Wetenschap en onderwijs14 mei 2015

Waar loopt de brandgrens: de resultaten van het online onderzoek

Hoe goed weten Rotterdammers 75 jaar na het bombardement waar ooit de brandgrens liep in de stad? Driehonderd van onze lezers deden mee aan ons onderzoek. Opvallend: het bombardement lijkt in ons hoofd groter dan hij feitelijk was.

Heatmap van de 300 brandgrenzen. De rode lijn is de echte brandgrens.
Heatmap van de 300 brandgrenzen. De rode lijn is de echte brandgrens. Beeld: Richard de Vries/ Architecto

>>Klik hier voor een interactieve kaart met de resultaten.

We zijn heel blij dat onze lezers gehoor hebben gegeven aan de oproep om mee te doen aan het onderzoek. Er zijn in totaal nu 300 brandgrenzen getekend met een totaal aantal punten van 3276. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers is 36, de jongste is 18 jaar, de oudste 79. Bijna driekwart van de deelnemers is tussen de 25 en 47 jaar oud. Gemiddeld wonen de deelnemers 19 jaar in Rotterdam. 67 invullers wonen al hun hele leven in Rotterdam.

De brandgrens

Onze lezers zouden onze lezers niet zijn als ze niet direct kritische kanttekeningen zouden zetten bij onze brandgrens. Zo zegt Joey in een reactie dat de koppen van het Noordereiland óók tot de brandgrens behoren. Klopt, de koppen van het Noordereiland werden in het begin van de oorlog verwoest, maar dit kwam niet door het bombardement, maar door eigen vuur bij de verdediging van de stad in de meidagen vóór het bombardement. Dus hebben we ze, net als het stadsarchief, niet meegerekend.

Oog voor detail

Een kleine rekensom leert dat er gemiddeld elf punten zijn getrokken, dit is voldoende voor een behoorlijk accurate brandgrens. Wij hebben dan ook de indruk dat de meeste mensen de test serieus hebben ingevuld. Als we afgaan op reacties via social media, was het niet voor iedereen even makkelijk.

De meest gedetailleerde kaart die we hebben gekregen is van iemand die er écht voor is gaan zitten. Deze persoon heeft maar liefst 119 punten gebruikt om de brandgrens te tekenen. Hij of zij zat er vooral in West naast en mist ook een flink deel van Kralingen. Deze persoon was niet de enige die juist op deze punten de brandgrens verkeerd tekende, blijkt uit de resultaten.

 

Brandgrens met maar liefst 119 punten
Brandgrens met maar liefst 119 punten Beeld: Architecto

 

Brandgebied kleiner dan gedacht

Een van de opvallendste resultaten van het onderzoek is dat het brandgebied veel kleiner is dan veel mensen denken. Het echte brandgebied is 2,8 km2. Het gemiddelde oppervlakte van de brandgrensgebieden van de deelnemers aan het onderzoek is 5 km2. Jongeren (tot 28 jaar) slaan de plank het meest mis, ze zitten gemiddeld op 9 km2, het driedubbele.

Sommigen dachten zelfs dat héél de stad plat lag, zoals deze tekening die het grootste oppervlak bestrijkt dat we hebben binnengekregen:

Grootst getekende oppervlakte
Grootst getekende oppervlakte Beeld: Architecto/ Richard de Vries

Grootste missers

Hoe komt het dat we de brandgrens te groot tekenen? Het valt vooral op dat mensen de brandgrens vaak te ver naar het westen doortrekken. Veel mensen denken dat grote stukken van het Oude Westen in de aanval verwoest raakten en trekken de grens soms tot diep in het Nieuwe Westen door. Ook wordt hij nogal eens foutief door Crooswijk getrokken. Jongeren gaan vooral hier de fout in, ouderen weten beter dat het Oude Westen nog van voor de oorlog is.

In deze wijken staan veel huizen van de stadsvernieuwing. Zien jongeren dit gebied aan voor gebombardeerd terrein? Het zou een treffende illustratie zijn van de stelling van Gyz la Rivière, dat Rotterdam drie keer is gebombardeerd: door de Duitsers, door de wederopbouw en door de stadsvernieuwing.

Een andere opvallende misser vinden we aan de Kralingse kant van de brandgrens, ook ouderen gaan hier regelmatig de mist in. De brandgrens loopt hier juist veel vérder door dan de meeste mensen denken. Veel mensen nemen het uitstulpsel rondom de Willem Ruyslaan niet mee in de tekening. Pas als mensen meer dan dertig jaar in Rotterdam wonen, weten ze de brandgrens in Kralingen goed te tekenen.

Steeds minder zichtbaar

Over het algemeen zien we dus dat naarmate mensen ouder zijn, ze de brandgrens beter benaderen. Ze tekenen de brandgrens kleiner.

We hebben de resultaten aan Jantje Steenhuis, directeur van het Stadsarchief, voorgelegd. Hoe komt het dat oudere Rotterdammers de brandgrens beter tekenen? Steenhuis: “Vroeger was de brandgrens veel zichtbaarder in de stad. Mensen die hier al lang wonen hebben de leegte in de stad nog meegemaakt. Tegenwoordig is de stad af, dat was eigenlijk al zo toen ik in 1999 hier kwam wonen. Je moet er nu echt oog voor hebben waar de brandgrens loopt, anders zie je het niet. Daarom is het goed dat wij de brandgrens weer zichtbaar hebben gemaakt met de markering in de buitenruimte.“

De impact van het bombardement was groter dan de fysieke schade.

Jantje Steenhuis

Toch hebben ook geboren en getogen Rotterdammers de brandgrens meestal groter getekend dan hij daadwerkelijk was. Wat betekent dat? Steenhuis ziet een mogelijke verklaring: “De impact van het bombardement was groter dan de fysieke schade. Dat kost generaties om te herstellen. Het bombardement was een cesuur in de stad: we hebben het over Rotterdam vóór en ná het bombardement. En die geschiedenis verklaart waarom Rotterdam zo anders is geworden, de meest on-Hollandse stad van Holland. Alles heeft men hier zelf weer moeten opbouwen, het heeft de stadscultuur bepaald.”

Representatief?

Over het algemeen kunnen we concluderen dat onze lezers behoorlijk goed weten in te schatten waar het hart van de brandgrens ligt. Gefeliciteerd! Toch, deze conclusie kunnen we niet zomaar doortrekken naar álle Rotterdammers, omdat onze lezers niet representatief zijn voor de hele stad. Mensen die op Vers Beton actief meedoen aan een online onderzoek zullen bovengemiddeld geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Rotterdam.
Maar ook de gemiddelde Rotterdammer heeft volgens Jantje Steenhuis een grotere belangstelling voor de eigen stad dan inwoners van andere steden. Steenhuis: “Dat bevestigen ook uitgevers: als je iets uitgeeft over vroeger, dan verkoopt het hier. Er is veel behoefte aan kennis over de vooroorlogse stad.“

Ook je kennis van de brandgrens testen?Klik hier voor het onderzoek

Dank

Met dank aan René Spork en Anne Jongstra van Het Stadsarchief voor informatie over de brandgrens. Een uitgebreide kaart met veel extra informatie en beeldmateriaal over de brandgrens is hier op de site van het Stadsarchief te vinden. Dit onderzoek was niet mogelijk geweest zonder interaction-designer Richard de Vries.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:bombardement, Brandgrens, Kralingen, Oude Westen en stadsvernieuwing

Sectie: Wetenschap en onderwijs

kaart: coolsingel
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *