voor de harddenkende Rotterdammer

Sara Wiersma kijkt iedere maand naar buitenkunst voor Vers Beton. Wat betekent het en wat vinden de mensen ervan? Deze keer: een abstract utopia, pal voor de gevangenis.
Aan de Schie staat de gelijknamige Penitentiaire Inrichting. Tegenover het luchtige, witte gebouw van de Van Nellefabriek, waarbij glas en aluminium domineert, steekt de gevangenis af met zijn oranje en blauwe muren. Als kers op de taart staat er een geel met grijs object voor het Huis van Bewaring. Als je er langs rijdt, lijkt het kunstwerk van Alfred Eikelenboom (1936-2014) nog het meest op een stuk kaas, ingeklemd tussen twee grijze appels.

Sculptuur_Eikelenboom-7243855
Sculptuur van Alfred Eikelenboom, voor P.I. De Schie. Beeld door: beeld: Rosanne Dubbeld

Alfred Eikelenboom werd geboren in Indonesië. Nog voor de Tweede Wereldoorlog kwam hij, samen met zijn ouders, terug naar Nederland en groeide op in Den Haag. Hier studeerde hij aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten. Hij hield zich veel bezig met architectuur en maakte modellen: de Utopia Models. Hierbij combineerde hij architecturale en sculpturale vormen in driedimensionale, grijze objecten. Deze objecten lijken nog het meest op maquettes.

Volmaakte stedelijke architectuur

Een artistieke bijdrage leveren aan de ideale stad, dát was de ultieme droom van Alfred Eikelenboom. Hij deed continu onderzoek naar een – in zijn ogen – volmaakte stedelijke architectuur. Het gekke is dat Eikelenboom, ondanks zijn ambities en talent, niet makkelijk opdrachten in de openbare ruimte heeft gekregen. Pleidooien van bijvoorbeeld Rem Koolhaas en Carel Weeber (de architect van P.I. De Schie) waren nodig om ervoor te zorgen dat hij toch een aantal belangrijke opdrachten kreeg. Één daarvan is dit werk uit 1990 dat is geplaatst naast de met prikkeldraad omwikkelde gevangenismuur.
Het beeld mag bij mij dan de associatie opwekken van een stuk kaas met appels, dit zijn het niet. Het beeld is niet figuratief op te vatten. Juíst niet zou je beter kunnen zeggen. De gele muur wordt gevangen in twee grijze bollen die in tweeën zijn gesplitst. De bollen staan op enorme, stenen schijven die dienst doen als sokkels. De twee bollen zijn vergelijkbaar met de ellips-achtige vormen, die al in de Utopia Models op kleinere schaal, steeds opnieuw terugkwamen.
Een model voor een Utopia, voor de deur van de bajes. Het is aan de ene kant een tegenstelling: dit beeld voor de neus van mensen die gevangen zitten door de wet te hebben overtreden. Aan de andere kant is het juist daarom een interessante plaatsing van kunst in de ruimte. Wordt hier een spiegel voorgehouden? Een hint naar een ideale werkelijkheid? Deze ideale werkelijkheid kon alleen nooit behaald worden, dat is het schrijnende van een utopie.

Sculptuur_Eikelenboom-7243862
Sculptuur van Alfred Eikelenboom, voor P.I. De Schie. Beeld door: beeld: Rosanne Dubbeld

Leuk voor boeven

Zeker is het feit dat het beeld bijdroeg aan de gedachte dat een kleurrijke omgeving voor een positief effect zou zorgen bij de gevangenen. De kleuren van het gebouw, de paneelschilderingen die te zien zijn in de gangen (van Rob Bonies en Peter Struycken) én het kunstwerk van Eikelenboom voor de gevel: niets is aan het toeval overgelaten. Het is één groot, kleurrijk geheel – wat opvallend is voor een gevangenis.
Peter (45) is bereid om even af te stappen van zijn racefiets. “Ja ik kom hier regelmatig langs en dan zie ik uit mijn ooghoek de gevangenis en het beeld. Ik heb geen flauw benul wat het betekent, maar het geheel is leuk.” Na een tijdje tref ik Monica (35) die op de bus wacht. “Geinig ding! Is het een grote cracker? In combinatie met de kleuren van de gevangenis, word ik er wel blij van.” Meneer Tos van middelbare leeftijd roept vanaf zijn scootmobiel: “Dat is toch leuk voor die boeven daar? Hebben ze iets om naar te kijken!”

Opvrolijken

Tja, wat de gevangenen ervan vinden, is de vraag. Bovendien lijkt het er niet op dat het beeld vanuit de cellen te zien is. Of het nu bijdraagt aan de kleurrijke en positieve omgeving die voor P.I. De Schie de bedoeling was, het voorspiegelen van een Utopie ten opzichte van de wetsovertreders in het gebouw of geen van beide: vrolijk wordt het beeld in ieder geval gevonden. En terecht, het past volledig in zijn ruime omgeving. Alsof het er nooit níet heeft gestaan. De gevangenis met Eikelenboom’s sculptuur lijkt bijna in samenspel met de Van Nellefabriek, die in alles anders is dan dit kleurrijke geheel. Daarbij openbaart zich aan de achterkant van de sculptuur een romantische functie. Liefdesparen hebben hier in het laagje vuil hun naam en datum op het beeld geschreven: ‘Glenn & Lisa 15-03-’15’ en een stukje verder: ‘Freedom’ met een hartje erachter. Niet in het metaal gekrast, maar gewoon in het vuil opgetekend. Na een fikse regenbui weer weggevaagd dus. Alfred Eikelenboom kreeg te weinig erkenning voor zijn abstracte, pure werk. Maar dit beeld voor de gevangenis is tijdloos en geliefd. Toch die artistieke bijdrage aan een ideale stad dus.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder
Sara Wiersma

Sara Wiersma

Sara Wiersma (1984) maakte een paar jaar geleden de drastische beslissing om van Amsterdam naar Rotterdam te verhuizen. Nu wil ze er nooit meer weg. Sara is kunsthistorica en komt uit de galeriewereld van Amsterdam en Den Haag. Werkt freelance voor kunstenaars en organisaties die actief zijn in de kunst- en cultuursector.

Profiel-pagina
Rosanne Dubbeld

Rosanne Dubbeld

Rosanne Dubbeld (1987) is psycholoog en fotograaf, en combineert die twee identiteiten graag in haar werk en privéleven. Denk aan het fotograferen van ‘mens en gedrag’, of series als ‘hoe kijken verschillende mensen naar hetzelfde kunstwerk?’ Momenteel maakt ze buiten Vers Beton websites voor mensen met autisme. Verder kun je haar verblijden met spannende kunst en pure chocola.

Profiel-pagina
Nog geen reacties