Kunst & Cultuur20 augustus 2015

Hoe Kissing Earth tóch kan slagen

Ballen van Rotterdam zijn een pregnante kwestie

Deze week stond er op het stationsplein een proefopstelling van Kissing Earth, het beeld van de Deens-IJslandse kunstenaar Olafur Eliasson. Het beeld krijgt een storm van kritiek over zich heen. Er wordt gediscussieerd over de grootte, over de prijs en over de locatie. Men heeft onderschat hoe snel de inwoners gehecht zijn geraakt aan de aanblik van hun nieuwe station met het bijbehorende plein. Het is alsof de Rotterdammers via hun protest tegen dit werk hun liefde verklaren vóór de leegte, een fata morgana uit de tijd dat de stad nog plat lag.

Beeld: Ossip van Duivenbode

Toch kan het beeld op één manier slagen. Mits zich in de toekomst het volgende scenario ontvouwt.

Als eerste blijft het beeld zo groot, want XXL past bij deze stad. Een kleine wereldbol heb ik ook nog wel op mijn kinderkamer staan.

De mecenassen weten het wel beter dan de schreeuwende Facebookpagina’s: ze nemen geen genoegen met een goedkopere uitvoering. De wethouder houdt voet bij stuk. Er wordt nog een miljoen aan privaat geld binnengehaald. Daardoor staan de beste materialen ter beschikking aan de beste vakmensen.

De onthulling haalt de internationale pers en de Lonely Planet gebruikt het als cover van hun nieuwe Rotterdamgids. Het gemor verstomt snel.

Na de onthulling spelen kinderen in de spiegelende bol. Iedereen in Rotterdam is nu in Antartica geweest. ‘Bij de bollen’ is de meest populaire plek geworden om af te spreken in de stad. Onder de plek waar de twee wereldbollen elkaar raken, signaleert men menig kussend stel met een selfiestick.

Als de dagen verglijden, vergeet men hoe het lege plein eruit zag. Het waait er in ieder geval nog genoeg, dus Rotterdammers voelen zich nog thuis. Dat de bollen het zicht ontnemen op de Calypso komt eigenlijk wel goed uit.

Dan, zo’n maand na de opening, publiceert Eliasson een open brief in het NRC én de New York Times:

‘Kunstkenners weten dat mijn werk gaat over ervaringen en belevenissen, en dat het vaak poëtisch speelt met landschappen, locaties, ruimtes en de tijd. Ik werk niet met platte symboliek. Ik heb eerder al eens verklaard niet mee te doen aan kunstcompetities.

Daarom is het niet verwonderlijk dat ik van internationale kunstcritici veel vragen kreeg over mijn meest recente werk dat vorige maand in Rotterdam is onthuld. Ik zal bij deze daar een verklaring over afleggen.

Dit werk is inderdaad atypisch voor mij. Dat is een bewuste keuze. Voor één keer wilde ik niet spelen met water of licht, maar met de zelfperceptie van een volk. Rotterdammers kwamen op mijn pad als uitstekende slachtoffers. Ze troffen mij als het prototype van de chauvinistische en zelfvoldane stadsburgers. Ze meenden in een metropool te wonen. De hele wereld schreef immers over ze, want van alles hadden ze het eerste en het grootste. Dit omdat de stad ooit is gebombardeerd en vervolgens opnieuw opgebouwd. Iemand toonde mij zonder ironie een filmpje waarin de arbeidersmoraal op sentimentele wijze in beeld werd gebracht door opgestroopte mouwen, straatwerkers en havenarbeiders. Geen kunstenaar te bekennen. Dat een bombardement niet iets is om trots op te zijn en dat de holocaust een grotere leegte in de stad had geslagen, daar had niemand het over. 

Toen ik de stad bezocht, was men elke keer dronken van blijdschap als Rotterdam in de internationale pers werden besproken tussen vijftig andere steden op een of ander toeristisch lijstje. Hierdoor vergaten de Rotterdammers dat hun stad nog altijd te kampen had met grote armoede en werkloosheid.

Ze waren ook nog eens apetrots op het meest ongezonde en onsmakelijke gerecht dat ik ooit heb gezien, de zogenaamde ‘kapsalon’. Ik had er nooit van gehoord, maar ze meenden dat het net zo populair als de pizza was geworden. Zelfs hun nieuwe station was geïnspireerd op het goedkope bakje waarin het gerecht meestal wordt geserveerd. Zo groot was hun zelfoverschatting.

Afijn. De Rotterdammers bleken een gewillig onderwerp voor mijn nieuwste kunstproject. Ik werd gevraagd een ontwerp in te sturen voor een kunstwerk. Tussen de regels door begreep ik dat het werk een internationale trekpleister moest worden en dat het de wereldstad die ze meenden te zijn, zou verbeelden. Het beeld zou het eerste zijn dat bezoekers van de stad te zien krijgen.

Ik heb niet lang nagedacht. Ik moest een narcistisch werk maken, een werk waarin de stad zichzelf kust in de spiegel. Voor één keer kon ik uitpakken met de meest platte symboliek die ik kon bedenken: een wereldbol. Ik moest denken aan de Unisphere, die in de jaren vijftig nog stond voor vooruitgang en nu voor het vernietigende kapitalisme.

De Rotterdamse bestuurders en geldschieters vielen als een blok voor het meest populistische en simpele werk dat ik ooit heb gemaakt. Als centrum van de wereld zagen ze zich graag. De gewone Rotterdammers leken zich zorgen te maken over de locatie, in plaats van het werk zelf. Mijn plan was geslaagd.

Met deze brief en dit werk houd ik de stad een spiegel voor en laat ik ze graag in verwondering achter over wat ze hebben aangekocht.

Natuurlijk denk ik niet dat deze zelfvoldane zelfperceptie alleen Rotterdammers eigen is. Ik ben weinig volkeren, naties en culturen tegengekomen die niet de mening zijn aangedaan dat ze uitverkoren zijn. Kissing Earth gaat niet enkel over Rotterdam, maar, net zoals het prachtige werk van Ossip Zadkine in dezelfde stad, over het leed van een heel continent.

Ik maak mij namelijk in het bijzonder zorgen over de huidige toestand in Europa. Terwijl Europa wegkijkt van vluchtelingenproblematiek aan de grenzen, wordt het gegijzeld door nationalisme. Het idee van een gemeenschappelijk, solidair Europa lijkt verder weg dan ooit. Kissing Earth verbeeldt de zelfbevrediging van een naar binnen gekeerd continent.

Tot slot.

Ik voel me een beetje schuldig tegenover de zo vriendelijke medewerkers van het Centrum Beeldende Kunst, omdat ik ze heb voorgelogen over mijn intenties. Het werk zou alleen slagen als de geldschieters en bestuurders deze kleren van de keizer zouden aankopen zonder de echte betekenis ervan te kennen. Omdat ik weet dat deze onthulling Kissing Earth meer aandacht zal genereren, wat het werk in waarde en betekenis doet toenemen, hoop ik dat ze me willen vergeven.’

Als dit scenario zich daadwerkelijk ontvouwt, dan hebben we een buitengewoon, geniaal werk dat internationaal de aandacht trekt.

Als dit niet gebeurt, dan hebben we rotondekunst op een plein dat we net verkeersvrij hebben gemaakt.

Reageer of deel op Social Media

Tags:Ballen van Rotterdam, Kissing Earth, Olafur Eliasson en stationsplein

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: Stationsplein, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *