Kunst & Cultuur21 december 2015

De 6 leukste Rotterdamse boeken voor onder de kerstboom

Op zoek naar een origineler leescadeau dan de nieuwe A.F.Th van der Heijden? Of juist behoefte aan troost, hoop en sprankjes licht in deze donkere dagen voor kerst? Sjoerd Wielenga zet de zes beste Rotterdamboeken op een rij. 

1. De Rotterdambijbel

Rotterdam‘, Jan Oudenaarden en Rien Vroegindeweij 

‘Rotterdam’ is met z’n enorme omvang – 568 pagina’s – een heuse Rotterdambijbel. In den beginne was alles waar nu Rotterdam ligt, woest en ledig. Het boek verhaalt over het ontstaan van nederzettingen rondom parochies langs oevers, zoals Scoenleroe (Schoonderloo), Isulmude (IJsselmonde) en Rotta.

Het verhaal is bekend: de dam over de Rotte werd een wereldhavenstad. We lezen over het prille Rotterdam, religieuze twisten, volksverhuizingen en de opkomst van de haven en de bijbehorende baronnen. Over de metamorfose van de Coolsingel, kunst, het uitgaansleven en de ontwikkeling van de stad. De oorlog en het dramatische bombardement ontbreken vanzelfsprekend niet. De auteurs schetsen een eerlijk beeld van de stad, inclusief de problemen (stakingen, woningnood, drugsoverlast, pooiers).

Sommige thema’s blijven wat onderbelicht. Zo wordt Pim Fortuyn weliswaar genoemd, maar blijkt uit de karikaturale beschrijving over ’s mans stropdassen, maatpakken en mediaoptredens dat de auteurs geen aanhangers van hem waren. Waar hij inhoudelijk voor stond, blijft onduidelijk. Doe je een politicus die een politieke aardverschuiving veroorzaakte – en voor veel Rotterdammers een messias was – niet tekort?

Jammer is ook dat het in ‘Rotterdam’ niet altijd meteen duidelijk is waar een hoofdstuk of paragraaf over gaat. Wat meer bewegwijzering was prettig geweest.

Maar toch. Wie héél veel wil weten over z’n stad, kan met ‘Rotterdam’ zijn lol op. Het verhaal van Rotta naar Rotterdam blijft – hoe clichématig misschien ook – indrukwekkend. De geboorte van de stad in de buitengebieden, de groei, de gruwelijke dood in 1940 en de wederopstanding. Je zou haast zeggen: alsof we het over het kerstkind zélf hebben. De auteurs concluderen zelf dan ook: “De stad is dood. Leve de stad!”

Voor wie? De liefhebber van een magnus opus van Rotterdam.

2. Haventroost

De haven van Rotterdam; wereld tussen stad en zee‘ – Marinke Steenhuis (red.) 

Wie in de buurt van de Rotterdamse haven vanaf de snelweg een blik werpt op de zwaar geïndustrialiseerde havengebieden met hun metershoge pijpen, kan een gevoel van troosteloosheid niet onderdrukken. Maar dat is verkeerd gezien, stelt dit nieuwe boek. Al in het voorwoord laat burgermeester Aboutaleb zich van zijn poëtische kant zien als hij mijmert over het havenlandschap. “Ik zag de rivier, de levensader van Rotterdam, als een verbindend thema door het landschap meanderen, met veelkleurige kranen en containers op de kades en de opslagtanks als witte puntjes op de i.”

De haven is een prachtig landschap, zegt Aboutaleb, met ‘water, groen en wuivende bomen’. Of de gemiddelde Greenpeace-activist een traantje bij deze lyriek over de grote vervuiler zal wegpinken, is de vraag. Maar het idee van de auteurs om de haven niet als vies, maar als ‘schoonheid voor gevorderden’ te zien is interessant.

Toch bezingt dit boek niet alleen de lof op de haven. Het toont ook heel zakelijk fraaie infografieken met alle mogelijke feiten, figuren en cijfers over omvang, omzet, aantallen en soorten schepen, herkomst en bestemmingen van containers, soorten goederen, enzovoorts.

We lezen over de ontwikkeling van de haven door de eeuwen door (ook hier: van de dam in de Rotte tot Tweede Maasvlakte) en over de herontwikkeling van de Kop van Zuid.

En biedt de haven ook hoop en troost voor bange Rotterdammers in deze donkere dagen voor kerst? Jazeker, zegt landschapsarchitect Adriaan Geuze, in een interview in het boek. “De haven is de ziel van de stad”, stelt Geuze. En omdat Rotterdam niet meer naar kathedralen kan hunkeren – ‘het is historisch helaas anders gegaan’ – heeft hij op een enorm scherm op Rotterdam Centraal de haven als slow movie tot leven gebracht. De haven roept in Geuze melancholie en mededogen op. “De troost en trots die Rotterdammers uit de haven halen – de kracht van de schoonheid, ondanks de lelijkheid, dat is Rotterdam.”

Voor wie? Iedereen die in Pernis en omstreken preventief een mondkapje draagt.

Beeld: Michael van Kekem

3. Plaats van emotie

Stadhuis Rotterdam; honderd jaar een baken in de stad‘ – Dolf Broekhuizen

Trouwen, geboorteaangifte, gemeenteraadsvergaderingen en – heel soms – Feyenoord op het bordes. Het vooroorlogse stadhuis valt op in een moderne stad als Rotterdam, maar zo heel oud is het gebouw – opgeleverd in 1920 – niet. Dit goed gedocumenteerde en beeldend vormgegeven boekwerk is een aanrader voor wie geïnteresseerd is in verschillende architectonische ontwerpen, politiek gedoe en de kritiek op het traditionele ontwerp van architect Henri Evers. Dat de schrijvers hierbij soms erg in details treden, zij ze vergeven.

Het culturele klimaat was begin twintigste eeuw vervuld van een onbegrensd zelfvertrouwen, stellen de auteurs vast. Wie leest over de prachtige plannen over een Coolsingel als grandeur-boulevard volgens internationaal model, ontsnapt niet aan de gedachte dat die arme stedenbouwers toen geen weet hadden van wat er in de oorlog stond te gebeuren. Je kunt vanuit een optimistisch vooruitgangsgeloof plannen maken wat je wilt, maar met een paar bommen is bijna alles weer weg.

Of is dat teveel gesomber op deze toch al grijze decemberdagen? Laat het ons dan troosten dat de auteurs het Stadhuis een plaats met betekenis noemen. “Vele Rotterdammers koesteren herinneringen aan bijzondere gebeurtenissen die hier plaatsvonden. Het is een plek vol emotie. (…) Het blijft een baken aan de Coolsingel.”

Voor wie? Iedereen die, hopende op een kampioenschap van Feyenoord, benieuwd is welk gebouw er nu precies vastzit aan dat bordes.

4. Lijnbaan: van totaalbeleving naar 'no-go area'

60 jaar Lijnbaan; het hart van de Rotterdamse wederopbouw‘ – Astrid Aarsen

De Lijnbaan staat symbool voor de wederopgebouwde stad. Beroemd geworden als eerste verkeersvrije winkelstraat ter wereld, maar het is de vraag of ook ’s werelds gezelligste winkelstraat is.

Vroeger was dat anders, laat het boek ’60 jaar Lijnbaan’ zien. Ooit bood de Lijnbaan een totaalbeleving van winkelen, vergapen en flaneren. Dat blijkt ook uit interviews met (oud-)winkeliers als de banketbakker, speelgoedwinkelier en een juwelier – uit de tijd dat de grote ketens het nog niet voor het zeggen hadden.

In dit jubileumboek wordt een feestje gevierd, maar er is ook ruimte voor wat de auteur ‘een grimmige tijd’ noemt. ‘Het winkelparadijs verandert in een koopmachine. De kunst van het verleiden maakt plaats voor keiharde commercie en louter winstbejag’ van investeerders en projectonwikkelaars. Over de winkelstraat die een ‘no-go area’ werd; Rotterdammers gingen ‘hun eens zo bejubelde winkelhart mijden’. Een treurig einde? De auteur blijft hopen op paradijselijke toestanden. “Wordt de Lijnbaan (…) in de nabije toekomst behalve winkelparadijs, ook weer aantrekkelijk als flaneerbaan?” Hoop doet leven.

Voor wie? De anti-Primark-activist die nog wel wat extra kruit kan gebruiken.

5. Rotterdam is vele dorpen

De dorpen van Rotterdam‘ – Arie van der Schoor

Kralingen, Delfshaven, Charlois, Katendrecht: zomaar een paar stadswijken die vroeger zelfstandig waren. In ‘De dorpen van Rotterdam’ beschrijft historicus Arie van der Schoor het ontstaan van de dorpen die later bij elkaar de stad zouden vormen. De invloed van de stad Rotterdam werd door de jaren heen steeds groter en slokte – vooral na de havenuitbreiding in de negentiende eeuw – omliggende dorpjes op. De auteur zoomt ook in op de details van de verschillende dorpen, zoals de jaarlijkse kermis van Charlois en touwslagerijen in Kralingen. Dankzij de verhalen, kaartjes, landschapsreconstructies en illustraties komt het verleden tot leven. Die beeldende elementen zijn ook wel de krenten in de pap, want de feitelijke schrijfstijl maakt dat het boek niet leest als een spannend jongensboek.

Biedt dit boek een lichtpuntje in tijden van winterdepressies? Dat is niet makkelijk aan te wijzen. Of het moet de chauvinistische gedachte zijn dat niet alle nederzettingen moedig weerstand konden bieden tegen het oprukkende Rotterdamse rijk.

Voor: iedereen die met randstedelijk dedain over dorpen praat.

6. Kerst in straattaal

De torrie van Mattie‘ – Daniel de Wolf

En de klassieke kerstgedachte dan? Het vrede-op-aarde-verhaal van de baby in de voederbak? Het kerstverhaal in onvervalste straattaal komt van de Rotterdamse jongerenwerker Daniel de Wolf. In zijn wereldberoemd geworden ‘De Torrie van Mattie’ schreef hij het verhaal van Jezus in de taal van de straat. Dat gaat ongeveer zo: de ‘sma’ van Jowie, Maria, blijkt ‘pregno’ te zijn. Jowie is ‘onmin depressed, want hij dacht dat ze met een ander gebald had’. De baby noemen ze Jezus, dat betekent God redt mensen ‘van al hun fouten en alle shit waar ze in zitten’.

En zo werd het toch nog Kerst.

Voor wie? Ouders die precies niks snappen van de tories van hun tieners.

 

Reageer of deel op Social Media

Tags:boeken, haven, kerstverhaal, Lijnbaan, literatuur, stadhuis, straattaal, wederopbouw en Wederopbouwarchitectuur

Sectie: Kunst & Cultuur

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *