Voor de harddenkende Rotterdammer

Adrie van der Laan is een autoriteit op het gebied van Erasmus. Voor gemeente en bibliotheek verzamelt hij alles wat relevant is. “Het liefst lees ik hem in zijn eigen handschrift. Het is soepel, stabiel, vloeiend.”

Vermeende schedel van Erasmus
Vermeende schedel van Erasmus in de Bibliotheek Rotterdam Beeld door: beeld: Victor Wollaert

De Centrale Bibliotheek van Rotterdam is net een piramide. Kijk maar op de derde verdieping, naast de brandtrap. “Net zoals in Egypte is dit een bergplaats van een overleden persoon en zijn kroonjuwelen,” zegt Adrie van der Laan, Conservator Erfgoedcollecties Bibliotheek Rotterdam. In de bibliotheek worden dertigduizend oude drukken bewaard, waarvan zo’n vijfduizend rondom Desiderius Erasmus. Van de ruim driehonderd uitgaven van de Lof der Zotheid bezit de bibliotheek minstens 200 exemplaren. Adrie duwt de kluisdeur open, het licht knippert aan. Overal staan boeken. Vanaf de grond tot aan het plafond, de hoek om, rijen dik. In metalen stellingkasten, met banden van leer, perkament of papier. In de kluis is het achttien graden en staat de luchtvochtigheid op vijftig procent. Het filter wordt eens per half jaar gezuiverd.

Portret Adrie van der Laan
Adrie van der Laan, Conservator Erfgoedcollecties van de Bibliotheek Rotterdam Beeld door: beeld: Victor Wollaert

Van der Laan pakt een boek uit een rek. Over een voorraad van woorden en dingen. Het is een boek over woorden en dingen. De synoniemen voor stoel, de verschillende manieren om te zeggen dat je iets prettig vindt, over stijlfiguren en alliteraties. Allemaal informatie die online te vinden is. Toch houdt dat de mensen niet uit de bibliotheek. “Zo kwam hier altijd wel iemand om te vragen of Erasmus’ echte naam Gerrit Geerts was.” De onwaarheid was Wikipedia binnengeslopen, Van der Laan ging de strijd aan. “Na een worsteling met hun redacteur is het gelukt. Geen verwijzing meer naar Gerrit Geerts op Wikipedia. Dat is de kracht van de bibliotheek. Wij bewaren niet alleen boeken, maar zijn een betrouwbare bron van kennis. Dat is een groot verschil met informatie verschaffen. Wat wij over Erasmus zeggen, is betrouwbaar.”

Portret Adrie van der Laan
Adrie van der Laan, Conservator Erfgoedcollecties van de Bibliotheek Rotterdam Beeld door: beeld: Victor Wollaert

Die waarheid achterhaalde Van der Laan door te lezen. Alles wat door Erasmus is geschreven en veel wat over hem is verschenen, sloeg hij open. “In de trein van huis naar Rotterdam. Op de terugweg ben ik vaak te moe, dan luister ik naar blues op mijn iPhone.” De boeken schaft Van der Laan aan in antiquariaten en op veilingen. Het budget komt van de eigenaar van de collectie, de Gemeente Rotterdam. “Een boek uit 1530 koop je al voor tweehonderd euro. Ik lees zoveel mogelijk in het Latijn, Erasmus’ oorspronkelijke taal. Hij zei het zelf: vertrouw nooit op vertalingen. Om iemand te leren kennen, moet je zijn werk lezen. Daarmee kruip je in zijn gedachten. Het liefst lees ik in zijn eigen handschrift. Het is soepel, stabiel, rond en vloeiend. We hebben hier vier van zijn brieven. Weten dat hij hen heeft aangeraakt, dat geeft een historische sensatie.”
De sensatie brengt Van der Laan terug naar de vijftiende en zestiende eeuw. Erasmus schreef honderd boeken. “Het ergste verlies is tijdverlies, zei ‘ie. Zijn jonge pupil gaf hij advies voor de dagindeling. Hoe schrijf je honderd boeken in één mensenleven? Volgens Erasmus was de beste tijd de dageraad. Begin vroeg, werk niet aan één stuk door, neem pauzes.” Alles om scherp te blijven. In zijn hoofd en zijn zinnen. “Taal is een kenmerk van beschaving,” zegt Van der Laan terwijl hij het boek over woorden en dingen opbergt. “Wanneer je niet nauwkeurig kunt formuleren, kun je niet zuiver denken. Door accuraat te formuleren haal je het beste uit jezelf. Als er iets is dat ik de afgelopen jaren van Erasmus heb geleerd, is dat het: hoe ben ik op mijn best?”

Je kunt boeken uit de Erasmuscollectie raadplegen in de Erasmuszaal van de Centrale Bibliotheek. Ze worden niet uitgeleend. De Erasmuszaal is toegankelijk op dinsdag tot en met vrijdag van 10 tot 17 uur, maar alleen op afspraak: erasmuszaal@bibliotheek.rotterdam.nl of 010 281 6188.

Erasmus in Rotterdam
In 2016 viert Rotterdam het 550e geboortejaar van Desiderius Erasmus Roterodamus. Vers Beton staat een jaarlang stil bij de betekenis van zijn gedachtengoed voor het hedendaagse Rotterdam.
Deze serie komt mede tot stand dankzij een financiële bijdrage van de gemeente Rotterdam. Wat betekent dit?

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Dore van Duivenbode

Dore van Duivenbode

Dore van Duivenbode (1985) is freelance journalist voor print media, online en voor televisie.
Zij maakt portretten, reportages en documentaires voor onder meer NRC, Vrij Nederland, VPRO, IFFR en RTV Rijnmond.

Profiel-pagina
portret foto VW site Syndesmokopie

Victor Wollaert

Fotograaf

Victor Wollaert (1978) is Limburger van geboorte maar al meer dan 10 jaar trotse inwoner van Rotterdam. In journalistieke en commerciële reportages over bedrijfskundige en economische onderwerpen ligt zijn kracht. Hij fotografeert o.a. voor NRCQ.nl, Soigneur en Vers Beton en deed mee aan de 2014 editie van De Kracht van Rotterdam.

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Ferrie Weeda
    Ferrie Weeda

    Erasmus’ geboorte is gemythologiseerd en gedemythologiseerd – niet in de laatste plaats door Erasmus zélf. Het meest fascineert mij de mythe/werkelijkheid rondom de (doop)naam van Erasmus. Waar komt het verhaal vandaan dat hij als Gerrit of Geert geboren zou zijn?

    De naam ‘Gerrit’ zou een zeventiende-eeuws verzinsel zijn, zo lees ik in het op last van Adrie van der Laan gecorrigeerde Wikipedia-artikel. Maar wie heeft deze mythe destijds de wereld in geholpen? En welk belang was daarbij gediend? Welke bronnen zijn voorhanden omtrent de geboorte van Erasmus en diens naam? (Bijna niets toch? Zeker niet als we Erasmus’ eigen teksten buiten beschouwing laten?)

    Het schijnbare fanatisme waarmee Adrie van der Laan de ‘Gerrit’-mythe bestrijdt (‘een worsteling’) wekt bij mij een – laten we zeggen – gezond wantrouwen. Heeft hij voldoende afstand tot zijn studie-object? Is hij niet teveel filoloog en te weinig historicus?

    Was Erasmus niet gewoon een vervelende omhooggevallen expat?

    Ik ben natuurlijk allesbehalve expert. Wellicht zijn de vragen over Erasmus die ik hierboven opwerp ten voordele van Van der Laans stelling beantwoord. Ik laat me aan de hand van bronverwijzingen natuurlijk graag overtuigen.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.