Oude Koeien14 oktober 2015

75 jaar wederopbouw: de mening van de Rotterdammer

Hoe een enquête de visie op de ideale stad kantelde

Eind jaren zestig vroeg sociaal psycholoog Rob Wentholt Rotterdammers of ze de wederopbouw van hun stad een beetje geslaagd vonden. Sindsdien mogen Rotterdammers vaker hun mening geven over de stad. Helpt dat?  

Tegenwoordig doet de gemeente haar uiterste best om voortdurend op de hoogte te zijn van wat de Rotterdamse burgers van hun stad vinden. We kennen een burgerjury, we hebben een digitaal stadspanel, Rotterdam Festivals heeft onlangs onderzocht wat de Rotterdammer wil als het gaat om cultuur en het Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) houdt jaarlijks zijn omnibusenquête onder zo veel mogelijk inwoners van Rotterdam. Kortom, Rotterdam stelt de mening van haar inwoners op prijs. Maar heeft die mening enig effect?

Rotterdammers protesteren (met succes) in 1970 tegen de aanleg van een zesbaanssnelweg door het centrum. Beeld: Ary Groeneveld

Thermometer

In Rotterdam werd in 1968 ook een onderzoek gedaan naar de mening van de inwoners. Dit onderzoek zorgde voor een kanteling in het beeld van de stad en het gemeentelijk beleid. De man achter het onderzoek was de sociaal psycholoog Wentholt die als cadeau van het jubilerende warenhuis Vroom & Dreesmann de thermometer in Rotterdam mocht steken.

Het was een goed moment voor zo’n onderzoek. Rotterdam was na de oorlog in hoog tempo opgebouwd tot een moderne, functioneel ingerichte stad met allerlei voorzieningen en een uitgebreid verkeersnet. In 1950, 1955 en 1960 had de gemeente Rotterdam deze vitale resultaten uitgebreid gevierd door grootse manifestaties te houden: Rotterdam Ahoy, Energie ’55 en de Floriade met de Euromast. Het bestuur van de gemeente vond dat de mensen trots op hun stad moesten kunnen zijn. In de tweede helft van de jaren zestig leken de gevoelens echter te veranderen. In 1966 kwam een film uit over de stad met de titel Stad zonder hart, kunstenaars meenden dat de stad cultureel armoedig was, inwoners klaagden dat ze nog steeds geen fatsoenlijke woningen hadden en de eerste protesten over het milieu begonnen te klinken.

Wentholt meldde terloops dat wederopbouwers aan hem bekenden voor geen goud in Rotterdam te willen wonen

Koud en ongezellig

Wentholt constateerde op grond van artikelen in kranten en (vak)tijdschriften dat de meningen over de resultaten van de wederopbouw verdeeld waren. Hij besloot om verder te onderzoeken of de Rotterdammers echt zo negatief dachten over hun stad. Hij hield twee korte, mondelinge enquêtes: één onder vijftig ‘jongere’ mensen op straat in de binnenstad en één onder vijftig mensen aan de deur in de buitenwijken. Zijn vragen waren simpel: wat vindt u van het centrum van Rotterdam en is het prettig wonen in Rotterdam? Daarnaast hield Wentholt 25 diepte-interviews met notabelen in Rotterdam. Wentholt noemde hun namen niet en gaf ook geen letterlijk verslag van de interviews. Wel meldde hij terloops dat mensen die een grote rol hebben gespeeld in de wederopbouw van Rotterdam aan hem bekenden dat ze voor geen goud in die stad wilden wonen.

Uit zijn onderzoek trok Wentholt de conclusie dat de binnenstad van Rotterdam anno 1968 weliswaar qua aantal voorzieningen voldeed, maar dat de Rotterdammers vonden dat er verder niets te beleven viel. Ze vonden de stad koud en ongezellig. In feite wilden de stedelingen minder verkeer en minder kantoorblokken in de binnenstad en meer woningen. Deze mening stond haaks op de grondslag van het wederopbouwplan.

Grillige dingen

Het bestuur van de gemeente trok zich de uitkomst van het onderzoek aan en wilde met de manifestatie Communicatie 70 (C’70) de Rotterdammers laten merken dat de stad wel degelijk gezellig en warmhartig kon zijn. De manifestatie werd echter meer een samenballing van protesten dan van gezelligheid (en dat terwijl Feyenoord dat jaar de Europacup won). Kunstenaars stonden met borden voor het stadhuis, de bewoners van het Oude Westen voerden zelfs ‘aksie’ in het stadhuis en op de Coolsingel uitten bewoners hun zorgen over de snelweg die over de Binnenrotte en dwars door het Oude Noorden en Crooswijk zou worden aangelegd.

Toch noemde Wentholt de manifestatie C’70 een stap in de goede richting, omdat het de weg opende voor meer speelsheid en grillige dingen in Rotterdam. Of dat inderdaad ging lukken, zou volgens Wentholt afhankelijk zijn van de gemeentelijke instellingen. En daarover had hij twijfels die hij verwoordde in een uitspraak die te mooi is om niet volledig te citeren: “Willen zij (de gemeentelijke instellingen) luisteren naar wat de burgers zeggen? Zij zijn gewend van de problemen in de stad alleen hun deel te zien. Dat lossen ze op, de rest is hun zorg niet. Er zijn te weinig diensten die op de mens zijn gericht. Het lijkt belangrijker dat de verkeersknoop wordt opgelost dan dat de mensen door dat oplossen in het gedrang komen.” (Vrije Volk 9/10/1970).

Lees ookCategorieOude KoeienWie het verleden kent, begrijpt het heden beter. Jacques Börger en Anne Jongstra blikken maandelijks terug op gebeurtenissen in het verleden van Rotterdam.

Kantelen

Wentholt kan tevreden zijn. Zijn Rotterdam en de binnenstadbeleving heeft de visie van de gemeente op de ideale stad doen kantelen en heeft onder meer geleid tot het behoud van de Oude Haven, de Kubuswoningen en ‘de compacte stad’. De visie achter het wederopbouwplan uit 1946 werd na 1970 verlaten en het huidige beleid om een levendige binnenstad te creëren is geheel in lijn met de aanbevelingen van Wentholt uit 1968.

Rotterdam viert in 2016 het nieuwe elan van de stad, gekoppeld aan 75 jaar wederopbouw. Daarom leek het Museum Rotterdam een goed idee om samen met Rotterdam viert de stad! en de Willem de Kooning Academie het onderzoek van Wentholt anno 2015 te herhalen. Uit dat inmiddels afgeronde onderzoek onder jongeren, mensen in de wijken en notabelen kunnen we concluderen dat er nu een overwegend positief beeld bestaat bij de Rotterdammers over hun stad. De burgers geven uiteraard aan dat er ook nog heel wat verbeterd kan worden. Opvallend is dat mensen dezelfde suggesties doen als in 1970: meer groen, minder auto’s, meer gezelligheid, minder regels, iets meer voor Rotterdammers, iets minder vastgoedbelangen en – en dat is wel nieuw – een betere verhouding tussen de verschillende bevolkingsgroepen in de stad. Benieuwd wat dat gaat betekenen voor de grote manifestatie Rotterdam viert de stad! in 2016.

De resultaten uit het onderzoek zijn begin 2016 beschikbaar.

Reageer of deel op Social Media

Tags:Communicatie 70, manifestatie C’70, rob wentholt, stad zonder hart en wederopbouw

Sectie: Oude Koeien

kaart: schouwburgplein
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *