Oude Koeien7 september 2015

Uit Ommoord wil je nooit meer weg

Blokkendooswijk Ommoord werd gebouwd volgens dezelfde tekentafelprincipes als de Bijlmer in Amsterdam. Woningen de hoogte in, met veel groen en water. Maar in tegenstelling tot de Bijlmer groeide Ommoord uit tot een van de meest geliefde wijken van Rotterdam.

Als je vanuit het centrum van Rotterdam over de Hoofdweg naar Alexandrium rijdt, vlak voor het winkelcentrum linksaf slaat, vervolgens onder het viaduct doorgaat van eerst de treinverbinding Rotterdam-Utrecht en daarna de A20, dan kom je terecht in Senior City: de wijk Ommoord. Hier wonen, vergeleken met de rest van Rotterdam, relatief de meeste mensen in de leeftijd van 65+. De reden hiervoor is simpel: van de mensen die op jonge leeftijd in Ommoord gingen wonen, begin jaren zeventig, wonen er veel nog steeds in deze wijk, 45 jaar later. En dat in een wijk die bij aanvang vergeleken werd met leeftijdgenoot de Bijlmer in Amsterdam, die een heel andere koers volgde.

De noodkerk bij de Stresemannplaats in Ommoord omstreeks 1968 Beeld: Ary Groeneveld

Zompig

De geschiedenis van Ommoord gaat overigens een stuk verder terug dan 1965, toen de eerste paal werd geslagen voor de huidige wijk. De namen van de verschillende buurten wijzen daarop. Er is een grasbuurt, een kruidenbuurt, een mossenbuurt, een heidebuurt. Deze namen verwijzen naar het moerassige veengebied, de moren, dat Ommoord lange tijd geweest is en waar je alleen veilig doorheen kon als je de weg om de moren heen nam.
In deze zompige velden begon Rotterdam midden jaren zestig een woonwijk aan te leggen met in het hart een serie hoogbouwblokken, daaromheen grote blokken eengezinswoningen en daartussen heel veel groen en water. Precies naar de idealen van de Woonwijk van Morgen zoals die door architecten en stedenbouwkundigen als Bakema en Stam-Beese in 1955 in een maquette getoond waren.

Groot geschenk

Opnieuw doet zich de vergelijking voor met de blokkenbouw van de Bijlmer. Maar al snel bleek er ook een groot verschil. Werd de Bijlmer van begin af gezien als een soort verbanningsoord voor mensen met een kleine beurs die uit Amsterdam weg moesten, in Rotterdam was het een groot geschenk als je in Ommoord een huurwoning kreeg aangeboden. De woningbouwverenigingen lieten het overhandigen van de sleutel vooraf gaan door een uitgebreide ballotage.

Voorwaarde één was dat je als stel drie jaar getrouwd moest zijn en bij iemand ingewoond moest hebben. We hebben het hier over de periode rond 1970, de woningnood in Rotterdam was 25 jaar na de oorlog nog altijd groot. Tweede voorwaarde was dat je moest kunnen rondkomen van één salaris en geen beroep hoefde te doen op huursubsidie. Derde voorwaarde was dat je er netjes uitzag, met twee woorden antwoord gaf en het huis waar je inwoonde goed ingericht had en stofvrij hield. Vergeleken met de Bijlmer kwam er in deze blokkendooswijk een heel andere groep mensen wonen.

Om in Ommoord te mogen wonen moest je met twee woorden antwoord geven en je huis stofvrij houden.

Modder en zicht

De jonge bewoners van Ommoord zagen zichzelf als pioniers die het samen in de woonwijk van morgen moesten rooien. Want Ommoord was nog een paradijs van niets. Bloemen en bijen waren er volop, maar wegen, winkels en openbaar vervoer waren nog in ontwikkeling. Dat betekende lange tijd modderige straten, een noodwinkel tussen de flats, één streekbuslijn naar de stad en natuurlijk het voortdurend gebonk van het heien.

Daarvoor kreeg je in de eerste periode een grote flatetage met veel ruimte en licht en, wat door iedere bewoner van Ommoord geroemd wordt, een geweldig uitzicht. Daar had Lotte Stam-Beese vooral op gelet. Vanuit elke flat had je prachtig zicht. Aan de ene kant keek je uit op de Rotte met daarvoor het Ommoordse veld; aan de andere kant op de Maas met in de verte de stad. Ook een verschil met de Bijlmer, waar je vooral een goed zicht had op de slaapkamers van de flat aan de overkant.

Ongerust

In 1972 onderzocht het Delftse Research Instituut voor de Woningbouw wat de nieuwe bewoners van Ommoord van hun wijk vonden. Onderzoekers Jan Kooiman en Hugo Priemus noteerden veel klachten: de saaie en eentonige bebouwing, nauwelijks mogelijkheden tot vermaak, de grote afstand tot de binnenstad, de slechte openbare vervoersverbinding, te weinig winkels en ga zo maar door. Maar er waren ook pluspunten. Veel bewoners roemden het uitzicht, de ruimte tussen de flats, de rustige omgeving, de zuivere lucht en het actieve verenigingsleven. Wat ook niet onbelangrijk was: de meesten waren erg tevreden met hun woning die een stuk ruimer en comfortabeler was dan wat ze gewend waren. Het eindoordeel was daarom voor de meeste bewoners positief.

Kooiman en Priemus waren er echter niet gerust op. Zij achtten de kans groot dat het Ommoord uiteindelijk net zo zou vergaan als de Bijlmer. ‘Een gevaar van hoogbouw is dat de samenstelling van de bevolking zeer eenzijdig kan worden. In de Bijlmer zie je dit al gebeuren. Het zijn vooral de gezinnen die uit de hoogbouw vertrekken. En wat komt er voor in de plaats? Veelal bejaarden en alleenstaanden. Niet dat zij het nou zo leuk vinden in de hoogbouw, maar ze hebben er minder last van dan gezinnen met kleine kinderen’

Ontwerpster Lotte Stam-Beese reageerde laconiek op de kritiek. ‘Men kan iets niet beoordelen als het pas half-af is’, zei ze in een reactie op het onderzoek van Piemus en Kooistra. ‘Het middengebied van de hoogbouw in Ommoord moet bijvoorbeeld een parkachtig geheel worden. Maar bomen hebben nu eenmaal 20 jaar en meestal nog langer nodig om tot grote wasdom te komen. Op het ogenblik domineren nog de flatgebouwen en niet de bomen. In de loop der tijd moet dat omdraaien.’

"Het woord miskleun is wel op zijn plaats"

Bouwkundig ingenieur Hugo Priemus over Ommoord in Het Vrije Volk, februari 1972

Groen en grijs

Stam-Beese kreeg gelijk. In de eerste periode was Ommoord nog kaal met klein groen. Maar ook de bomen en struiken zijn gegroeid en als je nu vanuit de tiende verdieping van een flat rondkijkt dan lijkt de flat middenin een groene zee te staan. Als je een paar verdiepingen lager staat zit je middenin die ruisende zee. Nee, Senior City mag dan wel grijs zijn, de kleur groen overheerst.

En door de ballotage werd Ommoord inderdaad een homogene buurt, maar heel anders dan Priemus en Kooiman dachten. De jonge gezinnen vertrokken namelijk niet. Ze bleven. De pioniers van toen zijn oud geworden in Ommoord. Hun kinderen zijn weliswaar uitgevlogen, maar niet zelden naar een woning in dezelfde wijk.

Lees ookCategorieOude KoeienWie het verleden kent, begrijpt het heden beter. Jacques Börger en Anne Jongstra blikken maandelijks terug op gebeurtenissen in het verleden van Rotterdam.

Trouw

Dat Ommoord intussen wel verandert, zoals alle randstedelijke woonwijken, komt dan ook vooral door natuurlijk verloop. Om ervoor te zorgen dat de wijk ook in de toekomst een aantrekkelijk woongebied blijft, is de hoogbouw de afgelopen jaren flink onder handen genomen. Daarbij zijn geen flats gesloopt, eerder verbouwd en ingedeeld voor nieuwe woonbehoeften. Voormalige huurhuizen worden verkocht, meestal aan nieuwe jonge gezinnen. Open Hof, de kerk die altijd het centrum was van het sociale leven in Ommoord, is gesloopt maar vervangen door een grotere kerk die onder dezelfde naam dienstdoet als een multifunctioneel gemeenschapshuis. Na schooltijd wordt er nog steeds overal gevoetbald door de jongens en ook menig meisje.

En als je het echt even beu bent in Ommoord dan pak je de metro of de trein bij station Alexander en dan ben je zo in de stad of in Gouda of zelfs in de Bijlmer waarmee tegenwoordig een rechtstreekse treinverbinding bestaat.

Reageer of deel op Social Media

Tags:Bijlmer, hoogbouw, Ommoord en Stam-Beese

Sectie: Oude Koeien

kaart: Ommoord, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *