Human interest26 november 2015

Rotterdamse recepten tegen radicalisering

Repressie werkt niet, oorzaken aanpakken wel

Vlak voor de aanslagen in Parijs bracht Matthijs van Muijen een werkbezoek aan de Franse hoofdstad en diens voorsteden. Onderwerp: radicalisering. Terwijl alle aandacht nu naar repressie en opsporing gaat, pleit Van Muijen voor een aanpak die dieper in de oorzaken graaft, zoals in Rotterdam.

Beeld: Romy Brand

Afgelopen oktober bracht ik diverse bezoeken aan Parijs en haar voorsteden. Aanleiding waren de maatregelen die de Franse regering had genomen om radicalisering te voorkomen na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo. Vanuit de William Schrikker Jeugdbescherming en Jeugdreclassering organiseerde ik daarom een studiereis. Jongeren die we vanuit jeugdreclassering begeleiden, hebben veelal een beperking, waardoor ze extra kwetsbaar zijn voor radicalisering. Vanwege een lager IQ zijn ze makkelijker te beïnvloeden door ronselaars.

De herdenking van de rellen in de Franse voorsteden tien jaar geleden maakte het bezoek aan Frankrijk extra interessant. Op diverse plekken werd daar bij stilgestaan. Welke lessen zijn er getrokken? En hoe kan de aantrekkingskracht van de Islamitische Staat op jongeren uit de banlieues verminderd worden?

Le Figaro van16 juni meldt, op basis van Franse statistieken, dat de Franse overheid bijna 1.700 geradicaliseerde Fransen in beeld heeft: 457 daarvan zijn in Syrië of Irak actief, 213 jongeren zijn teruggekeerd naar Frankrijk, deels in afwachting van een proces.

Sinds begin dit jaar kunnen burgers, met name verontruste ouders, leraren of jongerenwerkers een gratis, speciaal ingesteld telefoonnummer bellen. Wekelijks leidt dit tot tien serieuze telefoontjes, die actie vereisen om te voorkomen dat een jongere naar Syrië of Irak reist. Politiebureaus, moskeeën, synagogen en joodse instellingen worden extra beveiligd.

Extra beveiliging alleen is onvoldoende tegen terrorisme en radicalisering. Een open, vrije stad als Parijs is kwetsbaar en tegen aanslagen op doelen met veel mensen, drukbezochte cafés of een voetbalstadion is geen kruid gewassen. “We moeten moedig zijn, geen angst tonen en verder gaan met leven”, sms’te een jongere, die ik vorige maand ontmoette toen ik in Bobigny was, een voorstad van Parijs. Wat we wel kunnen doen, is nadenken over de oorzaken en kijken hoe we die kunnen aanpakken.

Gelukkig is in Rotterdam de voedingsbodem voor radicalisering een stuk kleiner dan in de Franse voorsteden, dankzij het optreden van de overheid en maatschappelijke organisaties. Helaas lijkt alle aandacht vooral te richten op repressie en opsporing, terwijl ook de dieper liggende oorzaken, met name een gebrek aan vertrouwen in de overheid en politie en sociaal-economische omstandigheden, aangepakt moeten worden. Welke Rotterdamse recepten kunnen een kleine bijdrage leveren en als voorbeeld dienen?

1. Kom in actie tegen jeugdwerkloosheid

In Frankrijk is de jeugdwerkloosheid erg hoog. In Clichy-sous-Bois, circa tien kilometer ten oosten van Parijs, is veertig procent van de jongeren onder de 26 jaar werkloos. De hele wereld komt naar Parijs om te praten over maatregelen om het klimaatprobleem te lijf te gaan, maar waar blijft die top met maatregelen tegen jeugdwerkloosheid? Gemeenten, bedrijven en ministeries moeten met elkaar een aanpak kiezen. Het huidige beleid is te vrijblijvend en levert amper resultaten op. Iets als het Jongerenloket, dat in Rotterdam jongeren helpt bij het vinden van werk, stage of de juiste opleiding, is in Frankrijk nog onontgonnen terrein. Sociale verplichtingen aan werkgevers kunnen een bijdrage leveren. Social Return of Investment is in Rotterdam begonnen met afspraken in de bouw om langdurig werklozen aan het werk te helpen. Later is dat uitgebreid naar andere sectoren, zoals uitzendwerk, schoonmaak en thuiszorg. De verplichting van de gemeente Rotterdam voor bedrijven, om 5 of 10 procent van hun opdrachten van de overheid banen te scheppen voor werkloze jongeren, kan ook in Frankrijk een bijdrage leveren. Interessant is dat uitzendorganisaties als Randstad en Manpower ook vestigingen hebben in de voorsteden, dus kennis hebben van deze aanpak.

2. Creëer stageplekken voor iedereen

Stageplekken zijn moeilijk te krijgen, ook al omdat jongeren uit postcodegebied 93, Seine-Saint-Denis, gediscrimineerd worden, zoals Patrick Simon schrijft in sociologisch tijdschrift  Mouvements (€). In Rotterdam zijn door toenmalig wethouder Dominic Schrijer van Sociale Zaken concrete afspraken gemaakt over stageplekken en banen voor jongeren. Geen enkele jongere mocht meer voortijdig schoolverlaten vanwege het gebrek aan een stage. Dankzij de inzet van een stagemakelaar, samenwerking met regionale opleidingscentra en het bedrijfsleven, was deze doelstelling binnen twee jaar gerealiseerd. Ook de stage- en banenmarkten die Rotterdam met het UWV organiseert, waar jongeren via  speeddates bedrijven ontmoeten, kunnen wederzijdse vooroordelen beslechten. Hoeveel personeelschefs kennen jongeren uit de voorsteden? De jongeren die ik in Parijs sprak, kennen nauwelijks bedrijven. De afstand en onbekendheid is groot.

3. Laat jongeren en wijkagenten toezicht houden

Een groot probleem in de Franse voorsteden is het wantrouwen van jongeren richting politie, die zijn gezicht alleen laat zien als er problemen zijn en dan hard ingrijpt. De police de proximité (buurtagenten) zijn onder toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Sarkozy in 2003 wegbezuinigd. Sarkozy verhardde het klimaat door de jongeren uitschot te noemen en de wijken met een hogedrukspuit schoon te maken. De haat die zo groeide, bleek een ideale voedingsbodem voor jihad-ronselaars en radicalisering. In Rotterdam gaat dat anders. Hier zijn jongeren betrokken bij toezicht en veiligheid in hun wijk.

Enkele jaren geleden begon in de Tarwewijk het project BurgerBlauw, waar vrijwilligers wekelijks een rondje maken om toezicht te houden en zo extra ogen en oren vormen voor de politie. Inmiddels is er Jong BurgerBlauw waarbij jongeren ook soortgelijke activiteiten verrichten. Dat lijkt in Parijs haast een onbereikbaar ideaal. De jongeren in Bobigny konden hun oren niet geloven toen ik over Jong Burgerblauw vertelde.

Opnieuw instellen van buurtpolitie, die ook normaal met jongeren spreekt en niet alleen als er een actie is om (drugs-)overlast aan te pakken, kan het vertrouwen in de overheid en bijzonder in de veiligheidsdiensten vergroten.

4. Creëer meer begrip voor verschillende religies

De nadruk op laïcité, de scheiding van kerk en staat, is in Frankrijk zo sterk dat elke uiting van het geloof verboden lijkt. Halal-voedsel wordt uit schoolkantines verbannen. Rechtse politici pleiten voor een verbod op hoofddoekjes. Onderzoek leert ook dat jongeren, die geen kennis hebben van de islam, makkelijker te verleiden zijn tot radicalisering dan diegenen die wel over basiskennis beschikken. Een vak om wereldgodsdiensten te leren kennen als onderdeel van burgerschap, zoals in Rotterdamse scholen onderwezen wordt, lijkt wenselijk. Interessant is het initiatief om diverse gebedshuizen te bezoeken als onderdeel hiervan.

In Frankrijk zijn nog twee punten van belang. Het geldt slechts voor een kleine groep van 20.000 Fransen uit de voormalige koloniën, maar toch: het stemrecht is een erkenning van volwaardig burgerschap. Door zijn verkiezingsbelofte alsnog na te komen, kan François Hollande symbolisch een bijdrage leveren. In de voorsteden, waar de mensen massaal Sarkozy van de rechtse UMP wegstemden en de linkse Hollande kozen, is men erg teleurgesteld in Hollande en werd hij onlangs nog uitgefloten.

Een laatste punt is de voortdurende controle die jongeren uit de voorsteden ervaren, waarbij ze soms vier keer op een dag hun identiteitsbewijs moeten laten controleren. De wethouder van Clichy-sous-Bois pleitte voor een papier van de politie dat na de eerste controle aan de jongere overhandigd wordt, dat hij bij nieuwe controle kan laten zien. Dat lijkt een kleine maatregel, maar kan wel het vertrouwen van jongeren in de staat en zijn veiligheidsapparaat.

Het aanpakken van de wortels van radicalisering, zoals wantrouwen in de politie, hoge jeugdwerkloosheid en armoede vergt een lange adem. Na de rellen van 2005 is met het opknappen van de wijken en het aanleggen van tramlijnen slechts een begin gemaakt in de wijkaanpak, en er is nog maar bitter weinig vooruitgang geboekt op deze oorzaken van protest en radicalisering. Het gevaar van de huidige maatregelen naar aanleiding van de aanslagen van 13 november is eenzijdige focus op repressie. Neem jongeren uit de banlieues serieus. Maak de komende tien jaar echt werk van de aanpak van jeugdwerkloosheid, het gebrek aan stages en gevoelens van uitsluiting en discriminatie. En zorg dat het vertrouwen in de staat en de politie terugkeert.

Reageer of deel op Social Media

Tags:banlieues, BurgerBlauw, jeugdwerkloosheid, Jong BurgerBlauw, matthijs van muijen, radicalisering, stageplekken en william schrikker groep

Sectie: Human interest

kaart: Tarwewijk, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *