Kunst & Cultuur27 januari 2016

Utopia voor de gevel van een gevangenis

Sculptuur van Alfred Eikelenboom voor P.I. De Schie

Sara Wiersma kijkt iedere maand naar buitenkunst voor Vers Beton. Wat betekent het en wat vinden de mensen ervan? Deze keer: een abstract utopia, pal voor de gevangenis.

Aan de Schie staat de gelijknamige Penitentiaire Inrichting. Tegenover het luchtige, witte gebouw van de Van Nellefabriek, waarbij glas en aluminium domineert, steekt de gevangenis af met zijn oranje en blauwe muren. Als kers op de taart staat er een geel met grijs object voor het Huis van Bewaring. Als je er langs rijdt, lijkt het kunstwerk van Alfred Eikelenboom (1936-2014) nog het meest op een stuk kaas, ingeklemd tussen twee grijze appels.

Sculptuur van Alfred Eikelenboom, voor P.I. De Schie. Beeld: Rosanne Dubbeld

Alfred Eikelenboom werd geboren in Indonesië. Nog voor de Tweede Wereldoorlog kwam hij, samen met zijn ouders, terug naar Nederland en groeide op in Den Haag. Hier studeerde hij aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten. Hij hield zich veel bezig met architectuur en maakte modellen: de Utopia Models. Hierbij combineerde hij architecturale en sculpturale vormen in driedimensionale, grijze objecten. Deze objecten lijken nog het meest op maquettes.

Volmaakte stedelijke architectuur

Een artistieke bijdrage leveren aan de ideale stad, dát was de ultieme droom van Alfred Eikelenboom. Hij deed continu onderzoek naar een – in zijn ogen – volmaakte stedelijke architectuur. Het gekke is dat Eikelenboom, ondanks zijn ambities en talent, niet makkelijk opdrachten in de openbare ruimte heeft gekregen. Pleidooien van bijvoorbeeld Rem Koolhaas en Carel Weeber (de architect van P.I. De Schie) waren nodig om ervoor te zorgen dat hij toch een aantal belangrijke opdrachten kreeg. Één daarvan is dit werk uit 1990 dat is geplaatst naast de met prikkeldraad omwikkelde gevangenismuur.

Het beeld mag bij mij dan de associatie opwekken van een stuk kaas met appels, dit zijn het niet. Het beeld is niet figuratief op te vatten. Juíst niet zou je beter kunnen zeggen. De gele muur wordt gevangen in twee grijze bollen die in tweeën zijn gesplitst. De bollen staan op enorme, stenen schijven die dienst doen als sokkels. De twee bollen zijn vergelijkbaar met de ellips-achtige vormen, die al in de Utopia Models op kleinere schaal, steeds opnieuw terugkwamen.

Een model voor een Utopia, voor de deur van de bajes. Het is aan de ene kant een tegenstelling: dit beeld voor de neus van mensen die gevangen zitten door de wet te hebben overtreden. Aan de andere kant is het juist daarom een interessante plaatsing van kunst in de ruimte. Wordt hier een spiegel voorgehouden? Een hint naar een ideale werkelijkheid? Deze ideale werkelijkheid kon alleen nooit behaald worden, dat is het schrijnende van een utopie.

Sculptuur van Alfred Eikelenboom, voor P.I. De Schie. Beeld: Rosanne Dubbeld

Leuk voor boeven

Zeker is het feit dat het beeld bijdroeg aan de gedachte dat een kleurrijke omgeving voor een positief effect zou zorgen bij de gevangenen. De kleuren van het gebouw, de paneelschilderingen die te zien zijn in de gangen (van Rob Bonies en Peter Struycken) én het kunstwerk van Eikelenboom voor de gevel: niets is aan het toeval overgelaten. Het is één groot, kleurrijk geheel – wat opvallend is voor een gevangenis.

Peter (45) is bereid om even af te stappen van zijn racefiets. “Ja ik kom hier regelmatig langs en dan zie ik uit mijn ooghoek de gevangenis en het beeld. Ik heb geen flauw benul wat het betekent, maar het geheel is leuk.” Na een tijdje tref ik Monica (35) die op de bus wacht. “Geinig ding! Is het een grote cracker? In combinatie met de kleuren van de gevangenis, word ik er wel blij van.” Meneer Tos van middelbare leeftijd roept vanaf zijn scootmobiel: “Dat is toch leuk voor die boeven daar? Hebben ze iets om naar te kijken!”

Opvrolijken

Tja, wat de gevangenen ervan vinden, is de vraag. Bovendien lijkt het er niet op dat het beeld vanuit de cellen te zien is. Of het nu bijdraagt aan de kleurrijke en positieve omgeving die voor P.I. De Schie de bedoeling was, het voorspiegelen van een Utopie ten opzichte van de wetsovertreders in het gebouw of geen van beide: vrolijk wordt het beeld in ieder geval gevonden. En terecht, het past volledig in zijn ruime omgeving. Alsof het er nooit níet heeft gestaan. De gevangenis met Eikelenboom’s sculptuur lijkt bijna in samenspel met de Van Nellefabriek, die in alles anders is dan dit kleurrijke geheel. Daarbij openbaart zich aan de achterkant van de sculptuur een romantische functie. Liefdesparen hebben hier in het laagje vuil hun naam en datum op het beeld geschreven: ‘Glenn & Lisa 15-03-’15’ en een stukje verder: ‘Freedom’ met een hartje erachter. Niet in het metaal gekrast, maar gewoon in het vuil opgetekend. Na een fikse regenbui weer weggevaagd dus. Alfred Eikelenboom kreeg te weinig erkenning voor zijn abstracte, pure werk. Maar dit beeld voor de gevangenis is tijdloos en geliefd. Toch die artistieke bijdrage aan een ideale stad dus.

Reageer of deel op Social Media

Tags:alfred eikelenboom, buitenkunst, Gevangenis en p.i. de schie

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: Abraham van Stolkweg 46-50, 3041 JA Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *