Voor de harddenkende Rotterdammer

Vergeleken met andere Nederlandse kunstmusea vallen de bezoekersaantallen van Boijmans flink tegen. Het opsplitsen van de collectie zou dat probleem zomaar eens kunnen oplossen, stelt Frank Fabian van Keeren. 

MarcelKollen-Boijmans-08-01-2016
Boijmans van Beuningen Beeld door: beeld: Marcel Kollen

Rotterdammers pronken graag met lijstjes. Maar op de lijst van meest bezochte musea van Nederland was het eind december even zoeken. Museum Boijmans Van Beuningen, het vlaggenschip van de Rotterdamse kunstinstellingen, vonden we met zo’n 270.000 bezoekers pas terug op een achttiende plaats. In perspectief: de nummer één, het Rijksmuseum, verwelkomde in 2015 bijna 2,4 miljoen bezoekers.
Volgens museumdirecteur Sjarel Ex is er niet zo veel aan de hand. Tijdens een interview op Radio Rijnmond reageerde hij tamelijk gelaten. Hij wijt de lage notering onder meer aan de forse bezuinigingen van de afgelopen jaren door het stadsbestuur op kunst en cultuur. In een artikel in het AD/Rotterdams Dagblad liet hij bovendien optekenen dat zijn museum het nadrukkelijk niet alleen in kwantiteit zoekt.

Lastig onderscheiden

Boijmans is een museum met een bijzondere collectie die, met een klein beetje chauvinisme, tot de absolute top van de wereld gerekend kan worden. Wat de collectie tamelijk uniek maakt, is dat ze een rijk overzicht geeft van de westerse kunstgeschiedenis van de hoge middeleeuwen tot heden, met daarbinnen een belangrijk accent op de Nederlandse kunstgeschiedenis.
Het is het enige museum in Nederland met laatmiddeleeuwse meesters als Jheronimus Bosch, Jan van Eyck en Pieter Bruegel de Oude. De collectie moderne kunst doet niet onder voor die van het Stedelijk Museum Amsterdam of het Kröller-Müller. En de prenten- en tekeningencollectie is misschien wel de fraaiste ter wereld.

Helaas maakt die veelzijdigheid het ook lastig voor Boijmans om zich te onderscheiden van andere musea, die zich met een engere collectie veel specifieker weten te profileren. Bijvoorbeeld het Van Gogh Museum, het Haagse Gemeentemuseum (Mondriaan), het Mauritshuis en het Rijksmuseum (Gouden Eeuw). Of het Stedelijk Museum Amsterdam en het Kröller-Müller Museum (moderne kunst). Tegelijk ontbreekt in Boijmans die ene écht iconische trekpleister als Rembrandts Nachtwacht of Vermeers Parelmeisje. Een poging om een dergelijk icoon voor Boijmans te verwerven liep lang geleden uit op een fiasco.

Megalomane kast

Een ander probleem waar Boijmans nadrukkelijk mee kampt, is een gebrek aan ruimte. Stapels werken van Kandinsky, Picasso, Van Gogh, Monet, Dalí, Rothko en Appel zijn niet zichtbaar voor het publiek, simpelweg omdat het museum ze niet kwijt kan.
Ex denkt dat Boijmans een inhaalslag zal maken als het nieuwe Collectiegebouw er eenmaal is. Geschat wordt dat dit zo’n 90.000 bezoekers extra per jaar zal trekken. Dat brengt het jaarlijkse bezoekersaantal op zo’n 360.000 per jaar, wat nog niet erg ambitieus klinkt.
Het nieuwe depot krijgt allerlei bijzondere functies, zoals een park op het dak, horeca en de mogelijkheid om live restauraties bij te wonen. Ook kunnen particulieren er in de toekomst hun collecties onderbrengen. Dat zal allemaal reuze eigenaardig zijn, maar of het grote publiek er warm voor loopt, betwijfel ik. Boijmans en de gemeente willen met het nieuwe depot vooral mensen lokken die nu al voldoende aan hun trekken komen in Rotterdam: liefhebbers van architectuur. Het spectaculaire ontwerp ten spijt: in essentie is het nieuwe Collectiegebouw niets anders dan een megalomane kast voor al die werken waar in het museum geen plaats voor is.

Lonely Planet

Sjarel Ex vindt de vergelijking met Amsterdamse musea niet eerlijk, omdat die stad nu eenmaal meer toeristen trekt. Je kunt het ook omdraaien. Amsterdam trekt (mede) veel toeristen omdat de stad bekend staat om haar vooraanstaande kunstmusea.
Terecht merkte Ex op dat musea de gemeente misschien geld kosten, maar museumbezoekers de stad ook veel geld opleveren. Steden als Amsterdam, Den Haag en Leiden varen wel bij de vele bezoekers die hun musea trekken en profileren zich dan ook nadrukkelijk als museumstad.

Rotterdam heeft zich de afgelopen jaren vooral geprofileerd als wereldstad vol indrukwekkende architectuur. En dat is niet onopgemerkt gebleven. Het toerisme in de stad groeit en mooie aanbevelingen in de New York Times, Rough Guides en Lonely Planet logen er niet om. Maar het woord ‘kunst’ voert in al die aanbevelingen niet de boventoon.

Museumstad Rotterdam

Rotterdam heeft een prachtige kunstcollectie in huis, die gezien mag worden. Bovendien hebben we met de Willem de Kooning Academie een vooraanstaande kweekvijver voor talent. Alles wat we nodig hebben om Rotterdam als museumstad op de kaart te zetten, is een onderscheidende visie die past bij het imago van de stad. (En vooruit, natuurlijk wat geld.) Rotterdam staat wereldwijd op de kaart als dé stad van de moderne architectuur. Mijn voorstel is om de stad tevens internationaal op de kaart te zetten als dé stad van de moderne kunst.
Maak hiervoor van Boijmans weer wat het ooit was: een schitterend museum voor oude kunst. Dat is geen amputatie, maar een kans om je te onderscheiden en te profileren als een museum dat zich niet fixeert op de Gouden Eeuw en waar naast Rembrandt, Frans Hals en Jan Steen ook hun illustere voorgangers Bosch, Bruegel, Van Eyck en Rubens alle ruimte krijgen.

Ons eigen Tate

En laat Boijmans’ collectie moderne kunst dan de basis vormen voor een nieuw museum. Dit wordt ons eigen Tate Modern. Een museum waarin niet alleen de grote meesters uit de moderne kunstgeschiedenis te bewonderen zijn, maar dat met spectaculaire exposities de toon zet in Nederland op het gebied van de hedendaagse kunst.
Een museum waarin de toonaangevende kunstenaars van de toekomst hun plek vinden en waar je moet zijn om te weten wat er speelt. Een museum, kortom, dat de aanjager wordt van een Rotterdam dat behalve om haar spectaculaire architectuur nadrukkelijk bekend zal komen te staan als stad van kunst en cultuur.

Voordat je verder leest...

Vers Beton heeft jouw support nodig! Wij kunnen alleen blijven bestaan dankzij support van lezers. Maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Frank Fabian van Keeren

Frank Fabian van Keeren

Frank is een kind van Rotterdam-Zuid. Na een paar jaar in Leiden te hebben gewoond, keerde hij in 2015 terug op het oude nest. Zijn tijd vult hij met schrijven, zich ergeren aan Feyenoord en als lid van GroenLinks. Eind 2015 verscheen bij uitgeverij Geroosterde Hond zijn debuutbundel ‘Massamoord is ook maar een woord’.

Profiel-pagina
Marcel Kollen

Marcel Kollen

Marcel Kollen (1972) is een Rotterdamse fotograaf. Hij legt graag het dagelijks leven vast: straattaferelen, verlaten landschappen of eenzame wandelaars. In 2014 maakte hij het boek ‘Off Rotterdam’ over Rotterdamse muzikanten. Rotterdam voelt voor hem na lange reizen als thuis. Hij houdt van de duidelijkheid van Rotterdammers en de positieve vibe van de laatste jaren.

Profiel-pagina
Lees 5 reacties
  1. Profielbeeld van Tim de Bruijn
    Tim de Bruijn

    Money says it all. Boijmans krijgt geen subsidie van het rijk, maar moet het doen met voor zover ik kan nagaan ongeveer 9mln per jaar van de Gemeente Rotterdam, en 0 euro van het rijk. De overige ruim 50% wordt gevuld met giften en andere inkomsten (zoals kaartverkoop). Het Rijksmuseum krijgt 34,7mln van het rijk, en geen geld van de Gemeente Amsterdam. Kröller – Müller en Van Gogh krijgen beide zo’n 7 a 8 mln van het rijk. Volgens mij is de reactie van Sjarel Ex dus niet gelaten maar realistisch. Je moet roeien met de riemen die je hebt. En dat zijn bij Boijmans helaas totaal andere riemen dan die van de grote jongen in de hoofdstad. En daarmee zetten ze wel hele mooie tentoonstellingen neer, zoals nu met van Bosch tot Bruegel (laatste weekend nu). Dat is inderdaad niet kiezen voor kwantiteit maar voor kwaliteit en bouwen op je eigen kwaliteiten. Want je kan ook gewoon internationaal een grote blockbuster inkopen (wat Gemeentelijk Den Haag veel doet).

    Dat soort gaten vul je niet op door de boel uit elkaar te trekken, naar mijn mening. Dat je met een nieuw icoon veel extra mensen kunt trekken geloof ik dann weer wel in, zie Markthal. Ik hoop wel dat de tentoonstellingen in het Collectiegebouw echt een meerwaarde gaan hebben, maar sowieso gaan ze veel zichtbaar maken wat nu niet zichtbaar is, zoals je zelf al aangeeft.

    Onze eigen Tate of MoMa is geen realistisch doel, tenzij je 30mln kunt losweken in Den Haag elk jaar. In het klein kan het collectiegebouw dat wel zijn. Of de Kunsthal is dat in zekere mate al (alleen met wisselende thema’s).

    In het lijstje hotspots van Lonely Planet staan overigens gewoon de Kunsthal en Boijmans: https://rotterdam.info/locaties/?tag=24

  2. Profielbeeld van Matthijs
    Matthijs

    Schitterend artikel! En laat dat ‘ons eigen Tate Modern’ dan ook op een andere plek komen. Voor mensen hebben we hier de Rotterdamwet zodat er geen ghetto’s ontstaan. Waarom zetten we alle musea dan naast elkaar? Laten we de stad groter maken door ook de musea te spreiden waar het kan. En nu kan het.

    Die toeristen fietsen echt wel door naar Katendrecht of Noord, als daar een interessant museum zit.

  3. Profielbeeld van Ben Lauwrier
    Ben Lauwrier

    Prima artikel.
    Ik loop dit al jaren te verkondigen en ga zelfs en stap verder. Ik zou de collectie in drieen willen splitsen:
    Boijmans vanaf impressionisten tot heden, toegepaste hedendaagse kunst en design.
    Schielandhuis klassiek en tekeningen.
    Dubbele palmboom aardewerk zilver en houtsnijwerk (middeleeuws)etc.
    Op deze manier worden een aantal Rotterdamse gebouwen goed gebruikt en wordt het aanbod duidelijker en interessanter voor de bezoeker (toeristen.)
    Ben Lauwrier

  4. Profielbeeld van John C
    John C

    MUSEA ROTTERDAM

    Inderdaad zou je een en ander kunnen opsplitsen maar , of je dan de juiste doelgroepen bereikt is nog maar de vraag.
    Het grijze leger van 65+, waartoe ikzelf ook behoor, is een groot marktpotentiëel en door de pensioencentjes te investeren in o.a. de museumkaart en de NS zijn zij een vaste kern aan inkomsten.
    De horeca verdient daaraan, maar vergeet niet, dat ze nu 2 musea aandoet ipv 1, omdat ze bij elkaar liggen. Een gebaar naar de oudjes, die niet meer zo goed ter been is. Dus mobiliteit in de stad dus bijv een vaste museumbus moet er dan wel komen.
    Vorig jaar heb ik deelgenomen aan the Art Week.
    Je reist je de pl…. om een aantal plaatsen te bezoeken en dan kan je gewoon even kort snuiven en hup weer de bus in. Afgezien nog van de informatie, die je thuis krijgt…je bent 2 dagen bezig om alles op een rijtje te zetten.
    Maar ok, ik denk niet meer zo snel en sla ook niet meer zo snel op (zou dàt het zijn?)

    Daarnaast mag ook weleens gezegd worden, dat Rotterdam met haar industrie en havenbedrijf een zeer belangrijke factor is voor de Nederlandse economie en dat de subsidies aan de bodemloze put Amsterdam een halt toegeroepen moeten worden. Het is toch nog steeds een schandvlek, dat het Rijksmuseum zo maar € 100 miljoen bij de verbouwing verliest, daar helpt geen documentaire aan.
    Ik vind, dat ons gebied er recht op heeft, dat een bepaald percentage van het geld dat hier verdiend wordt ook naar ons terugvloeit tbv culturele manifestaties.

    Daarnaast vind ik, dat we wanneer het kunst betreft ons wat meer op de dynamiek in de haven, platforms e.d. zouden moeten richten. Bij de Waalhaven stond onlangs een waanzinnig mooie roestbruine wand van containers..of booreilanden in felle kleuren..voor hetzelfde geld koop je een afgedankt geheel, leukt het op en zet het in de Maas, en gebruik het als ontmoetingsplaats.

    Het wordt daar toch zo langzamerhand een stilleven.

    Daarnaast moeten we ons ook de vraag stellen, of het promotionele beleid juist is, en of de politiek competent genoeg is om een visie te ontwikkelen.
    Zo, ja, laat men dan morgen starten aan een toekomstvisie vol dynamiek.

  5. Profielbeeld van Hans Posthumus
    Hans Posthumus

    Een fijn artikel. Ik vermoed dat Boymans daar zelf ook aan denkt voor als ze straks dus twee gebouwen hebben. Terugkijkend denk ik dat de Caldic-collectie in Rotterdam permanent te zien had moeten zijn i.p.v. eenmalig. (http://www.beeldenmagazine.nl/caldic-collectie) Nu is er in Wassenaar een apart museum voor ingericht. http://voorlinden.nl/nl/collectie
    Rotterdam heeft die gemist vanwege de recessie de afgelopen jaren als ik me niet vergis. En omdat de heer Van Caldenborgh ook zo zijn wensen had.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.