucebert te spreken:
    Alles van waarde is weerloos

    https://www.facebook.com/events/740454986066992/

  3. Profielbeeld van hans rood
    hans rood

    Treffende analyse. Rendementsdenken moet blijven, zelfs met alle uitwassen van dien. Hierdoor is haven Rotterdam groot geworden. Laat basisdemocratie maar aan Amsterdam over.

  4. Profielbeeld van Marcel
    Marcel

    zou je aub kunnen onderbouwen dat een goedbezochte universitaire studie tussen de 10k en 13k per jaar kost? Het is nogal populair om zoiets te roepen, terwijl er – in mijn ogen – geen enkele onderbouwing van bestaat. Sinds een aantal jaren mogen universiteiten voor zogeheten ‘tweede studies’ een ‘kostendekkend collegegeld’ vragen. Een club (de Stichting Collectieve Actie Universiteiten (ja dat klinkt lekker ouderwets he, weet je wat, roep dat ze marksisties zijn, doet het ook goed in de media)) heeft geprobeerd om de kostprijzen van die studies boven tafel te krijgen (http://www.stcau.nl/wordpress/?page_id=33).

    Zeker bij een goedbezochte studie als pakweg psychologie of rechten, durf ik de stelling wel aan dat de kosten van die studie nauwelijks boven de eigen bijdrage van studenten (overigens dit collegejaar € 1906, volgend jaar € 1951, die € 1500 die je noemt waren we zelfs toen ik nog studeerde, al voorbijgestreefd) uitstijgen. Kan ik dat onderbouwen? Nope, maar als ik 300 man 6 uur per week in één collegezaal zet, en 6 uur per week in werkgroepen van 20 man per stuk (die ik door ouderejaars-studenten laat begeleiden), ik doe dat 34 weken per jaar en vraag daar iets minder dan zes ton voor, zou ik best eens uit kunnen komen.

    Over het artikel zelf: geschiedenis is tof, geschiedenis van onderwijsinstellingen is nog toffer. Maar enige duiding, een blik op de toekomst en een aanzet tot een mening, en ik had hier helemaal dansend op de stoel gestaan.

  5. Profielbeeld van Mike2
    Mike2

    Dat rendementsdenken gejammer in casu de voornemens van de uva is echt overtrokken.

    De uva gaat slechts de kleine talen Scandinavische en Slavische talen bundelen. Nadat ze in een eerdere fase Roemeens, Fins en Hebreeuws als zelfstandige studie hebben afgeschaft. Reden! Er kwam, en terecht, geen hond af op die studies. Een logische gevolg van het spel van vraag en aanbod lijkt mij. Als er al sprake is van rendementsdenken dan moet deze denkwijze vooral gezocht worden aan de vraagzijde. Geen weldenkende student die nog aan deze studies wil beginnen.

    Een goedbezochte universitaire studie kost tussen de 10 a 13 K per jaar daarvan wordt gem 1,5 K per jaar aan college geld betaald. Een studie waarbij de zalen voor een kwart zijn gevuld instandhouden betekend dat de maatschappelijke kosten per leerling drastisch omhoog gaan. Deze kosten worden immers niet direct verhaald op de studerende zelf. Ik denk ook dat de demonstrerende universitaire docent in het maagdenhuis niet bereid is zijn loon te verlagen naar rato van de bezettingsgraad.

    Tot slot blijft Het aanbod van maatschappelijk relevante studies is en blijft dus vele male groter dan niet relevante studies. Keuze zat! En als je dan zo nodig een taal wil leren van een land waar iedereen goed Engels spreekt. Dan kan je er altijd voor kiezen om daar te gaan studeren of de studie drang even uit te stellen totdat je een leuke baan hebt en jezelf het kan permiteren om naast je werk er een leuke hobby op na te houden.

  6. Profielbeeld van Joost Jansen
    Joost Jansen

    Dus dat de EUR historisch gezien doortrokken is van rendementsdenken, wil zeggen dat het protest dat Rotterdamse studenten anno 2015 voeren potsierlijk is? En de Rotterdamse filosofie en sociologie studenten die dergelijke initiatieven van de grond proberen te krijgen, zijn, omdat ze nu eenmaal aan de EUR studeren, automatisch gedetermineerd door dat rendementsdenken van hun alma mater? Niet meer in staat tot enige zinvolle kritische reflectie op dat wat gaande is?

    1. Profielbeeld van Jan Miller
      Jan Miller

      Ik onderschrijf deze kritische kanttekeningen van harte.

      Ook zou ik willen toevoegen dat in ieder geval het gedeelte van het studentenprotest aan de faculteit Wijsbegeerte een heel concrete agenda heeft, als reactie op concrete ontwikkelingen. Op handen zijnde maatregelen wekken zorgen over de toekomstige academische onafhankelijkheid en kwaliteit van het onderwijs. Ik vind het weinig gepast zulke zorgen af te serveren als gebrek aan historisch besef.

      Rendementsdenken heeft de faculteit overigens altijd relatief weinig beheerst vanwege de maatpakfinanciering (ons budget is niet afhankelijk van instroom en rendement).

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500