Kunst & Cultuur10 mei 2016

Dromen over een utopisch Rotterdam

Interview

De tentoonstelling Utopian Dreams presenteert toekomstfantasieën over Rotterdam. Lindy Kuit ging in gesprek met gastcurator Reyn van der Lugt.

Reyn van der Lugt bij Screwarch Bridge (1978-82) van Claes Oldenburg Beeld: Geisje van der Linden

Dromen van een beter, sterker en grootser Rotterdam doen we allemaal. TENT toont met de groepstentoonstelling Utopian Dreams een selectie historische en hedendaagse toekomstfantasieën van elf verschillende interdisciplinaire kunstenaars. Grote en kleine dromen, die interessant en functioneel zijn, of juist fantastisch en onpraktisch. Hoewel niet allemaal uitgevoerd, draagt elk project bij aan de potentie van de stad en vormt iedere fantasie, hoe waanzinnig ook, input voor discussie. Lindy Kuit ging in gesprek met gastcurator Reyn van der Lugt (1949); verzamelaar, initiatiefnemer, cultureel alleskunner en bovenal Rotterdammer.

Wat was de aanleiding voor Utopian Dreams?
“De tentoonstelling komt voort uit een serie gesprekken die ik met Mariette (Dölle, artistiek leider TENT, red.) voerde over de culturele ontwikkeling van Rotterdam, naar aanleiding van een eerdere uitnodiging voor een kleine presentatie in TENT. Gaandeweg bleken die projecten in Rotterdam waar ik veel van weet, of bij betrokken ben geweest in de jaren zeventig, tachtig en negentig een uitstekende voedingsbodem te zijn voor een grotere tentoonstelling. Uiteindelijk vormde ‘Rotterdam viert de stad!’ het momentum voor Utopian Dreams. Deze manifestatie blikt terug op 75 wederopbouwjaren en staat in een rijke traditie van historische manifestaties zoals Ahoy’, E55, Floriade en C70.”

“Rotterdam heeft altijd een groep mensen gekend die bijzondere ideeën had; vooruitstrevende ideeën die niet altijd geslaagd waren, en niet allemaal uitgevoerd zijn, maar die in ieder geval wel leidden tot verwondering. Ik werk veel met jonge kunstenaars en voor hen kan het interessant zijn om de kwaliteit van het werk van toen opnieuw te ervaren. Dat is ook mede het doel van de tentoonstelling; die originaliteit van enkele decennia geleden opnieuw aan de orde stellen, maar behalve het verleden gaat deze tentoonstelling ook over de toekomst.”

Het zijn voorstellen die het gebruik van de stad ter discussie stellen

De zes historische projecten van Wim Gijzen, Claes Oldenburg, Rem Koolhaas/OMA, John Körmeling, Atelier Van Lieshout en Utopia zijn niet uitgevoerd, afgelast of hielden maar kort stand. Wat zegt dit over de aard van de projecten, of zelfs over de stad?
“Ponton 010 van collectief Utopia hield, ook omdat het weer niet mee zat in de zomer van 1980, helaas niet lang stand. Desondanks was het een groot succes. Het ponton was uitgerust met een tribune voor 1100 man, een podium en een bar, en voer zo’n tien keer heen en weer over de Maas. Het uitzicht was prachtig, de optredens legendarisch.”

“De brug van Claes Oldenburg, om een ander voorbeeld te noemen, is helemaal niet uitgevoerd. Hij ontwierp een brug bestaande uit twee enorme gebogen schroeven die elkaar zouden raken in het midden. Fantastisch, maar niet eenvoudig te realiseren. Toch zijn beide projecten ongelooflijk interessant; ze geven stof tot nadenken. En trouwens, de tentoonstelling heet niet voor niets Utopian Dreams. Als de projecten stuk voor stuk realiteit waren geworden, hadden we het wel Utopian Realities genoemd.”

Reyn van der Lugt bij Screwarch Bridge (1978-82) van Claes Oldenburg Beeld: Geisje van der Linden

Als aanvulling op de historische projecten, tonen vijf hedendaagse kunstenaars hun nieuwe Rotterdamse toekomstdromen. Hoe verliep de selectie?
“Anders dan voor de historische projecten die door beeldend kunstenaars en architecten zijn ontworpen, wilde ik voor de hedendaagse utopieën een brede keuze uit het potentieel van Rotterdamse kunstenaars. Dus naast beeldend kunstenaars zouden ook een schrijver, filmer, ontwerper of fotograaf in aanmerking kunnen komen. Zo zijn we uitgekomen op Elfie Tromp, Han Hoogerbrugge, Elian Somers, Richard Hutten en Cookies.”

“We hebben de kunstenaars veel vrijheid gegeven, en dat heeft tot spannende voorstellen geleid. Schrijver Elfie Tromp gaat bijvoorbeeld in de tentoonstellingsruimte werken aan haar nieuwe boek. Fotograaf Elian Somers geeft vanaf de laatste paradijselijke plek in Rotterdam commentaar op de ongebreidelde bouwwoede in de stad. Han Hoogerbrugge maakt een virtual reality-wandeling langs alles wat hij mist in de stad. En architectencollectief Cookies creëert een vrijstaand sculptuur waarmee bezoekers op een speelse manier een digitale privéruimte kunnen creëren in de open digitale samenleving. De hedendaagse kunstenaars activeren de bezoekers, net als de historische kunstenaars dat met hun voorstellen in het verleden delen.”

Rotterdam heeft altijd een groep mensen gekend die bijzondere ideeën had

Welke werken zijn bepalend voor de tentoonstelling?
“Bepalend…” Het blijft even stil. “De historische projecten zijn al een heel bepalende selectie van utopieën uit de afgelopen decennia. Maar als de uitkijktoren van Rem Koolhaas/OMA zou zijn gerealiseerd in de jaren tachtig was die absoluut een icoon voor Rotterdam geworden. De oude Willemsbrug moest destijds vervangen worden en Koolhaas had zich voorgenomen om het eerste brugdeel overeind te zetten, en het vervolgens dienst te laten doen als uitkijktoren. Dit project was technisch uitvoerbaar alhoewel het wel het nodige kostte.”

“Een poëtisch project als de Schouwburgplein-koeienweide van Wim Gijzen uit 1969 of de schroevenbrug van Claes Oldenburg uit 1978 zijn artistiek gezien van een veel grotere impact. Het zijn echt voorstellen die het gebruik van de stad ter discussie stellen. Voor Gijzen geldt dat het een grote stap in het oeuvre van de kunstenaar was, en het voorstel van Oldenburg is in het denken over de oeververbindingen voor Rotterdam van belang geweest.”

“Wat betreft de hedendaagse projecten spreekt het idee van Richard Hutten tot mijn verbeelding. Hutten stelt voor de hoogste gebouwen van de stad energieneutraal te maken door ze te voorzien van low-tech windmolens. Deze windmolens refereren niet alleen aan de traditie van de Nederlandse molen, maar appelleren ook aan een nieuwe, groene economie. Om maar niet te spreken over de esthetische impact die deze ingreep zou kunnen hebben op de Rotterdamse skyline. Misschien is het niet eens zo’n utopisch plan, want Richard vertelde me dat de molen heel eenvoudig te bouwen is. Dus wie weet.”

Reyn van der Lugt bij het ontwerp voor Rotterdam Windmill (2016) van Richard Hutten Beeld: Geisje van der Linden

Hoe zijn de historische utopieën, die geen definitieve of slechts een tijdelijke gestalte kregen, binnen de tentoonstelling verbeeld? We kunnen ze niet meer meemaken.
“We laten foto’s zien, maar ook maquettes, tekeningen, video’s en dia’s uit particuliere verzamelingen en museale collecties. Eigenlijk tonen we alles wat voorhanden is.”

Reyn slaat een map open met foto’s, affiches en toegangsbewijzen uit de tijd van Ponton 010 in de jaren tachtig. Ik zie een enorm vlot dat aangemeerd is langs de Parkkade, dicht bij de Euromast. Donkere zomerwolken voorspellen weinig goeds. Vanaf grote stellages die dienst doen als tribunes, kijkt het publiek neer op een podium. Ik herken een ruim 35 jaar jongere Freek de Jonge en beeld me Ponton 010 anno 2016 in. Geen gek idee eigenlijk.

Reyn, hoe zie je tot slot de toekomst van Rotterdam voor je?
“Ik hoop dat Rotterdam voortgaat op de weg die ze in de jaren tachtig en negentig ingeslagen is. Cultuur is niet meer weg te denken uit de stad en Rotterdam is onbetwist een van de meest interessante culturele steden in het land. Daarnaast heeft de stad grote ambities met betrekking tot maatschappelijke vraagstukken zoals duurzaamheid, groene stad, migrantencultuur, werkgelegenheid, et cetera. Het zou goed zijn als vanuit de Rotterdamse kunstwereld ook op dit terrein nog meer innovatieve en creatieve voorstellen aangedragen worden om de stad verder te ontwikkelen.”

Reyn van der Lugt met Vliegendoder (2016) van Han Hoogerbrugge Beeld: Geisje van der Linden
Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:75 jaar wederopbouw, Reyn van der Lugt, Rotterdam viert de stad!, TENT, toekomstvisie en Utopian Dreams

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: TENT, Witte de Withstraat, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *