Stedelijke ontwikkeling & architectuur25 mei 2016

Rotterdams Groen: Singels

Serie over de groene kant van de stad

In de serie Rotterdams Groen schrijven Yvonne Rijpers en Joep Klabbers over precies dat. Wat is er aan groen in Rotterdam, en wat zijn de verhalen hierachter? Deel 2: singels.

Beeld: Rubén Dario Kleimeer

De Rotterdamse singels krijgen momenteel extra aandacht vanwege de alweer achtste editie van Singeldingen, ontmoetingsplek voor jong en oud in Rotterdam West. Aan de chique Heemraadssingel staat ’s zomers een piepklein paviljoentje waar je koffie, thee en zelfgemaakte versnaperingen kunt kopen, met daarbij een terras van kleden, bankjes en picknicktafels. De andere ‘dingen’ verwijzen naar de programmering: van workshops tot optredens.

Singeldingen is een buurtinitiatief, mede mogelijk gemaakt door enthousiaste vrijwilligers die meer wilden maken van het nabije groen. Een ontmoetingsplek langs de Singel voor alle buurtbewoners, dat was het streven. Inmiddels wordt Singeldingen ondersteund door enkele sponsors, maar vooral de vrijwillige inzet en het enthousiasme van de buurtbewoners maken het tot een succes. Met minimaal ruimtebeslag en minimale ingrepen ontstaat er een andere sfeer en ander gebruik van de Heemraadssingel. Naast ‘slechts’ een prachtig uitzicht tijdens een groene wandeling, is deze singel ineens ook een fijne verblijfsplek geworden.

Deze 'Gouden Randen' waren niet voor de arbeider weggelegd

Onze Rotterdamse singels zijn echter niet voor de aardigheid gegraven. Ze zijn onderdeel van het Waterproject (1841-1856), bedacht en ontworpen door Willem Nicolaas Rose, stadsarchitect van 1839 tot 1858. Dit singelstelsel werd in het leven geroepen om twee belangrijke redenen. Ten eerste: een hygiënische oplossing voor de doorspoeling van de stadswateren. Dit was destijds hoognodig, want de bevolking groeide en de wateren werden open riolen, met allerlei epidemieën van dien. Ten tweede: de singels vormden een structurering van de hoognodige stadsuitbreiding. Het waterproject bestond uit de Westersingel, Spoorsingel, Noordsingel, Crooswijksesingel en Boezemsingel. Later werden nog andere singels aangelegd, zoals de Provenierssingel en de Bergsingel.

Dat de singels hoog gewaardeerd werden is te zien aan de woningen eromheen. Deze ‘Gouden Randen’ van Rotterdam waren niet voor de arbeider weggelegd. En dat is nog steeds zo. Ongeacht welke straten ze ook kruisen (de Heemraadssingel kruist ook wat rauwere stukjes Rotterdam), dromen velen nog steeds van een eigen plekje aan de singel, maar lang niet iedereen kan dat betalen. Het Waterproject is de grootste erfenis die Rose Rotterdam heeft nagelaten, zijn gebouwen zijn op één na (het schoolgebouw aan de Schiedamsesingel) verdwenen.

Verbindingszone

Naast de functionele doelen van het Waterproject vormden de singels een eerste openbare groenvoorziening voor Rotterdam. Ze zijn door landschapsarchitecten vader en zoon Zocher ontworpen in Engelse landschapsstijl. Typisch zijn de wandelroutes, groenpartijen, mooie bruggetjes en kleine gebouwen die de kabels, riolering en leidingen verbergen. Ze geven inhoud aan de ‘Gouden Rand’ in Rotterdam en het is deze zorgvuldigheid die de singels haar hoge ruimtelijke kwaliteit geeft. De functie als stedelijke waterverversingsysteem kwam te vervallen bij de aanleg van drinkwaterleiding en riolering. De singels spelen nog wél een rol in de ‘routing’ van de rioolwaterafvoer en als suppletiesysteem voor de afvoer van oppervlaktewater. Als stedelijke groenvoorziening zijn ze nog onverminderd belangrijk en bovendien kwam er een relatief nieuwe functie bij: die van stedelijke ecologische verbindingszone. Als zodanig zijn de singels ook opgenomen in verschillende Rotterdamse natuur- en waterplannen.

Het Waterproject heeft geleid tot een stedenbouwkundige structuur die enerzijds uniek is voor Nederland en anderzijds exemplarisch is voor de problematiek waarmee de snelgroeiende negentiende-eeuwse steden te kampen hadden. Daarom kreeg het gehele Waterproject in 2014 de status van beschermd stadsgezicht, ten einde deze belangrijke 19e-eeuwse structuur weer als één samenhangend ontwerp te beschouwen.

Het paviljoentje aan de Heemraaddsingel tijdens Singeldingen. Beeld: Rubén Dario Kleimeer

Als we kijken op de Stadsnatuur Kaart Rotterdam zien we dat de singels nog steeds groene aders in een stenige stad zijn en deels richting geven aan de voorgestelde groene structuur. Veel van het oorspronkelijk bedachte groen is nog intact, een deel is opgeofferd aan verkeersinfrastructuur. Vooral de Heemraadssingel is, door de lengte en de brede groenstroken aan weerszijden, een langgerekt park dat van Rotterdam-West naar Rotterdam-Noord loopt. De singels vormen een verbindende schakel tussen verschillende centrumwijken, maar waarderen we ze wel genoeg? Gebruiken we ze op de juiste manier? Er is namelijk zoveel potentie.

Gebruiken we de singels op de juiste manier?

Voor een ‘scenic route’ van A naar B zijn de singels erg geschikt, maar qua verblijf en recreatie gebeurt er weinig. Waarom staat Singeldingen in Rotterdam West op zichzelf, terwijl er ook zoveel mooie singels zijn in Noord? Singels zouden de ideale ontmoetingsplek kunnen zijn van en voor alle bewoners eromheen, juíst omdat ze zoveel verschillende straten en wijken doorkruisen.

Voor wat betreft het ‘Rotterdams groen’ kunnen singels de opmaat vormen naar een echte groene structuur, die nu nog te vaak wordt onderbroken door stedelijke obstakels. Deze hindernissen zijn met kleine ingrepen vaak makkelijk te ‘vergroenen’ en zo krijgen de singels een actieve rol in de stad. Zo zijn ze meer dan ‘slechts’ een beschermd stadsgezicht een ware verbindende schakel tussen de diverse stukjes Rotterdams groen.

Donderdag 12 mei werd de tweede Stadsnatuur Kaart Rotterdam gepresenteerd. Op deze kaart (door Vereniging Deltametropool en LOLA landscape architects) staat al het groen van Rotterdam.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:beschermd stadsgezicht, Heemraadssingel, het Waterproject, Rotterdams Groen, Singeldingen, stadsarchitect en Willem Nicolaas Rose

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *