Stedelijke ontwikkeling & architectuur12 mei 2016

Rotterdams Groen: Stadsparken

Serie over de groene kant van de stad

In de serie Rotterdams Groen schrijven Yvonne Rijpers en Joep Klabbers over precies dat. Wat is er aan groen in Rotterdam, en wat zijn de verhalen hierachter? Deel 1: stadsparken.

Beeld: Saskia Haex

Is Rotterdam nu wel of niet groen, groener of zelfs groenst? Om maar met de deur in huis te vallen: deze twee auteurs kwamen er samen ook niet uit. Terwijl de één ergens las dat Rotterdam de groenste van de vier grote steden is, had de ander bewijs voor precies het tegenovergestelde. Kortom: het is een cijfer- en definitiekwestie die ongetwijfeld interessant is om tot op de bodem uit te zoeken. Wij besloten te focussen op de verhalen achter het groen.

Rotterdam wordt door velen geassocieerd met de haven en moderne architectuur, maar is vanzelfsprekend veel meer dan dat. Naast kunst, cultuur, architectuur en events is ook groen voor bewoners een belangrijke factor in het waarderen van hun thuisstad. Rotterdam wórdt ook steeds groener. Niet vanzelf, natuurlijk. Blijkbaar ervaarden bewoners het nog niet als groen genoeg en ze namen daarom het heft in eigen hand. Bijvoorbeeld met buurttuinen, productietuinen, groene daken en gevels. Daarnaast investeert de gemeente Rotterdam volop in groene oevers, het onderhoud van bestaand groen én in het creëren van nieuw groen. Zoals het nieuw te ontwikkelen stadspark op het Grotekerkplein. Daar is namelijk behoefte aan, stadsparken.

Het geeft de richting van de gemeente aan: die binnenstad moet groener

De afgelopen week liepen ze weer gestaag vol: Het Park, het Kralingse Bos, het Zuiderpark, het Roel Langerakpark en het Vroesenpark. Stuk voor stuk parken met een geschiedenis, die beeldbepalend zijn voor de stadswijken en intensief gebruikt worden door hun omwonenden. Elk park heeft een eigen verhaal. Zo was er op de plek van Het Park (nu een rijksmonument) bijna een slachthuis gekomen, is het Vroesenpark deels als werkverschaffing aangelegd, heette het Kralingse Bos eerst de Kralinger Hout en is het Zuiderpark in 2006 gerenoveerd om ook dienst te doen als waterberging. De meeste stadsbewoners kennen deze verhalen niet, maar zijn vooral blij met een groene oase in hun wijk.

Stadspostzegel

Er wordt op het gebied van parken door de gemeente onderscheid gemaakt tussen ‘sierparken’ en ‘gebruiksparken’. Een ‘gebruikspark’, zoals het Zuiderpark en een deel van het Vroesenpark, is gericht op recreatie en biedt vaak ruimte aan volkstuinen en tennisparken. Het onderscheid tussen gebruiks- en sierpark is typisch Rotterdams en kwam op na de Tweede Wereldoorlog, in de tijd dat veel parken, net als de rest van de stad, werden gerenoveerd en heringericht. Als we alleen kijken naar het aandeel van parken en plantsoenen in het totale oppervlak van Rotterdam, komen we er in vergelijking met de andere drie grote steden niet goed vanaf als de minst groene stad. Het is daarom niet gek dat de gemeente de stad wil ‘vergroenen’. Zo kwam er bij de Coolsingel een ‘pocketpark’ en worden er in de binnenstad meer groeninitiatieven gerealiseerd. Dat dit welkom is en bijdraagt aan een fijn leefklimaat, wordt geïllustreerd door de drukte in de bestaande parken, vooral bij de eerste zonnestralen.

Naast het dagelijks gebruik, worden in veel van de stadsparken allerhande evenementen georganiseerd. Historisch veruit het bekendst is het ‘Nederlandse Woodstock’ in 1970 in het Kralingse Bos. Recente voorbeelden zijn het Metropolis Festival in het Zuiderpark en het Dunya Festival in Het Park. Dit intensieve gebruik wordt niet altijd gewaardeerd. Het gebruik van de stadsparken en de voorzieningen die daar al dan niet bij horen zijn sinds jaar en dag punt van discussie, tussen burgers onderling en tussen burgers en de gemeente. Het duurde jaren voordat er een ‘go’ kwam voor het Vroesenpaviljoen dat, gezien de drukte bij zon én regen, zeer gewenst was. Discussies over de festivals laaien elk jaar weer op, net zoals over barbecueën in het park. De parken zijn geliefd en van iedereen. Het is dus geen verrassing dat de laatst aangekondigde groene toevoeging aan de binnenstad ook de nodige discussie losmaakt.

Het Grotekerkplein wordt ingericht als stadspark, werd vorig jaar al bekend. Nu is stadspark een groot woord. In vergelijking met de andere Rotterdamse stadsparken is het eerder een stadspostzegel. Het geeft in ieder geval de richting van de gemeente aan: die binnenstad moet groener. Het is een ontwikkeling die past binnen de opvatting dat de binnenstad moet functioneren als city lounge, waar het niet alleen overdag prettig is te verblijven.

Beeld: Saskia Haex

Te vroeg gejuicht

Wethouder Joost Eerdmans heeft eind april het definitief ontwerp gepresenteerd van het park dat in april 2017 gerealiseerd moet worden. Opvallend is de selectieve benadering van de context. Zo krijgt het kunstwerk dat het geboortehuis van Erasmus markeert veel ruimte, net als zijn standbeeld. Maar de plek waar het geboortehuis stond – tussen het Grotekerkplein en de Hoogstraat – houdt dezelfde typische binnenstedelijke achterkant. En waar in de planpresentatie nog sprake is van aansluiting tussen dit nieuwe stadspark en de herinrichting van de Binnenrotte, is juist dit gebied in het definitieve ontwerp slechts beschreven met ‘nader uit te werken’. Het lijkt niet te lukken om tot een samenhangend beeld én ontwerp voor de connectie tussen rivieroevers en andere prominente plekken in de stad te komen.

Gelukkig is er nog een ander beeldbepalend element op het Grotekerkplein: het Stadspodium, ontworpen door Atelier Kempe Thill en geschonken door een zestal Rotterdamse Rotaryclubs. Niet alleen een beeldbepalend architectonisch element, maar ook een perfecte lunch- en hangplek in de zomer. Helaas, te vroeg gejuicht. Ook dit gebied wordt later pas verder uitgewerkt. Want eerst moet er een ei worden gelegd over een betere verbinding tussen het plein, park en het water. Wat blijft er dan over van een ‘definitief ontwerp’ voor dit nieuwe stadspark als de twee meest uitdagende kwesties – namelijk de aansluiting op het water en het inpassen van een architecturaal beeldbepalend element – hierin niet behandeld worden? Wat omvat dit nieuwe park dan, behalve wat bomen, een beeld en een paar bankjes? Wordt de Rotte voorlopig maar weer gelaten voor wat hij is?

Wat omvat dit nieuwe park dan, behalve wat bomen, een beeld en een paar bankjes?

De naamgever van de stad is al vaak het ondergeschoven kindje geweest in de ontwikkeling van Rotterdam door de gemeente. In de documentaireserie ‘Ondersteboven – Nederland in de jaren 60’ was te zien dat de Rotterdamse burger maar ternauwernood kon voorkomen dat de Rotte moest wijken voor een snelweg. Het was het startschot voor de actie Rotte-tracé NEE en vervolgens een ommekeer in het denken over stedelijke vernieuwing. Wat het Grotekerkplein betreft zeggen wij zeker geen nee: wij juichen de investering in meer en nieuw groen toe.

Maar de échte uitdaging voor de gemeente zit hem in het maken van een koppeling tussen verschillende gebieden in de stad. Het grotere geheel. Niet voor niets daagt de Stadsnatuur Kaart Rotterdam uit tot een discussie over een groene structuur, in plaats van vele groene postzegels. Die postzegels, daar zorgen de Rotterdammers zelf wel voor, zoals ook later in deze artikelreeks te lezen zal zijn. Juíst vanwege de vele initiatieven vanuit diverse hoeken is het aan de gemeente om de stad (en haar ommeland) in samenhang te bezien en daarop een visie en vervolgens ontwerp los te laten. De opgave om de stad een groener aanzien te geven ligt niet alleen in het ontwikkelen van nieuw groen waar het kan, maar vooral in het vormen van een geheel aan groen.

Donderdag 12 mei wordt de tweede Stadsnatuur Kaart Rotterdam gepresenteerd in het Nieuwe Instituut. Op deze kaart (door Vereniging Deltametropool en LOLA landscape architects) staat al het groen van Rotterdam.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Grotekerkplein, rotte, Rotterdams Groen, stadsnatuur, stadsparken en Urban Nature Map

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Grotekerkplein, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *