Kunst & CultuurStedelijke ontwikkeling & architectuur13 februari 2016

Detroit is meer dan ruïnes

Brian Doucet en Drew Philp over ‘ruïneporno’ op Art Rotterdam

Ryan Mendoza sloopte een vervallen huis uit Detroit en verscheepte dit naar Europa, waar het krot herbouwd te zien is tijdens Art Rotterdam. Maar wie heeft er baat bij dit soort kunst? Volgens Brian Doucet en Drew Philp toont Mendoza met ‘ruïneporno’ een eenzijdig beeld van Detroit.

Op het eerste gezicht kan Detroit worden samengevat in één enkel beeld: een verlaten en uitgebrand huis. De kunstenaar Ryan Mendoza bevestigt deze simplistische boodschap met een installatie die te bezichtigen is op Art Rotterdam. Hij heeft een verlaten huis in Detroit afgebroken, over de Atlantische Oceaan verscheept en heropgebouwd tegenover de Van Nelle Fabriek. Mendoza behoort tot een lange reeks kunstenaars, fotografen en stadsverkenners, die de stad afbeelden door middel van haar ruïnes. De boodschap is duidelijk: Detroit is leeg.

Maar Detroit is niet leeg. Het heeft weliswaar verlaten gebouwen en verkeert in crisis, maar het is zeker niet onbewoond. De stad Detroit heeft op dit ogenblik ongeveer vijftigduizend inwoners meer dan Rotterdam.

Krimpende stad

Het probleem met de concentratie op de zichtbare gevolgen van het verval van Detroit is dat de oorzaken hierdoor te eenvoudig worden voorgesteld. Het verval van Detroit was weliswaar dramatisch, maar ook ongelooflijk complex. Mendoza beweert dat het begonnen is met de kredietcrisis, maar de bekende historicus Tom Sugrue heeft in zijn boek The Origins of the Urban Crisis aangetoond dat Detroit al in de jaren 1950 tienduizenden industriebanen en inwoners verloor. Blanke vlucht en kapitaalvlucht zijn al meer dan zestig jaar trends in Detroit.

Detroit is het meest gesegregeerde grootstedelijke gebied in de Verenigde Staten. Historisch gezien werd het zwarten belet om huizen te kopen en rijkdom te creëren in de voorsteden door een hele reeks openlijke of heimelijke tactieken. Doordat een groot deel van de rijkdom in de regio werd overgeheveld naar de omliggende gebieden, werd Detroit arm gehouden en minder in staat om zich te bekommeren om een krimpende stad. Detroit is voor 83 procent Afro-Amerikaans en één van de armste steden in Amerika; de voorsteden, waar ongeveer 3,5 miljoen mensen wonen, zijn voor meer dan 80% blank en omvatten enkele van de meest welvarende postcodegebieden in Amerika.

Extreme rivaliteit

Bestuur en politiek brengen een uiterst versplinterde regio voort. Anders dan in Nederland bestaat er haast geen deling van inkomsten tussen gemeenten. De stad of randgemeente waar je woont, bepaalt de kwaliteit van scholen, politie en openbare ruimte. Regionale samenwerking en planning zijn vaak conflictueus vanwege rassen- en klassenverschillen tussen stad en randgemeenten. Bedrijven en gezinnen verhuizen naar eigen believen en nemen hun belastinggeld met zich mee.

Iedere randgemeente probeert daarom haar belastinggrondslag te doen aangroeien. George Galster, hoogleraar stedelijk onderzoek aan de Wayne State University, heeft berekend dat de regio als gevolg van deze rivaliteit jaarlijks tienduizend huizen meer bouwt dan nodig is om de bevolking te huisvesten. Hierdoor komen er verlaten huizen in de stad Detroit, terwijl er ieder jaar gloednieuwe wijken worden gebouwd aan de rand van de regio. De gevolgen van deze extreme rivaliteit tussen gemeenten zouden voor Nederlandse beleidsmakers een waarschuwing moeten zijn tegen dergelijke bestuursmodellen.

Humanitaire ramp

De productie van ruïnes duurt voort tot vandaag. Maar ook hier is het gemakkelijk om de oorzaken verkeerd te interpreteren. Kunstenaar Ryan Mendoza verklaart dat ‘torenhoge hypotheekschulden’ verantwoordelijk zijn, maar dit is slechts een deel van het verhaal. In 2016 komen zestigduizend gebouwen in executieverkoop, waarvan veertigduizend bewoond. Dit betekent dat alleen al dit jaar ongeveer 10 procent van de bevolking van Detroit, bijna tachtigduizend mensen, hun woning dreigt te verliezen.

Veel van deze huizen zijn niet met hypotheek belast en zijn van generatie op generatie overgegaan. Het systeem van onroerendezaakbelasting is zeer onbillijk en weerspiegelt niet de werkelijke waarde van de huizen op dit ogenblik. De American Civil Liberties Union noemt het een ‘humanitaire ramp’ en is een groepsvordering begonnen om de rechtsgeldigheid van deze executieverkopen aan te vechten.

Beeld van Frank Hanswijk

Het eenvoudige verhaal

Niets van deze complexiteit komt tot uiting in de tot fetisj gemaakte ruïne. Er worden eenvoudige verhalen geconstrueerd die de complexe economische, politieke en raciale ongelijkheid en onrechtvaardigheid negeren. Wij moeten ons afvragen wat we feitelijk te weten komen door te kijken naar een verlaten huis. Indien het ons niet helpt om te begrijpen waarom Detroit vervallen is, wat toont het ons dan? Boeken, websites en kunstprojecten produceren en versterken gezamenlijk het eenvoudige verhaal van Detroit als spookstad.

Met zijn krot versterkt Ryan Mendoza dit beeld van Detroit als een stad van chaos, verval en misdaad. Als je een verlaten huis tentoongesteld ziet, kun je gemakkelijk begrijpen hoe de algemene perceptie van Detroit dit weerspiegelt. Velen die de Van Nelle Fabriek bezoeken, zullen met die indruk terugkomen.

Ruïneporno

Deze ‘ruïneporno’ maakt van een enorm en complex probleem iets sexy, om te worden geconsumeerd tijdens een zondagse wandeling langs een kunstexpositie. Zij valt buiten iedere context en is enkel gebaseerd op esthetica. Soms zijn deze ruïnes inderdaad mooi, maar Detroiters vinden deze voorstelling vaak kwetsend, omdat ruïneporno de pijn en het gevaar die gepaard gaan met de vernietiging van een stad volledig negeert. Ruïneporno maakt er integendeel iets moois van, dat geconsumeerd kan worden zoals een showboek of een openbare vertoning.

Bewoners van Detroit zijn gewend aan dit soort kunstprojecten, maar zijn er zelden positief over. “Veel journalisten, documentairemakers en fotografen komen naar de stad om ruïneporno te maken”, zegt Malik Yakini (Detroit Black Community Food Security Network) in een recent interview over Detroit. “Ze vinden de allerslechtste aspecten van de stad, schieten daar foto’s van en sturen die beelden de wereld in. Daardoor denken zoveel mensen dat Detroit een woestenij van verlaten velden en vervallen gebouwen is. Dat is slechts één kant van het verhaal. We hebben wel degelijk levendige buurten, welvaart en heel veel grassroots-initiatieven om gemeenschappen te verbeteren. Juist dat wordt vaak over het hoofd gezien.”

Geëxploiteerd en geëxporteerd

De beelden en projecten van buitenstaanders vertonen ongelukkige neokoloniale trekjes. Ze geven de geschiedenis weer van koloniale afpersing en het wegslepen van rijkdommen uit relatief verarmde gemeenschappen. De ruïnes van Detroit zijn letterlijk een show voor iedereen. Terwijl zijn culturele voorraden worden geëxploiteerd en geëxporteerd zonder veel profijt voor de plaatselijke bewoners, moeten wij ons afvragen wie er baat heeft bij deze kunst.

Degenen die de ruïnes op deze manier afbeelden, ontsnappen nadat ze hun foto’s hebben genomen of hun kunstwerk hebben gemaakt. Schoonheid krijgt een ander gezicht als je vlak naast de verwaarlozing moet wonen. Voor de Detroiters is de verwaarlozing niet iets moois om naar te kijken, maar iets om bang voor te zijn: drugshandel, verkrachting en brandstichting behoren tot de normale gang van zaken in de pittoreske ruïnes van Detroit.

Het belangrijkste is echter dat ruïneporno bijna gespeend is van mensen. Zo wordt het verhaal geproduceerd van Detroit als een onbeschreven lei die behoefte heeft aan redders uit de middenklasse. Ruïneporno levert geen bijdrage aan de stad, maar negeert en gaat voorbij aan de cultuur en de dagelijkse uitdagingen van de 680 duizend mensen die er nog steeds wonen.

Stad van hoop

Er bestaan echter tal van andere verhalen en artistieke projecten die een heel andere kant van de stad laten zien. De film We Are Not Ghosts toont hoe bewoners Detroit opnieuw uitvinden als een levendige en in haar eigen behoefte voorziende stad op menselijke schaal. Er zijn in de stad meer dan 1500 stadsboerderijen en gemeenschapstuinen, die vaak een nieuwe bestemming geven aan onbebouwd land.

Het is ironisch dat, terwijl een Europees publiek door Mendoza’s ruïne in Rotterdam loopt, de voormalige bendeleider en huidige actievoerder Yusef Shakur in Detroit in een gelijkaardig huis in zijn wijk gaat wonen bij wijze van verzet tegen gentrificatie. Mendoza en Shakur hebben allebei gebruik gemaakt van crowdfunding. Shakur gebruikt het geld echter niet om van deze ruïne een spektakel te maken, maar probeert geld bijeen te brengen om het gebouw om te vormen tot een gemeenschapsruimte. Zelfs in Detroit bedreigt gentrificatie sommige van de kwetsbaarste bewoners met uitzetting.

Wijlen Grace Lee Boggs zag in Detroit een stad van hoop. Haar Detroit Summer Program heeft duizenden jongeren in Detroit geïnspireerd en velen van hen zijn begonnen met eigen initiatieven. Julia Putnam was in 1992 een van de eersten die deelnam aan Detroit Summer en heeft onlangs een basisschool mede opgericht die gebaseerd is op de omgeving en de plaatselijke gemeenschap. Dit zijn inspirerende verhalen die een ander beeld geven van de stad en van wat zij betekent voor de rest van de wereld. Zij kunnen niet worden overgebracht door beelden van ruïnes alleen.

Eerlijke uitwisseling

Detroit heeft geen gebrek aan belangstelling. Wij denken dat Detroits ervaringen met kapitalisme, racisme en politieke versplintering het belangrijk maken om de stad te bestuderen en te begrijpen. Kunst kan daarbij een rol spelen, maar voor degenen die belangstelling tonen voor Detroit bestaat de uitdaging om een daadwerkelijke bijdrage te leveren aan de stad en haar weer te geven op een niet-uitbuitende en informatieve manier.

Dit vereist respect, eerlijke uitwisseling en samenwerking met de vele dynamische en inspirerende bewoners. Een voorbeeld hiervan is het Expodium in Utrecht, dat een herhaald verblijf voor kunstenaars in Detroit organiseerde. Totdat hun subsidie werd verlaagd, konden zij op hun beurt Detroiters naar Nederland halen om hun ervaringen en praktijken te delen. In dit geval leverden Detroits ervaringen met stadslandbouw nuttige lessen en inzichten op voor Nederlandse beleidsmakers.

We zouden er goed aan doen om dit soort visies en methoden van aanpak te steunen. Ze nodigen ons ertoe uit om Detroit in een nieuw licht te zien en om na te denken over hoe onze eigen maatschappij kan omgaan met deze uitdagingen. Projecten als dat van Ryan Mendoza geven alleen maar een visuele vorm aan de ellende van Detroit. Zonder serieuze aandacht zal Detroit een plaats blijven waaruit veel is weggehaald, waardoor ook ons begrip van de geschiedenis en van de wereld wordt verarmd.

(vertaling: Jos Moortgat)

Brian Doucet neemt regelmatig studenten mee naar Detroit; publicatie van zijn boek Why Detroit Matters (Policy Press) is gepland in het voorjaar van 2017. Het autobiografische werk (nog zonder titel) van Drew Philp over zijn leven en de bouw van zijn huis in Detroit verschijnt binnenkort bij Scribner in de Verenigde Staten.

De Erasmus University College vertoont We Are Not Ghosts op maandag 22 februari om 18:30 uur.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Reageer of deel op Social Media

Tags:Art Rotterdam, Art Rotterdam Week, Detroit, Detroit huis, kunst, ryan mendoza, stedelijke ontwikkeling en Verbeke Foundation

Secties: Kunst & Cultuur en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Van Nelle Fabriek B.V., Van Nelleweg, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *