Stedelijke ontwikkeling & architectuur11 augustus 2015

Kunstvilla in de Hoekse duinen

Een kijkje in het bijzondere woonhuis van het echtpaar Van Toor

In de duinen van Hoek van Holland ligt het bijzondere woonhuis van Pieter en Diana van Toor. Een moderne villa naar ontwerp van architectenbureau Zandbelt&vandenBerg, die niet alleen onderdak biedt aan de twee bewoners, maar ook ruimte schept voor hun collectie moderne en hedendaagse kunst. Clint van der Hartt nam er een kijkje.

Villa in de duinen Beeld: Marcel Kollen

Het is oktober 2005 als Diana van Toor een voicemailbericht achterlaat bij haar neef Rogier van den Berg. De boodschap is kort en krachtig: “We hebben een stuk grond gekocht. Wil je bouwen?” Het blijkt te gaan om een perceel in de duinen van Hoek van Holland, nabij de zee en tussen de bunkers. Op de betreffende locatie staat op dat moment nog een jaren vijftig bungalow, met een gladgeschoren gazon en coniferen langs de tuinrand.

Op deze plek wenst het echtpaar Van Toor hun droomhuis te hebben, als een bunker ingeklemd in het landschap. Er zijn enkele randvoorwaarden: alleen natuurlijke materialen, alles iets groter dan in het huidige huis, inclusief gastenverblijf en een sterke relatie tussen binnen en buiten. Met het verzoek aan Van den Berg om samen met zijn compagnon Daan Zandbelt het huis te ontwerpen, willen de opdrachtgevers de carrières van de jonge architecten een stimulans geven.

Geen compromissen sluiten, vertrouw de architect

Goed gelukt

Op een zonnige vrijdagochtend, bijna tien jaar na de voicemail, loopt Rogier van den Berg door en om zijn eigen gebouw. Hij vertelt enthousiast en uitvoerig, en is zichtbaar trots. “Dit deel van het huis is toch wel erg goed gelukt”, roept hij meer dan eens. Het is niet om te pochen. Hij lijkt eerder vol ongeloof, alsof hij is vergeten wat hij samen met alle betrokkenen heeft neergezet. Want het is geen makkelijke klus geweest.

Van den Berg: “Alles aan het huis is ontworpen, het aantal details is absurd. Dat kost veel energie en ambitie.” Echte deadlines zijn er tijdens de bouw niet, het draait allemaal om kwaliteit. En als de architecten onderweg vrezen dat het budget niet toereikend is, wordt niet het ontwerp, maar het budget bijgesteld. “Er zijn geen concessies gedaan aan de architectuur”, zegt Pieter van Toor. “Dat is essentieel geweest. Geen compromissen sluiten, vertrouw de architect.”

Pieter van Toor in de villa Beeld: Marcel Kollen

Een klein eerbetoon

De villa is overduidelijk ontstaan vanuit een modernistische basis. De grote raampartijen, het platte dak, de manier waarop het huis contact zoekt met zijn omgeving, licht, lucht en ruimte. Meerdere keren verwijzen de architecten naar modernistische voorgangers als Loos, Mies van der Rohe en Aalto. De trap naar het dak boven de slaapkamer refereert vrij letterlijk aan de Villa Malaparte van Libera. Een klein eerbetoon.

De wisselwerking tussen binnen en buiten is een belangrijk uitgangspunt in het ontwerp. Aan de westkant van de bel-etage, de verdieping met de woon- en eetkamer, de keuken en de werkkamers, loop je zo de voortuin in, via de met travertijn beklede trap. Aan de oostzijde van dezelfde etage ervaar je de omgeving op een hele andere manier en lijk je te zweven in het duinlandschap. De patio in het midden doorbreekt de ruimte en zorgt naast lichtinval voor een extra verdieping in de binnen-buitenrelatie. Van den Berg: “Het is een heel actief huis, overal waar je loopt verandert het perspectief. Tegelijkertijd straalt het een enorme rust uit. Dat is een kwaliteit.”

Villa in de duinen Beeld: Marcel Kollen

Met deuren slaan

Het ontwerp is speels, geen gevel is hetzelfde. Opvallend is de schuin aflopende entree, met een grote voordeur die via een ingenieus systeem naar binnen openklapt. De architecten hadden aanvankelijk een schuifdeur in gedachten, maar de opdrachtgever wilde daar niets van weten. “Als ik boos ben, wil ik met de deur kunnen slaan”, is zijn simpele verweer.

Van den Berg kijkt naar het spiegelglas erboven, dat de bomen in de omgeving prachtig reflecteert. “Om eerlijk te zijn was ik van meet af aan bang dat deze gevel zou mislukken, dat het teveel op een kantoorpand zou lijken”, geeft hij toe. De gevel aan de zuidkant is gemaakt van geribbeld beton. Een helse klus, zo bleek. Hetzelfde geldt voor de betonnen treden van de daktrap. En voor de grote ramen in de woonkamer, die zijn gehard in een oven in Finland. Voor het travertijn reisden de heren af naar Verona. Pieter van Toor was bang dat het materiaal te geel werd en wilde ter plaatse zelf een blok natuursteen selecteren.

Als alle opdrachtgevers zoals Van Toor zouden zijn, zou er veel mooiere architectuur in Nederland bestaan

“Als je ziet hoeveel geld er wordt verdiend in Nederland, dan is het beschamend hoe weinig aandacht er in de particuliere sector wordt besteed aan goede architectuur”, zegt Van den Berg. In het gastenverblijf wijst hij naar de muur. Het hele interieur van het basement bestaat uit ‘zichtbeton’ waarin de structuur van de bekisting zichtbaar is.

Een bewuste keus, waarbij de bekistingsplanken buiten zijn gelegd om extra nerfstructuur te krijgen. Het beton dat uit de bekisting komt is hier meteen de afwerking van de wand. Een nauwkeurige en dure klus. “Maar het gaat niet over de financiën”, zegt Van den Berg. “Een opdrachtgever moet dat aankunnen en inzien waarom zo’n keuze belangrijk is. Als alle opdrachtgevers zoals Pieter van Toor zouden zijn, zou er veel mooiere architectuur in Nederland bestaan.”

Villa in de duinen Beeld: Marcel Kollen

Van Toorop tot Chabot

De kunstcollectie van het echtpaar heeft het ontwerp van het huis in sterke mate geïnspireerd. De collectie bevat vooral modern werk uit de eerste helft van de twintigste eeuw, van in Nederland werkzame kunstenaars als Charley en Jan Toorop, Suze Robertson, Henk Chabot en Herman Kruyder. Dit wordt aangevuld door foto’s van Eva Besnyö, maar ook hedendaagse kunst van onder meer Jan van Munster en Han Schuil.

Tentoonstellingen van kunstenaars uit het Bauhaus en het interbellum hebben voor een referentiekader gezorgd. Pieter van Toor, die zijn boterham heeft verdiend in de detailhandel, deed zijn eerste kunstaankoop in 1993, een realistisch schilderij van Ben Snijders. Het hangt tegenwoordig in het gastenverblijf, en Van Toor bekent dat hij dit soort werk niet zo snel meer zou aanschaffen.

Het huis heeft op zijn beurt de collectie beïnvloed en richting gegeven. Zo maakte Hetty Heyster speciaal voor de villa de sculptuur ‘De Vissen’, die tegen de muur van de patio is geplaatst. In de woonkamer hangt een landschap van Henk Chabot op de plek waar Pieter van Toor aanvankelijk een Ben Snijders voor ogen had. “Maar dat schilderij kon de ruimte niet aan”, legt hij uit.

Villa in de duinen Beeld: Marcel Kollen

Gesamtkunstwerk

De Chabot is pas gekocht na de oplevering van het huis. Het is een krachtig schilderij met een sterk perspectief, dat ook van verre afstand vorm houdt. Een leermoment voor Rogier van den Berg. “Ik dacht altijd dat je alles met een interieur kan doen zolang het gebouw goed is, maar daar ben ik van teruggekomen.” De kunstcollectie en de architectuur vormen, samen met het meubilair en de ontworpen, vaste interieurelementen, één geheel. Je zou het een Gesamtkunstwerk kunnen noemen, in de beste Bauhaus-traditie.

Het is 2015, zo’n zeven jaar na de voltooiing van de villa. Inmiddels is het bureau Zandbelt&vandenBerg opgeheven en zijn de architecten ieder hun eigen weg gegaan. Rogier van den Berg heeft onlangs met zijn nieuwe bureau BERG architects een woonhuis ontworpen op het perceel naast de villa van het echtpaar Van Toor. Dit woonhuis gaat binnenkort in aanbouw en wordt, als alles meezit, volgend jaar opgeleverd. Het Chabot Museum organiseert na de zomer rondleidingen door de villa in de duinen. “Geïnteresseerden kunnen zo kijken wat hier is neergezet”, zegt Pieter van Toor. “Ik vind het belangrijk om dat te delen.”

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Reageer of deel op Social Media

Tags:architectuur, Hoek van Holland, moderne kunst, modernisme, Pieter van Toor, Rogier van den Berg en villa

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Hoek van Holland, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *