Stedelijke ontwikkeling & architectuur7 december 2015

De Sleutel van (kansrijk) Rotterdam

Alle Rotterdamse pasgeborenen ontvangen van de gemeente de Sleutel van Rotterdam, een welkomstcadeau dat korting biedt op uitjes en activiteiten. Afgelopen oktober viel de sleutel bij Julian Schaap op de mat. Na een bezoek aan de bijbehorende website rijst bij hem de vraag of de sleutel alle beoogde doelgroepen aanspreekt, of alleen de ouders van kansrijke bakfietsbaby’s.

Het welkomstcadeau van Rotterdam Beeld: Tim Sake

Op 30 graden wasbaar en gemaakt van “100% gecertificeerd organisch katoen en duurzame materialen”, is de knisperende knuffelsleutel een schattig en verantwoord welkomstcadeau van Rotterdam voor mijn pasgeboren zoon. Volgens de bijlage “een echt eerlijk Rotterdams product dus, waarmee wij willen laten zien dat Rotterdam een prachtige plek is om te leven”. Uiteraard hoeft mijn zoon – tweede generatie geboren Rotterdammer – dat niet getoond te worden, maar dat de sleutel werkt als een Rotterdampas-light waarmee hij korting krijgt tot allerlei uitjes (doorgaans met z’n ouders), hoeft hem als nieuwbakken Hollander niet twee keer verteld te worden.

Bakfietswijk

Los van mijn waardering voor het initiatief, vroeg ik mij af waarom die sleutel er ineens is. Het feit dat hij in het leven is geblazen in het kader van het programma Kansrijke Wijken deed een ogenblik vermoeden dat alleen baby’s wiens Maxi-Cosi in een bakfietswijk staat de sleutel opgestuurd krijgen. Kort onderzoek op de website wees gelukkig uit dat alle baby’s geboren (en aangegeven) in Rotterdam de sleutel binnen vijf dagen op de mat kunnen verwachten. Er wordt dus geen enkele baby overgeslagen. Symbolisch is de sleutel echter doorspekt met de ideologie achter het Kansrijke Wijken initiatief, wat de sociale gelijkheid in de Maasstad doet toenemen.

Kansrijke Wijken is gestart in het voorjaar van 2015 en heeft als doel een aantal stadswijken aantrekkelijker te maken voor “draagkrachtige gezinnen”, waarmee wordt gehoopt “het imago van Rotterdam (te) verhogen als aantrekkelijke woonstad voor alle doelgroepen”. Waar het inclusief-klinkende “alle doelgroependoorgaans wordt gebruikt om minder bevoorrechte bevolkingsgroepen naar voren te trekken, wordt hier gemikt op “kansrijke gezinnen”. Wat zijn dat precies? Volgens de gehanteerde definitie zijn dat hoogopgeleide (> HBO) jonge ouders die hun handen uit de mouwen steken (“geen van de ouders ontvangt een bijstandsuitkering”) en hiermee maandelijks een aardig bedrag op hun bankrekening weten te slingeren (“woning met WOZ-waarde vanaf €160.000”).

“Symbolisch is de sleutel doorspekt met de ideologie achter het Kansrijke Wijken initiatief”

Iedereen die beschikt over enige sociologische verbeeldingskracht begrijpt dat het hier voornamelijk gaat om hippe, witte gezinnetjes die over voldoende financieel en cultureel kapitaal beschikken om de recent aangegroeide bulk aan biowinkels, koffietentjes, food truck festivals, barbiers, bakkerijtjes en Swan Markets de komende jaren levensvatbaar te houden. De culturele elite die Rotterdam al jaren mist – studenten trokken voorheen vaak direct uit de stad na afstuderen – heeft Rotterdam de laatste jaren plotsklaps ontdekt en de gemeente wil ze koste wat kost hier houden. Allemaal onderdeel van de gestimuleerde gentrificatie van Rotterdam en gelegitimeerd door het behalen van zowat alle top-10 lijstjes van de wereld wat betreft ‘toffe steden’.

Walhalla voor eigen doelgroep

Maar het interessante van gentrificatie is dat zodra het zaadje is geplant de ontkieming doorgaans vrij automatisch verloopt. Zodra een bepaalde stad of wijk ‘ontdekt’ is door jonge creatievelingen stapelt het geld zich magisch op in dat gebied (zie Londen, Bristol of Berlijn). Dat komt vooral door de sociaaleconomische achtergrond van deze early gentrifiers: hoogopgeleid, financieel in orde, creatief, mediawijs en op zoek naar een kosmopoliete gemeenschap van eensgezinden, toveren ze weldra een wijk om in een walhalla voor hun eigen doelgroep. Het laatste wat zo’n gebied nodig heeft is financiële stimulering. Hoewel het idee achter Kansrijke Wijken logisch lijkt – “laten we er vooral voor zorgen dat we die frisse culturele elite niet meer kwijt raken!” – stimuleer je hier slechts hen mee die het best varen bij Mark Ruttes participatiesamenleving. Voor hen die overblijven, lamgelegd door een aantal jaren crisis en dito bezuinigingen, wordt participeren steeds moeilijker, mede doordat – zo blijkt uit het Divercities onderzoek van de Europese Commissie dat onder andere in Rotterdam-Feyenoord werd uitgevoerd – buurthuizen en bibliotheken worden wegbezuinigd.

Hoe klinkt dit door in de Sleutel van Rotterdam? Ondanks dat hij bedoeld is voor alle nieuwgeboren Rotterdammers, is de toon die wordt gezet met de sleutel interessant: er is weinig aan het concept dat niet in lijn is met de doelgroep van het programma Kansrijke Wijken. Niet alleen lijkt de sleutel zelf qua vormgeving rechtstreeks uit de schappen van een hippe pop-up store te komen, ook wordt de bezoeker van de bijbehorende website onthaald met een visueel eenzijdige bricolage van #instaready foto’s van blije, blonde, witte kindertjes die gekleed in truitjes met trendy geometrische patronen gedachteloos fungeren als statusverhogende verlengstukken van hun coole mama’s (en één papa). Dit wordt gecomplimenteerd door een stapel gestileerde foto’s van Rotterdamse hippe hotspots zoals de Fenix Food Factory, de Markthal, Beppie Bakgraag en Theater Walhalla.

“Laten we er vooral voor zorgen dat we de frisse culturele elite niet kwijt raken!”

Uiteraard is hier niets mis mee: het stimuleren van cultuurconsumptie in de vorm van wandelingen door de diergaarde, een theaterbezoek en het lezen van boeken is essentieel voor het potentieel verhogen van de sociale mobiliteit van onze inwoners. Maar ik vraag me voorzichtig af of dit uitgekiende beeldmerk de minder kansrijke Rotterdammer – zij-aan-zij met kansrijke gezinnen woonachtig in de aangewezen bakfietswijken Oude Noorden, Middelland en Nieuwe Westen – überhaupt aanspreekt. Kunnen zij zich vinden in de getoonde roomwitte levensstijl van veganistische cupcakes en onbehandeld houten speelgoed geprezen door urban moms? Mocht dit niet het geval zijn (of waar het meer op lijkt: niet de bedoeling zijn), is wat er nu overblijft dan niet slechts prediken voor eigen parochie?

Verspilling van geld

Los van de vraag of het gewenst is om met het winner-takes-all beleid van Kansrijke Wijken een verdere wig te slaan tussen de nieuwe breuklijn waarlangs de Nederlandse maatschappij meer en meer verdeeld raakt – die tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden – is het stimuleren van cultuurparticipatie binnen de doelgroep van de reeds bekeerden een verspilling van geld. Want juist door het beschikken over meer dan voldoende draagkracht is het gemakkelijk om zo nu en dan iets leuks en/of cultureels te ondernemen met je kind(eren) zonder wakker te liggen van opdoemende beelden van aankloppende deurwaarders. Daarnaast weten deze ouders dondersgoed dat ze hun kinderen zo vaak mogelijk weg moeten trekken achter de tv om eens een kunstwerk of een kindertheaterstuk te gaan bekijken, dat hebben ze immers geleerd op de hogeschool of universiteit.

Ja, het is geweldig dat Rotterdam steeds meer jonge hoogopgeleide cultuuraficionado’s aantrekt die zich vervolgens storten op het bevolken van de stad met een nieuwe culturele elite en dito straatjes, speelparkjes en winkeltjes. Maar juist deze groep heeft daar geen hulp bij nodig; zij zijn het succesverhaal wat wel gebaat was en is bij het neoliberale gedachtegoed van de participerende self-made man (m/v). Het beeldmerk van de Sleutel van Rotterdam is cultureel homogeen omdat deze voortborduurt op het programma Kansrijke Wijken en zal daarom de plank misslaan bij veel Rotterdamse gezinnen die hun weg naar onder andere het Trompenburg Arboretum minder gemakkelijk weten te vinden. Gentrificatie heeft geen top-down stimulatie nodig, kansarme kinderen sociaal mobiel maken, wel. Een sleutel die alle Rotterdamse deuren opent.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:bakfietswijk, Gentrificatie, Kansrijke Wijken en Sleutel van Rotterdam

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Stadhuis, Rotterdam, Centrum, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *