Wetenschap en onderwijs29 juni 2015

Saskia Sassen: “Rotterdam niet als bedrijfskundige managen”

Interview met socioloog Saskia Sassen

Op 18 mei sprak de internationaal vermaarde sociologe Saskia Sassen op de Urban Transformations Conference in Rotterdam. Na afloop van haar presentatie had Giorgio Touburg namens Vers Beton een gesprek met haar over Rotterdam en de rol van de havenstad in een sterk geglobaliseerde wereld.

Weinig sociologische theorieën hebben zowel binnen als buiten hun wetenschapsgebied zo’n impact gehad als de theorie over de Global City van Saskia Sassen. Volgens deze theorie is er een wereldwijd netwerk van steden waarin de diensten zijn geconcentreerd die nodig zijn voor wereldwijde handel en kapitaalstromen.

Het meest bekende (en sinds de financiële crisis: beruchte) voorbeeld van een dergelijke global city is misschien wel Londen, waar een groot aantal internationaal opererende banken en financiële dienstverleners hun hoofdkantoor hebben. In dit type stad, zo stelt Sassen, vindt een polarisering van de arbeidsmarkt plaats. Met aan de ene kant een hoogopgeleide, hypermobiele kosmopolitische elite die zich dienstbaar stelt aan de internationalisering van de stedelijke economie en aan de andere kant een onderklasse die op haar beurt weer laaggeschoolde diensten verleent aan die transnationale elite.

Saskia Sassen bij Urban Transformation Conference Beeld: Chaim Smallegange

Bit of a socialist

Haar meest recente boek is Expulsions. Hierin betoogt ze, gebruikmakend van een schat aan data, dat met behulp van een internationaal opererend financieel systeem de wereld wordt klaargestoomd voor een nieuwe, roofzuchtige manier van kapitaalverwerving, met verstrekkende en extreme gevolgen: een wereldwijd stijgend aandeel gevangenen, een stijging van het aantal burgers dat risico loopt op armoede, een stijgend aantal huisuitzettingen.

Haar focus op kapitalisme en compassie met de ‘verliezers’ van globalisering duidt erop dat zij zich aan de linkerkant van het politieke spectrum bevindt. In haar voordracht voor de Urban Transformation Conference 2015 voorafgaand aan het interview laat ze inderdaad weten dat ze ‘a bit of a socialist’ is. Eerder brak ze al een lans voor de recent gekozen linkse regering van Griekenland die momenteel met het IMF, de Europese Commissie en de ECB in onderhandeling is over verstrekkende ingrepen in de Griekse economie.

De wereld wordt klaargestoomd voor een nieuwe, roofzuchtige manier van kapitaalverwerving

Na afloop van haar presentatie nemen we plaats aan een tafeltje achterin de zaal. Om het gesprek ontspannen te beginnen, besluit ik haar te vragen naar haar Nederlandse wortels.

U bent van gedeeltelijk Nederlandse afkomst. Heeft een bezoek aan Nederland voor u daarom ook een speciale betekenis?

(in het Nederlands) Ik ben honderd procent Nederlandse! Maar ik ben er weggegaan toen ik twee jaar oud was… Nu ik er zo over nadenk, word ik meer en meer opgevoerd als ‘de Nederlandse sociologe’, ondanks dat ik in de Verenigde Staten carrière heb gemaakt. Maar ik vind het niet erg. Mijn gehele familie zit in Nederland; mijn vader en moeder zijn als enige geëmigreerd. (schakelt weer over op Nederlands) En thuis spraken we altijd Nederlands. Ik heb het alleen nooit leren lezen en schrijven.

In Buenos Aires (haar vader, de Nederlandse oorlogsverslaggever en collaborateur Willem Sassen, ontsnapte uit een gevangeniskamp en vluchtte met zijn gezin naar Argentinië) leerde ik al snel Spaans en mijn vader stond erop dat we ook andere talen leerden spreken: Frans, Duits en Engels. Maar Nederlands het meest. Ik denk overigens niet dat mijn identiteit of cultuur erg Nederlands is.

In uw presentatie voorafgaand aan dit interview zei u dat er wereldwijd zo’n honderd global cities zijn. Wat maakt een stad een global city en is Rotterdam er een?

Oh, Rotterdam is zeker een global city. Global cities zijn steden die de kennis produceren die nodig is om in een geglobaliseerde markt te opereren; vaak is die kennis gelinkt aan bepaalde sectoren waarin een stad zich kan onderscheiden. De haven is een goed voorbeeld. Havensteden hebben het vermogen om hun vroegere industriële voorsprong om te zetten in iets anders. Kijk naar Singapore en Hong Kong, dat zijn echt powerhouses; hun kennis en kunde zit er vooral in dat ze weten hoe ze een haven moeten managen. Dat is enorm complex. Ook Rotterdam heeft specifieke kennis van havenmanagement die de stad kan uitventen. Deze kennis verbindt de stad ook met andere belangrijke havensteden in de wereld.

We onderbreken het interview kort als twee gastvrouwen binnenkomen. De aandacht van professor Sassen richt zich nu primair op het kopje koffie dat voor haar wordt neergezet. Zichtbaar opgetogen roept ze uit: ‘Heerlijk! In Nederland maken ze zulke lekkere koffie! Toch dat koloniale verleden he…’ Ook tijdens het interview maakt ze een levendige, hartelijke indruk en gebruikt ze humor om haar punt te maken. Dit contrasteert nogal met haar academische teksten: ze wordt nogal eens verweten een repetitieve, droge schrijfstijl te hebben, iets wat ze zelf overigens grif toegeeft.

Lees ookEconomieWerken in de haven: dag arbeiders, welkom computers

In uw nieuwste boek 'Expulsions' heeft u het over de manieren waarop mensen en regio’s op subtiele en minder subtiele manieren worden buitengesloten uit de economie en samenleving. Ik vroeg me af of recente ontwikkelingen in Rotterdam, zoals de tewerkstelling van uitkeringsgerechtigden, ook als een soort 'expulsions' gezien zouden kunnen worden?

Nee, dat denk ik niet. De Rotterdamse werklozen maken nog altijd deel uit van het systeem; de geschiedenis leert ons wel dat we geneigd zijn om mensen die extreem lang werkloos zijn uit het oog te verliezen. Zo’n twintig jaar geleden bleek na een volkstelling in Philadelphia dat zo’n dertig procent van de jonge Afro-Amerikaanse mannen niet meegeteld werd; een aanzienlijk deel van de immigranten telde eveneens niet mee. Ook in New York zijn er hele groepen mensen waar we simpelweg niets vanaf weten.

Wat kan het stadsbestuur doen om te voorkomen dat deze uitsluitingsprocessen in Rotterdam bewaarheid worden?

Wat er moet gebeuren is denk ik het tegenovergestelde van wat Wolfgang Schäuble, de Duitse Minister van Financiën, wil: die kijkt alleen naar de gebruikelijke bedrijfskundige, corporate indicatoren om vast te stellen of het goed gaat met een land of niet. Iemand als Alexis Tsipras, de premier van Griekenland, ziet dat er als gevolg van de bezuinigingen mensen doodgaan in zijn land en ziet ook dát als indicator voor de staat van zijn economie. Ook jullie burgemeester komt op mij over als iemand die oog heeft voor de menselijke maat. De meeste burgemeesters zijn het contact met de normale wereld totaal verloren.

De meeste burgemeesters zijn het contact met de normale wereld totaal verloren.

Het lijkt erop dat Rotterdam de extreme processen van uitsluiting die u zonet noemde, bespaard blijft.

Ik ken Rotterdam niet goed genoeg om daar uitspraken over te doen; wat dat betreft zit ik met meer vragen dan antwoorden. Om een stad écht te kennen, moet je veel weten over haar verschillende wijken en niet alleen over het centrum. Als ik op bezoek ben in een stad, probeer ik altijd even te verdwalen; meestal kom je dan op onverwachte en interessante plekken terecht. In Rotterdam leverde me dat weinig verrassingen op.

Lees ookMinicollege Studio ErasmusMinicollege: Wie heeft er meer macht, de burgemeester of de directeur van het havenbedrijf?

Mijn indruk is dat Rotterdam aan de ene kant haar werkloze bevolking disciplineert en aan de andere kant investeert in bakfietswijken voor de hoogopgeleide middenklasse.

Als ik burgemeester van Rotterdam zou zijn, zou ik proberen te achterhalen hoe ik gemarginaliseerde groepen weer het gevoel kan geven dat ze bij de stad horen.
Het zou heel goed kunnen dat het Rotterdamse bijstandsbeleid daarbij een positieve rol kan spelen. Naast dat het machteloze burgers controleert, kan het er ook zo zijn dat jonge, idealistische ambtenaren door de informatie die zulk beleid oplevert erachter komen wat deze bijstandsgerechtigden nu echt nodig hebben. Met die mogelijkheid dient altijd rekening gehouden te worden!

Eind mei haalde de International Advisory Board een aantal internationale denkers/sprekers naar Rotterdam, waaronder Saskia Sassen en Larry Beasley. Zij werkten aan een actieplan (call to action) voor de stad en spraken op 18 mei op de Urban Transformation Conference.
Vers Beton mocht erbij zijn en ze interviewen. Deze week publiceren we het interview met Saskia Sassen. Volgende week: Larry Beasley.

Reageer of deel op Social Media

Tags:Ahmed Aboutaleb, global city, haven rotterdam, havenstad en Saskia Sassen

Sectie: Wetenschap en onderwijs

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *