Wetenschap en onderwijs12 februari 2016

“De strijd om de student verzwakt het onderwijs juist”

Interview met onderzoeksjournalist Ronald Buitelaar

Crowdfunding geslaagd, dus gaat onderzoeksjournalist Ronald Buitelaar graven naar helderheid rondom de mislukte mbo-fusie in Rotterdam. Aan de vooravond daarvan vraagt Vers Beton hem naar het hoe, wat en waarom. “Scholen moeten minder uitvoerder en meer architect van onderwijs worden.”

Mislukte fusie Beeld: Femke van Geffen
Lees ookVers BetonWetenschap en onderwijsWat ging er mis tijdens de fusie tussen Zadkine en Albeda?Lees hier alles over de crowdfunding naar dit onderzoek

Met welke uitdagingen kampt de Rotterdamse onderwijssector?

“Die zijn vergelijkbaar met uitdagingen in het hele land, alleen zijn ze in Rotterdam uitvergroot. Misschien wel de grootste uitdaging is leerlingen op de juiste plek krijgen en houden. Zo blijkt uit gegevens van de Onderwijsinspectie dat bij elke overgang naar een andere onderwijssector een kwart tot een derde van de leerlingen een niveau hoger of lager terecht komt dan verwacht. Dat hoeft niet altijd verkeerd af te lopen, maar er zijn schrijnende voorbeelden te geven van bijvoorbeeld hoogbegaafde leerlingen die het spoor bijster raken in een onderwijsstelsel dat (te) weinig oog heeft voor hun talenten. Een ander probleem vormen de ondoordachte en slecht voorbereide opleidingskeuzes. Over de oorzaken valt veel te zeggen, maar het helpt niet als we ons teveel blijven richten op meetbare resultaten. Kinderen op de juiste plek zien te krijgen betekent dat we zicht moeten hebben voor harde én zachte aspecten. Toets- en examenresultaat zeggen wel iets, maar niet alles. Minstens zo belangrijk is potentie bij leerlingen zien en die (helpen) ontwikkelen.

Een ander probleem is de kwaliteit van het Rotterdamse onderwijs. Ik zie dat op verreweg de meeste Rotterdamse scholen hard en met het hart gewerkt wordt, maar ik constateer ook dat er grote (ontwikkelings)verschillen zijn tussen scholen. Zo zijn er scholen waar kwalitatief goed onderwijs verzorgd wordt op basis van een sterke en goed onderbouwde eigen visie, maar ook scholen waar vooral elders bedacht beleid uitgevoerd wordt. Ik denk dat het zou helpen als scholen weer minder uitvoerder en meer architect van het onderwijs worden. En ik veronderstel dat in de slipstream daarvan leerlingen ook niet meer met evenementen naar een baan in de haven of de zorg ‘gelokt’ hoeven te worden, maar op school de kennis en vaardigheden opdoen die hen in staat stellen om zelf bewuste keuzes te maken voor hun toekomst.”

Waarom is het belangrijk dat jij onderzoek doet naar de mislukte fusie?

“Rotterdam is sterk afhankelijk van goed beroepsonderwijs en de stad kan het zich niet veroorloven om twee elkaar concurrerende ROC’s binnen de stadsgrenzen te hebben. Het idee was ooit dat concurrentie ten goede zou komen aan kwaliteit, maar het tegendeel lijkt het geval. De strijd om de deelnemer verzwakt de instellingen eerder dan dat het ze versterkt. Daarnaast hebben Zadkine en Albeda hoog van de toren geblazen over hun aanstaande fusie. In een persbericht werd de vorming van mbo-colleges ‘kansrijk en wenselijk’ genoemd. Als men daar zo van overtuigd was, vind ik dat we ook mogen weten waarom het misging.

Waar ga je de verklaring zoeken voor de mislukking?

“Eerst ga ik alle stukken over de fusieplannen lezen die er te vinden zijn, zodat ik scherp krijg wat men aanvankelijk voor ogen had. Daarnaast wil ik direct betrokkenen spreken: wethouder De Jonge, de twee, toenmalige, bestuursvoorzitters Anja van Gorsel van Albeda en Luc Verburgh van Zadkine. Ook hoor ik graag hoe de voorzitters van de Raden van Toezicht er tegenaan kijken en wil ik de opvattingen van de ondernemingsraden weten. Waar ik vooral wil weten, is waarom het techniekcollege wel succesrijk genoemd wordt en er daadwerkelijk lijkt te gaan komen, terwijl de rest van de fusie afgeblazen is. Tenslotte kan het ook nog zo zijn dat ik Den Haag terechtkom, want ook daar heeft men uitgesproken ideeën over de fusieplannen.”

Guido van Eijk, de journalist die afgelopen zomer een aantal artikelen in de Volkskrant over het mbo en de fusieplannen heeft geschreven, zei dat als iemand de onderste steen boven kan krijgen, jij dat bent. Wat heeft jou tot zo’n gedreven onderwijs-onderzoeksjournalist gemaakt?

“Als ik iets doe, wil ik het zo goed mogelijk doen. Toen ik ooit voor de beslissing stond of ik journalist of leraar zou worden besloot ik voor het laatste te kiezen. Misschien wel om de reden die een leraar me gaf: ‘Leer eerst maar een beroep. Journalist kun je altijd nog worden.’ Ik ben ook pas overgestapt naar de journalistiek toen ik vond dat ik het lerarenvak volledig in mijn vingers had. Toen ik die overstap maakte, nam ik me voor de best geïnformeerde onderwijsjournalist van Nederland te worden. Ik werk hard om én onderwijsinhoudelijk up-to-date zijn en beleidsmatig van de hoed en de rand te weten. Dat en een ongebreidelde nieuwsgierigheid maken dat ik van alles altijd het naadje van de kous wil weten. Dan komt het regelmatig voor dat je dieper moet graven om aan de informatie te komen, die je voor een compleet beeld nodig hebt.”

Hoe ziet de toekomst van het beroepsonderwijs eruit in Rotterdam volgens jou?

“Ik denk dat die integratie tussen Zadkine en Albeda er op termijn wel gaat komen, in wat voor vorm dan ook. Ik ben ook zeer benieuwd of daardoor een vergelijkbare beweging in het hoger beroepsonderwijs op gang komt. Tenslotte concurreren ook daar twee hogescholen in een krimpende markt om de gunst van de student. Interessant is de vraag voor welke vorm uiteindelijk gekozen wordt. Wie in het Rotterdamse kijkt hoe de sterk geprofileerde, zelfstandige vakscholen het doen ten opzichte van mbo-kolossen Zadkine en Albeda, valt op dat de laatste twee in menig officieel en minder officieel lijstje bij de zorgenkindjes horen. De vakscholen brengen het er beter vanaf. Zo komen de vakscholen niet alleen in de benchmark studiesucces van de MBO Raad beter uit de bus, maar scoren ze ook beduidend beter in de Keuzegids Mbo. In die laatste bungelen Albeda en Zadkine maar net boven hekkensluiter ROC Leiden, terwijl de vakscholen in de top en het middensegment staan. Het lijkt sluitend bewijs voor de stelling dat de toekomst voor Albeda en Zadkine ligt in zelfstandige mbo-vakscholen. Het onderzoek moet uitwijzen waarom dat proces vastliep en hoe het weer op gang geholpen kan worden.”

Zo zit het mbo in elkaar

Beroepsonderwijs wordt in Rotterdam op middelbaar niveau aangeboden bij ROC’s Albeda en Zadkine en vakscholen als het Grafisch Lyceum, het Hout- en Meubileringscollege, het Wellantcollege (groen mbo) en het Scheepvaart en Transport College. Op hoger niveau wordt beroepsonderwijs verzorgd door Hogeschool Inholland en Hogeschool Rotterdam.

Een vakschool richt zich op een specifiek opleidingsgebied. Een ROC is een regionaal opleidingscentrum, dat meerdere opleidingen aanbiedt. Zowel Zadkine als Albeda is geen puur Rotterdamse instelling, maar een regionaal conglomeraat van beroepsopleidingen met vestigingen in de hele zuidwesthoek van Zuid Holland. Het is echter een misvatting dat een ROC een ‘leerfabriek’ zou zijn. Elk ROC, ook Albeda en Zadkine, bestaat uit herkenbare clusters als zorg, techniek, welzijn en sport, horeca, toerisme en facilitaire dienstverlening. Een cluster kan in één gebouw gevestigd zijn, maar ook over een aantal vestigingen verdeeld zijn. Zo verzorgt Zadkine op ruim dertig plaatsen in de regio onderwijs en telt Albeda alleen in Rotterdam al zo’n twintig lesplaatsen. Albeda heeft daarnaast vestigingen in bijvoorbeeld Oude Tonge, Naaldwijk en Spijkenisse.

Het aantal leerlingen verschilt per cluster sterk van elkaar en hangt nauw samen met de populariteit van een beroepsopleiding. Elk cluster biedt een brede waaier aan beroepsopleidingen aan. Zo gaat het bij horeca, toerisme en dienstverlening zowel om een opleiding tot (banket)bakker en patissier, als om opleidingen voor bedienend personeel, horecamanagement en stewardess. Bij het cluster techniek kan het zowel gaan om autotechniek als bouwtechniek of procestechniek. Binnen de opleiding worden twee leerwegen onderscheiden: (1) De Beroeps Opleidende Leerweg (BOL): Op school leren en stages lopen bij verschillende bedrijven en (2) de Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL): drie tot vier dagen werken en een of twee dagen naar school.

Om het allemaal nog iets ingewikkelder te maken, kent het mbo ook nog eens onderscheid in niveaus. Niveau 1 biedt een eigenstandige opleiding, de zogenaamde entree opleiding of startcollege. Dit niveau is bedoeld voor leerlingen die nog geen enkel diploma behaald hebben of vanuit het praktijkonderwijs overstappen. Het is een opstap om alsnog aan te haken bij een middelbare beroepsopleiding. Niveau 2, 3 zijn toegankelijk vanuit elk vmbo niveau. Een niveau 4 opleiding kun je alleen volgen met een vmbo gl of tl diploma of een afgeronde mbo 3 opleiding. Binnen het mbo kun je opleidingen stapelen. Zo kun je na niveau 1 overstappen naar niveau 2, van 2 naar 3 en van 3 naar 4. Een middelbare beroepsopleiding biedt daarmee veel kansen voor laatbloeiers of tweedekansonderwijs.

Onderwijsmaand op Vers Beton

Gelijk met de crowdfundingcampagne naar het mbo-onderwijs in Rotterdam, is Vers Beton een ‘onderwijsmaand’ gestart.  Tot aan 15 februari zal er extra aandacht uitgaan naar de staat van het Rotterdamse onderwijs. Lezers kunnen verhalen verwachten die zijn geschreven door Rotterdamse docenten en onderwijsprofessionals. Geïnteresseerden die willen bijdragen met een eigen verhaal of opinie over het onderwijs kunnen ook bij Vers Beton terecht door te mailen naar info@versbeton.nl.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Albeda, crowdfunding, fusie, onderzoeksjournalistiek en zadkine

Sectie: Wetenschap en onderwijs

kaart: Zadkine, Marten Meesweg, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *