Kunst & Cultuur28 mei 2015

Het niet te missen signaal van Zuid

1989 van John Körmeling, symbool op de Hillekopflat

Iedere maand kijkt Sara Wiersma voor Vers Beton naar een opmerkelijk staaltje buitenkunst. Ze schetst de achtergrond en vraagt de gewone Rotterdammer naar zijn of haar mening. In deze aflevering: ‘1989’ van John Körmeling.

'1989' van John Körmeling. Beeld: Rosanne Dubbeld

Het is één van de heftigste jaren uit de moderne historie. Denk aan de protesten op het Tianmenplein, de executie van Ceaușescu. Een jaar dat met de val van de Berlijnse Muur de aanzet gaf tot de val van het communisme. De Amerikaanse filosoof Francis Fukuyama ging zelfs zo ver het einde van de Koude Oorlog te zien als het ‘einde van de menselijke vooruitgang’. Hij schreef dit in zijn in 1989 gepubliceerde – en zeer controversiële – essay ‘The End of History’.

Het is dus niet zomaar een jaartal dat door John Körmeling bovenop de Hillekopflat op Zuid werd bevestigd. Het kunstwerk stamt overigens uit 1991. De groene cijfers worden gevormd door neonbuizen. Ze stralen je al van ver tegemoet. Frappant: in documentatie is het niet terug te vinden bij kunstwerken uit het jaar ‘91, maar verrassend genoeg bij de jaartaltitel.

Het stigma ‘Zuid’

John Körmeling (1951) is van oorsprong architect. Het CBK gaf hem de opdracht voor een sculptuur op het dak van de nieuw te bouwen Hillekopflat. Körmeling werkt regelmatig met neon op gebouwen en in de openbare ruimte. Zijn aanvankelijke idee was om het woord ‘Zuid’ op de flat te plaatsen. Dat werd echter te stigmatiserend bevonden. De Rotterdamse wijk stond al niet al te best bekend. Zo werd het uiteindelijk ‘1989’. Enerzijds om het historisch brandpunt van dat jaar te benadrukken, anderzijds puur om het feit dat dit het bouwjaar is van de Hillekopflat. Het pand werd ontworpen door Mecanoo. Körmelings praktische benadering met humor – zonder verdere opsmuk – is kenmerkend. Eerder ontwierp hij bijvoorbeeld een reuzenrad voor auto’s om zo het parkeerprobleem in de binnenstad van Utrecht op te lossen.

De sculptuur was een tijdlang afwezig in de skyline van Zuid. Het werd gerenoveerd. De fundering zou niet betrouwbaar zijn, reden om het in 2012 plat op zijn kant te leggen. Helaas liet de financiering van deze restauratie lang op zich wachten. Zo lag het (te) lang zinloos op zijn kant. Op 9 februari is ‘1989’ na restauratie weer overeind gezet en floepten de groene neonlichten aan alsof er niets was gebeurd.

De flat gold in de tijd van vervaardiging als één van de hoogste gebouwen op de Zuidoever. Vanaf de Noordoever lieten de felle, groene cijfers zien dat Zuid erbij hoorde. Hoewel er nu veel meer hoge gebouwen rondom de Hillekopflat staan, zijn de neoncijfers nog altijd een blikvanger. Het statement is duidelijk: de skyline op Zuid is niet over het hoofd te zien.

"Jammer dat het door de bebouwing nu veel minder opvalt dan toen!"

Geen overmoed

Aan de voet van de Hillekopflat tref ik Maarten (31) en Barbara (27). “We wonen in de flat hiernaast. Wij kijken niet uit op het kunstwerk en dat is maar goed ook, anders heb je ‘s avonds altijd dat felle licht in je huis.” Ook Kim (28) woont vlakbij: “Het heeft lang op z’n kant gelegen, dat zag ik steeds als ik naar de Vuurplaat fietste. ‘1989’ is mooi! Het doet me aan vroeger denken, als ik met mijn ouders naar het Nieuwe Luxor ging en je vanuit het gebouw de groene cijfers zag oplichten.”

Een oudere dame die haar twee hondjes aan het uitlaten is, woont zelf in de Hillekopflat: “Ik woon er sinds kort, maar mijn dochter woont hier al sinds 1989. De cijfers op het dak horen hier! Het is alleen jammer dat alles nu zo volgebouwd is, waardoor het minder opvalt. Vroeger was zelfs de Erasmusbrug nog te zien vanuit het raam.” Een jongen van rond de twintig die niet bij naam genoemd wil worden, tuurt eindeloos naar boven als ik vraag wat hij van het kunstwerk vindt. Na lang zwijgen komt zijn wedervraag: “Welk kunstwerk bedoel je?”

Dapper begin

De bebouwing op Zuid en rondom de Hillekopflat heeft vanaf de opening van de Erasmusbrug in 1996 zo’n vlucht genomen, dat het kunstwerk minder opvalt zoals daarvoor. Maar het staat wel degelijk symbool voor een dapper begin van een skyline die inmiddels wereldwijd niet meer over het hoofd te zien is. Als de avond valt, zijn de felgroene neoncijfers nog altijd niet te missen. Een helder teken dat Zuid meetelt. ‘1989’ zond meer dan twintig jaar geleden een signaal uit naar de overkant, waarvan we nu volmondig kunnen zeggen dat dit geen overmoed is geweest.

Reageer of deel op Social Media

Tags:cbk, Hillekopflat, John Kormeling, mecanoo, sculptuur en Zuid

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: Hillekopplein, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *