Human interest29 april 2015

Weerspiegelende wederopbouw

Op 14 mei is het dit jaar precies 75 jaar geleden dat Rotterdam werd gebombardeerd. Vers Beton vroeg, in samenwerking met LOKAAL, twee schrijvers te reflecteren op de toekomst van het herdenken. In de eerste aflevering: Dore van Duivenbode, over hoe de wederopbouw je dagelijks in het gezicht schittert. Maar oorlog blijft het helaas altijd.

illustratie
illustratie Beeld: Femke van Geffen

“Ik brand ieder jaar een kaarsje. Meestal ’s avonds, dan is het licht mooier.”

Het waxinelichtje zet de in Charlois wonende Katharzyna Cisek tussen de televisie en de commode in. Niet op 14 mei wanneer Rotterdam het bombardement herdenkt, maar op 1 september, de dag dat Duitsland Katharzyna’s geboortestad bombardeerde. Gdańsk werd Danzig, de Tweede Wereldoorlog was begonnen. “In Polen deed ik dat nooit hoor, zo’n kaarsje,” verontschuldigt zij zich. “Maar hier ben ik zo alleen. Mijn hele familie is daar.” Ze speurt de kalender af, gaat met haar vingers langs de dagen. “1 mei is Dag van de Arbeid, 3 mei vieren we de Poolse grondwet. Dodenherdenking is 4 mei, toch? Bevrijdingsdag daarna. Hier, 14 mei. Een donderdag. Dan ben ik gewoon aan het werk.”

Toen Katharzyna vijftien jaar geleden vanuit Gdańsk op busstation Rotterdam Centraal aankwam, keek zij haar ogen uit. “Alles was hoog, grijs en glad. Maandenlang was ik bang voor die gebouwen. Tegelijkertijd zag ik de verschillende culturen, dames die tijdens Zomercarnaval trots door de straten paradeerden, iedereen die zijn eigen feestje mocht vieren. Prachtig vond ik dat.”

Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft havenstad Gdańsk, evenals Rotterdam, aan zijn wederopbouw gewerkt. Anders dan in Rotterdam zijn in Katharzyna’s geboortestad de oude gebouwen herbouwd. Het zijn replica’s van hoe het ooit was. Echt of nep, Katharzyna maakt het niet uit. “Het voelt oud, dat is genoeg. Aankomende vakantie ga ik er met mijn kinderen heen. Wij gaan naar het monument, de kanonnen. Ik wil hen laten zien dat Polen meer is dan wat zij van hun Nederlandse vriendjes horen over bier op straat en wodka.”

Een van vele steden

Katharzyna is één van de vele Rotterdammers die hier niet is geboren. Gdańsk één van de vele steden die tijdens de Tweede Wereldoorlog is verwoest. Dresden, Kassel, Warschau, Londen. Uit vliegtuigen werden de bommen losgelaten. Hannover, Bristol, Hamburg. Straten werden vernietigd, gebouwen weggeblazen. Darmstadt, Coventry, Tokio. Stedelingen vermoord, steden ontzet. Köningsberg, Nagasaki, Hiroshima.

Piotr Matywiecki schreef voor Steden Schuilen Niet het gedicht ‘Grafschrift voor altijd’. Want dat is wat het is, oorlog. Altijd.

[…]

zij die toen stierven
sterven ook vandaag
in elke oorlog op aarde

en morgen

Overal zijn steden die uit kraters omhoog klauteren. In Palestina wordt gefreerund over de verwoeste daken. Enkele uren nadat Rotterdam het bombardement herdenkt, drukt de geschiedenis ons met de neus op de feiten. Klokslag twaalf uur ’s nachts begint de Nacht van de Vluchteling. Met dit jaar het startschot in Rotterdam. Het opgehaalde geld is voor de slachtoffers van de oorlog in Syrië waar duizenden bommen meer dan 200.000 mensen vermoordden en er nog amper beton is om uit omhoog te klimmen.

Gdańsk herbouwde zijn gebouwen, Katharzyna zag bij aankomst op het Rotterdamse busstation de wederopbouw terug in alles dat de hoogte inging. Geen plakkaat of krans kan tegen die weerspiegelende littekens op. Glazenwassers poetsen de wonden schoon, sop drupt op de stoep. Skateboarders gebruiken leuningen om vanaf te glijden. Toeristen toeren op felgekleurde fietsen door de stad. Ze zien de Markthal. Van het plafond worden foto’s gemaakt. De Rotterdamse wederopbouw is een landmerk geworden waar de geschiedenis in is verankerd. Nelleke Noordervliet wijst in Steden Schuilen Niet op het belang van plekken waaraan de verbeelding zich kan hechten. Ook Henk Hofland schrijft dat het helpt wanneer men zich een concrete voorstelling van de geschiedenis kan maken. Het geeft houvast, wortelt, zorgt ervoor dat de geschiedenis eigen wordt.

Van jou, van mij, van iedereen die zijn hand uitsteekt om hem te grijpen. De geschiedenis is onbevooroordeeld voor wie er tegenover hem staat. Alleen via ons vindt hij een weg naar buiten. Mits wij hieraan gehoor geven en alle Rotterdammers ruimte geven om hem beet te pakken. Niet door mee te lopen met de Brandgrensrun, ook al krijgen zij ‘een unieke ervaring’ en een T-shirt, maar door hun context te incorporeren. Geschiedenis heeft slechts levensvatbaarheid wanneer plaats wordt gemaakt voor nieuwe herinneringen en interpretaties. Wanneer het herdenken niet gereserveerd blijft voor een select gezelschap: diegene die zich verwant voelen aan het bombardement van 14 mei 1940. Het verleden is te waardevol om het uit het oog te verliezen.

Zo gaat de vraag of er toekomst in het herdenken zit, voorbij aan de vraag wat er nu eigenlijk herdacht wordt. Het is aan het individu om dat te bepalen. In Rotterdam is gekozen voor het wegwerken van de ruïnes. Wat overblijft zijn gladde, hoge gebouwen waarop iedereen zijn geschiedenis kan projecteren. Katharzyna brandt op 1 september een waxinelichtje. Tussen de commode en de televisie in, met uitzicht op de Nieuwe Maas.

 

Symposium op 13 mei ‘Steden Schuilen Niet’
Dit jaar verzorgt LOKAAL in samenwerking met de Initiatiefgroep 14 mei en Poetry International een bijeenkomst met (inter)nationale denkers, dichters, Rotterdamse jongeren en burgemeester Aboutaleb.
De schrijvers van het jaarlijkse 14 mei essay gaan met elkaar in debat over de toekomst van het herdenken. Dit zijn journalist Henk Hofland, filosofe Tina Rahimy, schrijfster Nelleke Noordervliet, socioloog Willem Schinkel, historicus Willem Otterspeer, schrijver Marcel Möring en politica/programmamaakster Naïma Azough. Hoe gaat de komende generatie Rotterdammers, die niet zelf het bombardement meemaakte, het herdenken in de toekomst vormgeven?
Speciaal voor de herdenking in 2015 selecteerde Poetry International dichters uit de Coventry-steden die in hun poëzie taal weten te verbinden aan het onzegbare.
Meer info: woensdag 13 mei 2015, 20.15 uur (vanaf 19.30 uur zaal open). Locatie Kriterion, Groot Handelsgebouw (Stationsplein 45). Entree is gratis, aanmelden verplicht via www.lokaal.org

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door LOKAAL. (Wat betekent dit?)

Reageer of deel op Social Media

Tags:bombardement, dore van duivenbode, essay, polen, Rotterdam, tweede wereldoorlog en wederopbouw

Sectie: Human interest

kaart: charlois, rotterdam
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *