Economie5 mei 2016

Rekenkamerdirecteur Paul Hofstra: “De gemeente heeft haar zaken niet op orde”

Vers Beton sprak Paul Hofstra, directeur van de Rotterdamse Rekenkamer. Over de miljoenenfraude bij het voormalige Waterfront, de teleurstellende verhouding met het college van B en W en waarom de stad ineens honderd miljoen over heeft op de begroting.

“Ik kenschets dit als ernstig”, begint Paul Hofstra, in zijn kantoor aan de Meent. De fraude met het pand van voormalig poppodium Waterfront is een dag voor het gesprek aan het licht gekomen. “Ik kom veel tegen, maar fraude in deze mate heb ik nog niet gezien. Er is geld verdwenen zonder dat daar blijkbaar een prestatie tegenover stond.”

Paul Hofstra, directeur van de Rotterdamse Rekenkamer Beeld: Richard Beukelaar

Het lijkt haast geen toeval. Begin april publiceerde de Rekenkamer haar onderzoek, waarin geconstateerd werd dat de gemeenteprocedures rondom inkoop en betaling vrij kwetsbaar zijn. En dat daar behoorlijk wat verbeterd moet worden. Nog geen maand later toont de ‘Waterfront-fraude’ dit pijnlijk aan. “Wat opvalt is de lange periode waarin deze fraude heeft kunnen plaatsvinden. Zonder dat er ook maar iemand aangaf: ‘dit kan niet, we kunnen niet tot betaling overgaan’. Op papier zou dat niet kunnen. In ons rapport beschrijven wij dat er behoorlijke hiaten zitten in de procedures rond inkoop, aanbesteding en betaling. Het kan voorkomen dat er betaald wordt zonder dat helder is of de prestatie wel geleverd is. Kijk, als die prestatieverklaringen er in het geval van Waterfront hadden gelegen, dan was deze zaak er waarschijnlijk niet geweest. Dan was meteen duidelijk dat er niet voor dergelijke bedragen vertimmerd kon worden.”

Wat bij elk bedrijf de standaardprocedure is, ging hier mis. Hoe kon de ruimte voor zo’n fraude ontstaan? “Ja, dat is de kern”, zegt Hofstra, terwijl hij tikt op het dikke rapport ‘Kwetsbaar Vertrouwen’ op zijn bureau. “We proberen verklaringen te geven voor waarom het nou niet werkt in het echie.”

Een mogelijke verklaring is de grote druk die op het ambtenarenapparaat ligt door reorganisaties en ombuigingen. “Er is altijd te weinig capaciteit. De druk op ambtenaren om resultaat te boeken is enorm groot. Het heeft ook te maken met de kendoe-mentaliteit die dit college uitdraagt. Soms is de druk om te presteren op ambtenaren zo groot, dat er om procedures en richtlijnen heen wordt gewerkt. Dan krijg je situaties als deze. We troffen meer van dat soort problemen aan in de dossiers die we onderzochten. Er zijn grote risico’s op het gebied van integriteitsfraude.”

Jullie stelden in 2014 al dat grote bezuinigingen op het ambtenarenapparaat helemaal niet haalbaar zijn.

“Dat is ook gebleken. Van de honderd miljoen aan ingeboekte bezuinigingen is een groot deel niet gerealiseerd. Bovendien is door dit college besloten om nog eens veertig miljoen extra om te buigen op de bedrijfsvoering van het ambtelijk apparaat, terwijl de eerdere tranche nog niet eens gerealiseerd is! Dat geeft natuurlijk druk. Dat leidt tot te weinig capaciteit en tijd om netjes al die procedures af te werken. Met als gevolg dat er een manier van werken tot stand kwam die leidde tot grote integriteit- en frauderisico’s.”

Tegelijkertijd heeft Rotterdam een ’financiële meevaller’ van honderd miljoen over op de begroting. Waar komt die vandaan?

“Deels is dat geld helemaal niet over. Er zit een ‘vertraging’ in bepaalde uitgaven. Het komt natuurlijk goed over, iets overhebben op de begroting. Maar het is geen verdienste, eerder een kwestie van slecht ramen. Er is ook te veel geld op de begroting toegevoegd vanuit het weerstandsvermogen. Daar heb ik in essentie problemen mee, want het is daar niet voor bedoeld. Nemen uit de reserves en vervolgens overhouden kan iedereen. Je moet realistisch rekenen.”

Hofstra erkent dat het lastig is om realistisch te begroten, voor gemeentes. Dit komt onder andere door het extra pakket aan taken dat ze van het Rijk hebben gekregen. Zoals de decentralisatie van de jeugdzorg. Dat heeft een aanzienlijk budgettair risico veroorzaakt. Maar op zich nog geen reden om geld uit de reserves toe te voegen aan de begroting. “Het is zeer ernstig als je het weerstandsvermogen om de verkeerde redenen uitholt. Het is bedoeld om bijzondere risico’s op te vangen. Uitgaven die niet te voorzien zijn, zoals incidenten en ja, ook fraudegevallen. Maar niet voor het sluitend krijgen van de begroting.” Het geld dat over is moet dan ook volledig terugvloeien naar waar het vandaan komt, stelt Hofstra.

Ondanks de soms slechte exploitatie van de stad is het weerstandsvermogen behoorlijk groot, ook dankzij stille reserves, zoals de waarde van het Havenbedrijf.

Loopt Rotterdam volgens jullie nog meer risico's?

“De afdeling Werk en Inkomen is ook problematisch. Daar worden uitzendbureaus ingehuurd voor het samenbrengen van werklozen en vacatures. Het blijkt bijvoorbeeld dat oorspronkelijke contracten konden exploderen naar hoogtes, waar geen duidelijke autorisatie voor gegeven werd. Zo was er een dossier van vier miljoen dat binnen twee jaar werd opgehoogd naar een omvang van veertig miljoen. Zonder dat duidelijk is hoe dat nou precies komt!”

“Ook het punt van de prestatieverklaringen keert op meerdere plekken terug. In diverse dossiers hebben we aangetroffen dat die er gewoon niet zijn. Dat heeft de accountant een paar weken terug, in het kader van de jaarrekening 2015, zelfs nog geconstateerd. Het zijn iedere keer dezelfde signalen die we boven tafel trekken. De interne beheersing van de gemeente is niet in orde.”

Paul Hofstra: "De kendoe-mentaliteit leidt tot grote druk op de ambtenaren. Gevolg - er wordt om procedures heen gewerkt." Beeld: Richard Beukelaar

Hoe serieus worden jullie rapporten genomen door het college?

“Dit is het tweede rapport op het gebied van integriteit. Als het aan het college ligt gebeurt er sowieso niets. Maar de raad bepaalt. Nu deze fraudezaak aan het licht is gekomen heb ik goede hoop dat zij het college alsnog opdracht geeft wél iets met onze aanbevelingen te doen. Die wisselwerking kenmerkt de dualiteit van bestuur. Het leidt tot veel politiek debat in de raad en dat vinden wij buitengewoon goed. Hoe meer politiek debat over de Rekenkamerrapporten, hoe liever het mij is.”

Hard hoofd

Hofstra is niet erg te spreken over de houding van het college. “In alle oprechtheid, we hebben grondig onderzoek naar de integriteit gedaan. Als dat terzijde wordt geschoven omdat wij naar mening van het college te ‘zware’ conclusies zouden trekken, en er vervolgens niets mee gedaan wordt, dan vind ik dat teleurstellend. Als je er echt van overtuigd bent dat bepaalde zaken niet goed zijn en je constateert dat ook, je doet daar aanbevelingen op, maar ziet dat de politieke wil ontbreekt om die te volgen, dan is dat ontluisterend.

Ook over de ‘meevaller’ van honderd miljoen zal de gemeenteraad uiteindelijk beslissen. De opvatting van Hofstra is helder: “Het geld is er niet om leuke dingen mee te doen. Het moet teruggestort worden. Of ons advies opgevolgd gaat worden? Ik heb er eerlijk gezegd een hard hoofd in.”

Paul Hofstra is vanavond, 5 mei, te gast bij Rotterdam Late Night, in WORM. Hij gaat daar dieper in op de fraude rond het voormalige Waterfront. Voor meer informatie zie hier.

Reageer of deel op Social Media

Tags:college, financiën, gemeentebegroting, paul hofstra en rotterdamse rekenkamer

Sectie: Economie

kaart: Meent, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *