Oude Koeien27 januari 2016

Typecasting Rotterdam

In Flikken Rotterdam speelt Rotterdam wederom met verve de rol van de stoere en dynamische grote stad. Zo zien we onze stad met zijn allen graag, het is tenslotte de rol waar we sinds het interbellum zo goed op hebben geoefend. Maar begint Rotterdam onderhand geen typetje te worden?

1932. Het bijna voltooide elektriciteitsgebouw aan de Rochussenstraat Beeld: Collectie stadsarchief Rotterdam

Toen na de eerste aflevering van Flikken Rotterdam de kijkers hun oordeel velden, ging het vooral over het beroerde Rotterdamse accent van acteur Peter Paul Muller en over de exclusief Amsterdamse cast van de nieuwe politieserie. Hoe de serie de stad in beeld bracht, trok veel minder aandacht. Slechts een enkeling klaagde erover dat hij in de eerste aflevering herhaaldelijk de Erasmusbrug voorbij zag komen.

Bij de aankondiging van de serie, een klein jaar geleden, hadden we al kunnen weten welke kant het op zou gaan. “Rotterdam is dynamisch, ruig en heeft prachtige locaties”, vertelde een woordvoerder van AVROTROS toen aan RTV Rijnmond. En dat zou een serie opleveren die – aldus acteur Huub Stapel in een recent interview met het AD Rotterdams Dagblad – rauwer en feller is en meer grootsteedse allure heeft dan tegenhanger Flikken Maastricht.

Dynamisch, rauw, fel – dat zijn de labels die horen bij het beeld van Rotterdam als moderne metropool. Het zijn ook de associaties die Rotterdam sinds de jaren negentig populair hebben gemaakt als decor voor films, televisieseries en commercials.

De Maasstad als decor

Volgens Patricia van Ulzen, die in 2007 een interessant proefschrift wijdde aan de vraag waar het beeld van Rotterdam als metropool vandaan komt, is de verschijning van de film Who Am I? in 1998 een kantelmoment geweest. Deze actiekomedie van de Hongkongse acteur en regisseur Jackie Chan speelt zich deels af in Rotterdam. Zo’n beetje alle iconen die de stad op dat moment rijk was komen in de film voorbij: de Euromast, de Erasmusbrug, Hotel New York, de Koopgoot en het Blaakse Bos. Maar de meeste scènes zijn rond het witte kantoorgebouw de Willemswerf van Wim Quist aan de Boompjes gefilmd. Op het dak van dit markante pand – indertijd de zetel van rederij NedLloyd – vindt een gevaarlijke vechtscène plaats. En hier is ook de spectaculairste stunt van de film opgenomen, waarbij Chan over het schuine gevelvlak van het gebouw naar beneden glijdt.

Na Who am I? figureerde de stad Rotterdam in diverse series. Van 1999 tot en met 2006 werd Spangen opgenomen met Monique van de Ven en Linda de Mol in de hoofdrollen. In 2001 verschenen er zelfs drie series op televisie die de Maasstad als decor hadden: de thriller De 9 dagen van de gier en de politieseries Dok 12 en Luifel en Luifel.

“Dynamisch, rauw en fel zijn labels die Rotterdam als decor populair hebben gemaakt”

Al die rolprenten maakten gebruik van het grootstedelijk imago dat Rotterdam inmiddels aankleefde: een stad vol moderne hoogbouw en druk verkeer, met een betrekkelijk jonge, uit alle windstreken afkomstige bevolking en allerlei hardnekkige problemen als armoede en criminaliteit.

Vitrinekast van een nieuwe esthetiek

Het beeld van Rotterdam als moderne metropool is echter veel ouder dan de jaren negentig, het wortelt waarschijnlijk in het interbellum. Door de ontwikkeling van de haven en de industrie veranderde Rotterdam in de tweede helft van de negentiende eeuw sterk van aanzien. Sindsdien gold de stad ook als een oord waar voor een beetje estheet weinig te genieten viel. “O leelijk, leelijk zijt ge. Industrieel nieuw Rotterdam”, schreef E.J. Potgieter in 1879.

Maar wat Potgieter rond 1880 nog verafschuwde, werd in de jaren tussen de twee wereldoorlogen een kwaliteit. Onder invloed van kunststromingen als het futurisme begon men allerlei verschijnselen van de moderne tijd positief te waarderen. Zo werd Rotterdam met zijn drukke verkeer en functionele architectuur de vitrinekast van een nieuwe esthetiek.

Illustratief daarvoor is de tekst die journalist M.J. Brusse in 1938 schreef voor de boekenreeks De schoonheid van ons land. Daarin bezong hij de dynamiek van het moderne havenbedrijf met zijn stoomschepen, hijskranen en graanelevatoren. Tien jaar daarvoor had de Hongaarse filmmaker Andor von Barsy de stad op een soortgelijke manier verbeeld in De stad die nooit rust. Het Rotterdamsch Nieuwsblad omschreef de film indertijd als een “explosie van technisch geweld”:

“Vliegmachines stijgen op en glijden heen; auto’s glippen langs trottoirbanden en vluchtheuvels; trams sluipen om hoeken van straten; fietsers zwermen door de stadsdrukte; sleeperswagens denderen langs de kaden… En plotseling wordt men door de stad gedragen, ergens vóórop, dwars door al dat straatverkeer. Naar links en naar rechts buigen de gevels weg; trams en auto’s glijden voorbij; de stad schommelt en schokt in de lijst van het witte doek. Straten openen zich en sluiten zich; pleinen ontrollen zich; huizenmassa’s breken in donkere spleten open en schuiven andere straten voor de lens; donkere verten breken vaneen en binnen havens vol schepen liggen plotseling bloot. Rotterdam!”

Lees ookCategorieOude KoeienWie het verleden kent, begrijpt het heden beter. Jacques Börger en Anne Jongstra blikken maandelijks terug op gebeurtenissen in het verleden van Rotterdam.

Nederlandse skyscraper city

In het interbellum werd ook de kiem gelegd voor het beeld van Rotterdam als stad vol hoogbouw. Hoewel er in die dagen nog weinig hoge bouwwerken waren, zetten fotografen en filmmakers Rotterdam graag neer als de Nederlandse tegenhanger van een Amerikaanse skyscraper city. Dat ze de werkelijkheid daarvoor een beetje naar hun hand moesten zetten, namen ze voor lief. Toen bijvoorbeeld in 1932 het Elektriciteitsgebouw aan de Rochussenstraat in gebruik werd genomen, pakte het tijdschrift Groot Rotterdam uit met een fotoreportage waarin het 58 meter hoge pand werd neergezet als een indrukwekkende kantoorkolos. De kop boven de reportage luidde: “Rotterdams wolkenkrabber”.

Hoe Flikken Rotterdam de stad nu portretteert, sluit naadloos aan bij dit aloude imago. En dat is ook hoe menig Rotterdammer zijn stad graag in de media ziet verschijnen. Maar schuilt daar niet een gevaar in? Is er inmiddels niet sprake van regelrechte typecasting? De stad begint steeds meer te lijken op een acteur die alleen nog maar gevraagd wordt voor die ene soort rol. Dat hij ook andere rollen met verve kan vertolken, doet dan nauwelijks meer ter zake. Daarom was een paar jaar geleden ‘De Marathon’ zo’n verademing. Die film schotelde ons immers heel ander beeld voor: van een ietwat morsig en kleinsteeds, maar toch ook innemend Rotterdam. Het wordt tijd voor een vervolg.

Lees ookMinicollege Studio ErasmusMinicollege: Is Rotterdam niet te filmen?Iedere stad heeft zo zijn filmische iconen. Wat zijn die van Rotterdam? En scheppen ze een beeld van de stad dat overeenkomt met wat wij dagelijks zien?
Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:film, Flikken Rotterdam, stereotype, televisieserie en typecasting

Sectie: Oude Koeien

kaart: Willemswerf, Stadsdriehoek, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *