Voor de harddenkende Rotterdammer

De dagen van de befaamde Carnissetuin lijken geteld. Dat komt door een gebrek aan visie, gemeentelijk dedain en schizofrene besluitvorming. Frank van Steenbergen en Derk Loorbach zagen het van dichtbij gebeuren.

Carnissetuin
Carnissetuin Beeld door: beeld: Esther Lankhaar

‘Wonen in het groen’, valt te lezen in het bestemmingsplan van Hart van Zuid. Met gele blokjes staan de gebouwen aangegeven die zullen verrijzen in de nabije toekomst. Het gaat om hoogwaardige nieuwbouwwoningen, ideaal voor jonge gezinnen, die ‘een positieve impuls’ zullen geven aan het gebied. Maar om te kunnen wonen in het groen moet er eerst groen weg. Op een deel van het bestemmingsgebied ligt namelijk een gemeenschapstuin – de Carnissetuin – en juist daar staan parkeerplaatsen in de planning. Hierdoor voltrekt zich het klassieke conflict tussen wat werkt voor de wijk en wat werkt voor de portemonnee. Wat is op den duur waardevoller? Een gemeenschapstuin van bestaande bewoners met een sociale, ecologische en educatieve insteek of de financiële insteek van nieuwbouwontwikkeling en nieuwe kapitaalkrachtige bewoners?

Schoffelen voor de gemeenschap

De Carnissetuin is al decennia een begrip in Charlois. Huidige bewoners zijn van jong tot oud met de tuin opgegroeid en koesteren herinneringen aan de tijd dat zij als kind in de tuin speelden en daar de natuur ontdekten. Door jarenlange cultivatie is de grond vruchtbaar, puur en gezond, een steeds unieker gegeven in een moderne stadswijk.
De Carnissetuin is een van de laatste oorspronkelijke stukken van Rotterdam Zuid/Charlois. In 2012 werd de voormalig educatieve tuin gesloten vanwege bezuinigingen bij de gemeente. Via een antikraakregeling vestigde Creatief Beheer zich op deze plek. Volgens de filosofie van de Tuinman M/V hebben zij samen met vrijwilligers en buurtbewoners niet alleen een gemeenschapstuin herbouwd, maar maakten ze er ook een platform voor ontmoeting, educatie en samenwerking van. Met als gevolg een gezonde, groene en educatieve omgeving, waar mensen elkaar beter leren kennen en waar grootsteedse kwalen als stress, eenzaamheid en depressie aangepakt worden.
Ruim duizend mensen deden in het tuinseizoen 2013-2014 mee aan een breed scala aan activiteiten, en hun aantal dijt nog altijd uit. Waar een nieuwsgierige bewoner op leeftijd incidenteel langskomt om tot rust te komen in de natuur en wat te schoffelen in ruil voor een buurtlunch, komt een bevlogen vrijwilliger op vaste dagen meehelpen in de tuin om meer te leren over groenteteelt. Waar ex-verslaafde, psychiatrische of arbeidsongeschikte mensen aansluiting proberen te vinden op het maatschappelijk leven, krijgen basisschoolkinderen wekelijks les over waar verpakte groenten uit de supermarkt eigenlijk vandaan komen. De tuin in deze vorm is een productieplaats voor maatschappelijke waardesociale netwerken vormen zich, gezond leven wordt gestimuleerd, de publieke ruimte wordt verfraaid en weer in bezit genomen door de buurt. Met zeer beperkte financiële middelen, maar met een hoop creativiteit, vrijwillige inzet en enthousiasme is de teloorgang gekeerd.

Revival door speelruimte

En toch, in het najaar 2015 sluit de Carnissetuin haar deuren. Het naastgelegen Hoornbeeck College wil uitbreiden en heeft met de gemeente Rotterdam een deal gesloten over het gebruik van de grond. De uitbreiding van de school houdt in: een aanbouw in combinatie met parkeerplekken. Het is een patroon dat we inmiddels door de hele stad terugzien: de economische crisis en een terugtredende verzorgingsstaat schiep fysieke, institutionele en mentale ruimte voor experimenten en kleinschalige innovatieve ontwikkeling. Dit creëerde een soort ‘tussentijd’, een speelruimte waarbinnen Carnisse, maar ook andere plekken (denk aan het Schieblock, Tropicana, Uit je Eigen Stad, etc.) opnieuw tot leven komen.
Waar de ene plek wordt heroverd door groepen vrijwilligers, wordt de ander in beheer genomen door (sociale) ondernemers. Tijdens dit soort heroveringsacties transformeren deze locaties van gesloten plekken, waarin vervreemde professionals met de scepter zwaaien, in open plekken waar vrijwilligers met co-creatie of zelfbeheer de boel vormgeven naar de maatstaven en behoeften van de buurt. Maar tegelijk hangt boven dergelijke kwetsbare initiatieven continu het zwaard van onvermijdelijke (project)ontwikkeling.

Schizofrene spanning

Wat heeft meer publieke waarde, de Carnissetuin of de uitbreiding van een school met parkeerplekken? Op deze vraag is geen eenduidig antwoord mogelijk. Wat wij gezien hebben, is dat in het geval van Carnisse iets is opgebouwd. De tuin schept voorwaarden voor veerkracht en is een platform voor diverse maatschappelijke waarden, en niet per se financiële. De tuin geeft inzicht in de functie die publieke ontmoetingsplekken in wijken als Carnisse hebben: ze bieden familiariteit, herkenbaarheid, continuïteit en eigenaarschap. Het zijn cruciale knooppunten in het sociale en institutionele weefsel. Juist hier worden cross-culturele vaardigheden en netwerken opgebouwd voor het heden en de toekomst en kunnen mensen refereren aan het verleden en tradities.
Gemeenschapstuinen, wijkcentra, scholen, bibliotheken worden echter in rap tempo gesloten. Zo werd in Carnisse niet alleen de educatieve tuin gesloten, ook moesten het wijkcentrum Arend & Zeemeeuw en het Clemenshuis dicht. De gemeente vindt de exploitatie en het personeel te duur en probeert via verkoop gaten in de eigen begroting te dichten.
Wat hierin frustreert, is het gemak waarmee dit soort beslissingen wordt genomen en het gebrek aan samenhangende visie. Er is een schizofrene spanning ontstaan in het gemeentelijk beleid: aan de ene kant plekken sluiten en grond verkopen en aan de andere kant in beleidsnota’s en politieke programma’s participatie en zelfbeheer nastreven, ‘huizen van de wijk’ promoten en stadsnatuur hypen. Volgens ons is het noodzaak dat er een stevige visie op de waarde, positie en ontwikkeling van dit soort publieke plekken op de lange termijn komt. Zodat ze niet geruisloos en in rap tempo gesloten worden. Men mag verwachten dat over de toekomst van deze publieke plekken tenminste een publiek debat gevoerd zou worden. Het gaat immers om gemeenschapsgrond en -vastgoed die naar het private domein overgeheveld worden.

Wie het kleine niet eert

Voor de Carnissetuin lijkt het al te laat. De gemeente houdt zich afzijdig en de naastgelegen school en projectontwikkelaar geven geen krimp. Door gebrek aan betrokkenheid en visie van de gemeentepolitiek dreigt een monument van Charlois en Rotterdam verloren te gaan aan  vastgoedbelangen. Het is tekenend voor het dedain van de gemeentepolitiek, die plekken als de Carnissetuin vaak te klein, onbeduidend en inwisselbaar acht. Maar juist als men het lokale en kleine niet kan waarderen, mist men de essentie van maatschappelijke participatie, alternatieve waardecreatie en sociaal ondernemerschap. Het gaat hier om monumenten van het lokale maatschappelijk leven.
Bovendien staat de maatschappelijke vernieuwing zoals die op de Carnissetuin symbool voor een toekomstig Rotterdam en deze zal de komende jaren verder bevochten worden. De plannen van de gemeente en projectontwikkelaars zullen de veerkracht en weerbaarheid van dit soort Rotterdamse plekken en de wijkbewoners blijven testen. Maar het is de vraag in hoeverre lokale en fragiele sociale structuren in staat zijn om weerstand te bieden aan grote instituties, economische belangen en lobby-praktijken. Zonder toekomstvisie en stellingname van de gemeentepolitiek lijkt het een ongelijke en eenzijdige strijd te blijven.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Derk Loorbach

Derk Loorbach

Derk Loorbach is hoogleraar sociaal-economische transities van DRIFT aan de Erasmus Universiteit. Vanuit zijn betrokkenheid bij het project Veerkracht Carnisse heeft hij van dichtbij meegemaakt hoe de Carnissetuin werd gesloten, opnieuw werd opgebouwd tot een gemeenschapstuin en momenteel wordt bedreigd door een sloop.

Profiel-pagina
Frank van Steenbergen

Frank van Steenbergen

Frank van Steenbergen is onderzoeker van DRIFT aan de Erasmus Universiteit. Vanuit zijn betrokkenheid bij het project Veerkracht Carnisse heeft hij van dichtbij meegemaakt hoe de Carnissetuin werd gesloten, opnieuw werd opgebouwd tot een gemeenschapstuin en momenteel wordt bedreigd door een sloop.

Profiel-pagina
Screenshot-20170723-161008

Esther Lankhaar

Illustrator

Esther Lankhaar heeft een achtergrond in de jeugdhulpverlening en het maatschappelijk werk en werkt nu als illustrator.

Profiel-pagina
Lees 10 reacties
  1. Profielbeeld van Daan
    Daan

    Je dacht toch niet dat wanneer een vastgoedmeneer met een bevriende stadsbestuurder belt, de belangen van een stadstuin serieus worden besproken?

  2. Profielbeeld van Ans Lemmen
    Ans Lemmen

    In de Millinxbuurt zijn huizen gesloopt om een park aan te leggen.
    Dat gaf de mensen in de wijk lucht, het wonen werd weer aangenaam.
    Gaan we in Carnisse een stenen wijk creëren op de plaats waar het nu groen is?d
    Kom op zeg , help mee en zeg ho stop .

    Hart van Zuid mag het groen blijven?

    1. Profielbeeld van Daan
      Daan

      Kapitaalvernietiging. Grond met een bouwbestemming is 1000 keer zoveel meer waard als grond met een groene bestemming. Als bewoners een park in de buurt willen, kopen ze de grond maar en laten ze het beplanten. En als ze daar het geld niet voor hebben, dan gaan ze eerst maar een tijdje aspergesteken.

      1. Profielbeeld van Daan
        Daan

        … aldus het verhaal waarmee de vastgoedmeneer de stadsbestuurder belt waarvan ie het telefoonnummer onder een sneltoets heeft.

      2. Profielbeeld van Ans Lemmen
        Ans Lemmen

        Hoi Daan
        Asperge steken kan maar 2 maanden per jaar! Ik heb dat gedaan in de jaren 50 bij mijn ouders.
        Geen droog brood mee te verdienen.

        De grond kopen is geen gek idee, ergens in Brabant hebben mensen met elkaar een bos gekocht.
        Dat kunnen wij ook doen, ik heb er wel wat voor over om gedeeltelijk eigenaar te worden.
        Wie doet er mee? Samen zorgen voor de natuur in de stad.

    2. Profielbeeld van Anna M. Henneveld
      Anna M. Henneveld

      Helemaal mee eens, Ans!
      Officiëel woon ik in de Tarwewijk, ook al werk ik al jaren in de Carnissetuin en noemen we het globaal
      Charlois.
      Voor sommigen van mijn medebewoners is het Zuiderpark, hoe fijn ook dat we het hebben!, te ver
      weg of niet veilig genoeg.
      Onze tuin echter is op loopafstand, laagdrempelig en overzichtelijk en dat trekt de mensen véél meer.
      We hebben ook de ervaring dat mensen die in de buurt werken of onderweg zijn, hun lunch even willen opeten in de tuin en mij dan vertellen hoe heerlijk ze het vinden om temidden van de prachtige bomen, mooie bloementuinen en overal zingende vogels daarvan genieten.
      Uniek stuk schoonheid op Rotterdam-Zuid dat hoe dan ook behouden moet blijven!

  3. Profielbeeld van Anna M. Henneveld
    Anna M. Henneveld

    Wij, vrijwilligers, van de Carnissetuin zijn ons aan het beraden.
    Op de laatste voorlichtingsavond waar we bij aanwezig waren, merkte ik dat het al bijna een voldongen feit is, dat onze mooie Carnissetuin moet verdwijnen, terwijl deze van onschatbare waarde is voor veel bewoners.
    Op deze avond werden de plannen van Ballast-Nedam al uit de doeken gedaan:
    veel beton: een nieuw gebouw voor het Hoornbeeckcollege en nieuwe koopwoningen. Als wijkbe-
    ner weet ik zeker dat er in onze wijk geen behoefte is aan koopwoningen, maar aan soc. woning-
    bouw, want op div. plaatsen hebben nieuwe koopwoningen héél lang te koop gestaan voordat ze
    daadwerkelijk waren verkocht! en daar moet onze, prachtige tuin voor wijken??? die onderdeel is
    van het Zuiderpark!
    Op de tuin zie ik vaak allerlei bewoners binnenkomen en genieten: jonge moeders met jonge kinderen, schoolg. kinderen voor natuureducatie, oudere bewoners met/zonder rolstoel die van de schoonheid zichtbaar genieten en wijkbewoners van allerlei leeftijden en nationaliteiten.
    Waarvan sommigen met gezondheidsproblemen zichtbaar opknappen door met elkaar gezellig te
    tuinieren in de buitenlucht, gezond fruit en groente verbouwen en innerlijke rust en eigenwaarde
    terugkrijgen door actief hun herstel daardoor op te pakken! Dit proces heb ik al vele keren gezien bij mensen, in de jaren dat ik er vrijwilliger ben.
    Onze tuin is niet van de wereld van het geld en de macht, maar van de wereld van schoonheid, rust, verstilling en vreugde (al 65 jaar! vanaf 1950!) een begrip in de wijk en dat moet zó blijven!
    Er worden regelmatig hele leuke activiteiten georganiseerd met bijv. vlierbessen en ander fruit,
    groente, gezamelijke maaltijden gekookt met alles wat het land ons geeft door bewoners die uit
    álle windstreken van de wereld komen. Ook dat moet blijven!

  4. Profielbeeld van Maria
    Maria

    Achteraf is het nog steeds een grove schande dat de Carnissetuin weg moest.
    Uit onderzoek bleek namelijk dat het merendeel van de leerlingen van de MBO-school die zo nodig moest uitbreiden, niet eens uit Rotterdam-Zuid kwam, maar men de ligging, openbaar vervoer enz. wel handig vond en daarom aan de Carnissesingel perse wilde blijven, ten koste van
    duizenden buurtbewoners die de tuin wilden behouden die er al bijna 70 jaar op die plaats was.
    Ook is er door mensen uit de gemeenteraad betoogd, dat dure huizen bouwen pal naast de metrolijn, waanzin was. Jeroen v/d Lee herinnerde zich nog prima dat zijn oma daar vroeger woonde en dat men elkaar buiten niet verstond, door het lawaai, als er een metro langsreed.
    Voor al die kinderen uit de buurten die allen naar de tuin kwamen met hun ouders, nooit op vakantie konden en kunnen, drie-hoog achter opgroeien, vind ik het nog steeds een enorm gemis. Ook, omdat de tuin zó groot en mooi was, velden vol akkerbloemen, biologisch groentes en fruit en zó gevarieerd in zijn eigen unieke schoonheid. Een heel aantal kinderen van div. basisscholen uit de buurt, krijgt nu al vele jaren geen natuureducatie meer, want andere tuinen ontbreken óf zijn veel te ver weg.
    Natuureducatie is toen van het lesrooster geschrapt bij gebrek aan noodzakelijke voorzieningen.
    Leefbaar in de gemeenteraad is een geweldige blokkade voor de bewoners van Rotterdam op weg naar meer groen, duurzaamheid en gezamenlijk tuinieren, een kille partij van ja-knikkers zonder visie. Hun onverschilligheid en eigendunk herinneren wij ons nog goed, toen het voortbestaan van onze geliefde Carnissetuin aan een zijden draadje hing en omwille van het geld is verkwanseld, verkocht.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500

Advertentie

Vers-Beton_ROAM-Festival_De-Doelen_2019