Kunst & Cultuur29 januari 2016

Ari Deelder: “Aardige mensen zijn niet interessant genoeg voor een docu”

Vanavond gaat De Pedaalridder van Ari Deelder in première op het International Film Festival Rotterdam. De documentaire is een eerbetoon aan de Rotterdamse wielrenner Willem Koopman, al kende Deelder hem jarenlang vooral als zwerver. 

Beeld: Willem de Kam

Ze heeft helemaal niets met wielrennen, maar toch maakte Ari Deelder een ode aan wielrenkampioen Willem Koopman. Niet over de medailles en titels die hij won, maar over de bijna mythische verhalen die over de Rotterdammer de ronde doen. Van dopinggebruik tot alieninvasies: het levensverhaal van Koopman was voor Deelder simpelweg te mooi om te laten liggen. De Pedaalridder is haar eerste documentaire, maar wel haar tweede IFFR-première in drie jaar tijd.

Hoe heb je Willem Koopman leren kennen?

“Ik kende Willem als zwerver in de stad. Toen ik klein was kwam hij soms geld halen bij m’n vader. Af en toe zelfs een bad. Toen ik zestien was, stond hij een keer achter ons huis in een steegje te vegen en is mijn hond heel erg tegen hem uitgevallen. Toen heeft Willem met een Glorix-spuit in het gezicht van mijn hond gespoten. Dat was de eerste keer dat ik mijn vader heel kwaad zag. Willem heb ik daarna een hele lange tijd niet gezien, hij kwam niet meer bij ons thuis.

Mijn hond is normaal heel lief, maar als ze na dat incident rook dat Willem in de de buurt was, begon ze zo agressief te doen, dat ik bang was dat ze uit de riem zou glippen en die man aan stukken zou bijten. Er zijn zelfs momenten geweest dat ik op straat liep en niet snapte waarom mijn hond zo raar deed. Twee minuten later zag je dan Willem voorbijrijden op zijn fiets.”

Wist je toen al dat Willem in de jaren zestig een succesvol wielrenner was?

“Nee,  ik had geen idee. Bij mijn ouders thuis vond ik een paar jaar later pas een plakboek met wielerfoto’s. Zo kwam ik erachter dat Willem een tijd lang het ene na het andere toernooi won. Maar ook dat hij een van de eerste wielrenners was die gestraft werd voor zijn dopinggebruik. Hij moest medailles inleveren, zijn behaalde titels werden hem ontnomen en hij is een jaar geschorst geweest.

Als ik een zwerver zie, verzin ik er altijd een romantisch verhaal bij over hoe het zo is gekomen. Maar er echt van uitgaan dat iemand een carrière heeft gehad… Je ziet zo iemand buiten de samenleving staan, dus je gaat er automatisch vanuit dat hij er nooit echt onderdeel van uit heeft gemaakt.”

Wanneer wist je: hier wil ik een documentaire over maken?

“Nou ja, ik zag Willem op een gegeven moment nooit meer op straat. En als je een zwerver niet meer tegenkomt, ga je er toch vanuit dat hij dood is. Maar op een dag zat ik bij Urban Espresso Bar en zag ik hem opeens over de Nieuwe Binnenweg lopen. In een pak, met een goedgevulde Albert Heijn-tas en een vrouw. Mijn ouders geloofden me niet helemaal, totdat ik een tijdje later met mijn moeder in tram zat en Willem instapte. In een spierwitte broek, die zelfs iemand met smetvrees niet zo schoon zou kunnen houden. Hij móest wel een huis hebben.

Ik wilde een docu maken die heel erg over de legende Willem gaat. Ik hou trouwens niet eens van wielrennen. Maar Willem kon praten met aliens, dus dat verandert de zaak. Daar wilde ik dan wel alles over horen.”

Soms gaf hij mensen een kaartje en fluisterde hij ze toe: aan niemand laten zien, dit is je entreekaart voor het ruimteschip

Zo doen er wel meer verhalen over Willem de ronde. Hij zou ook geloofd hebben dat de Romeinen elk moment Rotterdam kunnen binnenvallen. Hoe zit dat nou?

“Zijn verhalen veranderden constant. Het ene moment moest hij de stad verdedigen tegen Romeinen en aliens, het andere was Rotterdam een ruimteschip waarvan hij de gezagsvoerder was. Soms gaf hij mensen een kaartje en fluisterde hij ze toe: aan niemand laten zien, dit is je entreekaart voor het ruimteschip.

Het schijnt dat mensen die buiten de samenleving staan wel vaker een belangrijke rol aannemen. Althans, in hun eigen hoofd. Ik vind dat wel mooi. Iedereen ziet je als vuilnis, maar zelf ben je ervan overtuigd dat je de beschermer van de stad bent.”

De website van IFFR noemt De Pedaalriddel een gedramatiseerde documentaire. Wat moeten we daaronder verstaan?

“Ach, die omschrijving vind ik een beetje jammer. Als ik ‘gedramatiseerd’ hoor, denk ik meteen aan die Discovery Channel docu’s met van die slecht geacteerde reconstructies. Dat hoef je van mij niet te verwachten.

Maar goed, die gekke verhalen van Willem zag ik wel gelijk voor me. En zo kwam ik op het idee om ze na te spelen. Zo zie je de wereld zoals Willem het zag. Zelfs mijn verkering heeft met schuimsponsjes op zijn hoofd een alien gespeeld.  Jeroen Rozendaal (de producent, red.) noemde het laatst de eerste science-fiction-sport-documentaire, dat vond ik wel een mooie omschrijving.”

Hoe belangrijk was Willems mening eigenlijk? Heeft hij invloed gehad op het maakproces?

“Nou ja, Willem is niet zoals wij, ook al is hij – zeg maar – op aarde teruggekeerd. Hij is niet erg spraakzaam, dus overleggen gaat niet zo. Ik heb hem wel uitgelegd wat ik aan het maken was en dat vond hij prima. Ik kon me ook niet de hele tijd afvragen wat hij ervan zou vinden, dat schiet niet op.

Tijdens de première ziet hij voor het eerst het eindresultaat, heel spannend. Ik hoop dat hij ziet dat we een plezierig eerbetoon hebben willen maken.”

Beeld: Willem de Kam

Op de Facebookpagina van De Pedaalridder zag ik dat een aantal mensen ook een behoorlijk negatieve mening over Willem hebben.

“Toen de documentaire al af was, kwamen opeens allerlei mensen met nieuwe verhalen over Willem. Sommige daarvan zijn super grappig, maar andere…tja. Zo zou hij bijvoorbeeld een pooier zijn geweest. Hij heeft ook in de gevangenis gezeten.

Kijk, als je veertig jaar op straat hebt geleefd, moet je ook wel je tanden laten zien om te overleven. Bovendien heeft hij al die tijd gedacht dat hij in constant gevaar was. Dat is geen normale gemoedstoestand, dus hij zal vast wel wat keren naar uit de hoek zijn gekomen.

Maar mensen kunnen ook wel erg zeiken hoor. Sommigen zeggen dan: dat je een film maakt over zo’n man! Ja sorry, maar aardige mensen zijn niet interessant genoeg voor een docu.”

Willems verhaal was ook wel bizar genoeg geweest voor een speelfilm.

“Nu je het zegt. Er zou best een speelfilm in zitten, ja. Maar met De Pedaalridder wilde ik Willems levensverhaal door middel van anekdotes vertellen. Zo heb ik bewust wat gaten opengelaten. Een speelfilm zou toch een wat completer verhaal moeten vertellen.”

Vond je het lastiger om een documentaire te maken?

“Nee, het is allebei lastig. Als je een script voor een speelfilm schrijft,  moet je in je eentje alle beslissingen maken en voel je je soms alleen. Nu was het juist lastig dat je geen script kon schrijven en dat je maar af moest wachten wat anderen te vertellen hadden. Dan was ik iemand aan het interviewen en dacht ik: ah, had nou net dat ene woordje anders geformuleerd. Dat moest ik echt loslaten.

Het is wel allebei even leuk. Kijk, je hebt tijdens het maakproces soms het gevoel dat je doodgaat. Maar het gevoel dat je krijgt als alles eenmaal op z’n plek valt is te gek. Het is beter dan seks, beter dan drugs, beter dan alles. En zo’n première maakt het helemaal af. Nu kan ik eindelijk uitleggen: kijk, ik was niet op je verjaardag omdat ik deze film heb gemaakt.”

Reageer of deel op Social Media

Tags:Ari Deelder, de pedaalridder, IFFR en willem koopman

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: International Film Festival Rotterdam, Karel Doormanstraat, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *