Stedelijke ontwikkeling & architectuur17 juni 2016

Het Industriegebouw: terug naar de oorsprong

Het Industriegebouw is tijdens de Dag van de Architectuur centrale festivallocatie van het Hoogkwartier en staat sinds de herbestemming ervan volop in de belangstelling. Dat was ooit wel anders. Paul Groenendijk vertelt erover.

Beeld: Stadsarchief Rotterdam

MVRDV, een van de bekendste Rotterdamse architectenbureaus, gaat verhuizen. Ongetwijfeld naar een ontzettend hippe locatie? Ja en nee. Het Industriegebouw aan de Goudsesingel is momenteel zonder twijfel the place to be wat betreft bedrijfshuisvesting voor creatieve ondernemers. Maar het was ook jarenlang een tamelijk anoniem bedrijfsgebouw in een wat suffe wederopbouwwijk.

Collectief

In het naoorlogse Rotterdam was schreeuwend behoefte aan praktische bedrijfs- en kantoorruimte. De meeste ondernemers hadden geen geld om een eigen bedrijfspand te bouwen. Daarom kwam de Industriestichting Rotterdam (initiatief van de Kamer van Koophandel) al in 1940 met het concept van de industriegebouwen: collectieve bedrijfshuisvesting met gemeenschappelijk gebruik van vergaderruimtes, kantines, entree, portier en beveiliging. Verdere voordelen: afzonderlijke bedrijven kregen hierdoor een betere uitstraling en de bedrijfsruimtes waren flexibel verhuurbaar. De industriegebouwen sloten aan bij andere vormen van collectieve huisvesting in woningbouw, winkelbestand en onderwijs, zoals woongebouw Zuidplein, winkelcentrum De Lijnbaan en later het Technikon.

Het bekendste collectieve bedrijfsgebouw van Rotterdam is natuurlijk het Groothandelsgebouw uit 1953. De architecten Maaskant en Van Tijen konden eerder al ‘proefdraaien’ voor dit gebouw met twee kleinere projecten: de Industriegebouwen aan de Oostzeedijk (1947) en dus die aan de Goudsesingel (1952). Die eerste was opgebouwd uit vijf delen die gefaseerd werden gebouwd vanwege de bezetting. Er is tegenwoordig nog één deel authentiek, de rest is in de jaren tachtig rigoureus gemoderniseerd. Het gebouw huisvest sinds 2012 het Student Hotel.

Beeld: Stadsarchief Rotterdam

Het Industriegebouw aan de Goudsesingel is veel uitgesprokener van architectuur en is sterk verwant aan het Groothandelsgebouw. Zo loopt er een expeditiestraat door het gebouw en zijn er galerijen aan de achterzijde. Het gebouw is 110 meter lang en bevat 20.000 vierkante meter verhuurbaar oppervlak. Het heeft globaal een U-vormige opzet met drie hoge representatieve gevels. De U wordt aan het Achterklooster afgesloten door vijf lage hallen. Oorspronkelijk bevonden zich op de begane grond showrooms en winkelruimtes met op de vier verdiepingen erboven bedrijfsruimtes. Onder de kap bevonden zich de personeels- en directiekantine, vergaderruimtes en een viertal woningen. De hoofdentree ligt aan de Goudsesingel en geeft toegang aan een royale entreehal.

“Het moet een genoegen zijn in dit lichte, open gebouw te werken”

Medewerker van Het Vrije Volk Rein Blijstra schreef enthousiast over het gebouw in Het Vrije Volk op 29 december 1952:
“Het moet een genoegen zijn in dit lichte, open gebouw te werken. Het blijkt uit de prachtige kronkeltrap boven de hoofdingang, die als een danseres door alle verdiepingen heen omhoogzwiert, uit de ruime cantines, smaakvol afgewerkt en een ruim uitzicht gevend op de omgeving, uit de wijze, waarop het betonskelet gebruikt is om de constructie zelfs voor de leek duidelijk te maken en de brede gaanderijen van de bovenverdieping het effect te verlenen van een wandelgang in een klooster der industrie.”

Decoratief beton

De architectonische vormgeving is karakteristiek voor de periode kort na de oorlog. Vooruitstrevende architecten wilden modern bouwen, maar hadden geen grote opdrachten of konden de nieuwe materialen en technieken niet toepassen. De traditioneel georiënteerde architecten moesten schoorvoetend die nieuwe materialen en technieken accepteren, maar verstopten het beton en staal het liefst achter de vertrouwde baksteen.  Met name Van Tijen probeerde tijdens de oorlogsjaren de rivaliserende kampen van de traditionalisten van de Delftse School en de modernen van het Nieuwe Bouwen tot elkaar te brengen. Met zijn ‘shake-hands’-gedachte beoogde Van Tijen een huwelijk tussen baksteen en beton, en de Industriegebouwen zijn daar voorbeelden van. Het gebouw heeft een betonskelet dat ook zichtbaar is in de gevels. Die gevels zijn een combinatie van baksteen, glasvlakken in stalen kozijnen en betonelementen. Vooral bij de dakverdieping is het beton decoratief toegepast. Blijstra had nogal wat kritiek op een aantal decoratieve elementen en niet-functionele oplossingen. Het zijn juist díe elementen die het gebouw tegenwoordig zijn charme geven en die we als typisch voor de wederopbouw herkennen.

Beeld: Stadsarchief Rotterdam

Het Industriegebouw is net als het Groothandelsgebouw sinds 1991 rijksmonument. Na de aanvankelijke wederopbouweuforie was het jarenlang een betrekkelijk anoniem verzamelkantoor. De noodlijdende woningcorporatie Vestia verkocht het in 2015 aan investeerder Luuk Schotsman, die het in de oorspronkelijke staat terug wil brengen, zowel qua in- en exterieur als bezetting en waardering. Met als nieuwe huurder MVRDV aan het Achterklooster zit dat wel snor!

Lees hier meer over het Industriegebouw tijdens de Dag van de Architectuur op 18 juni 2016.

Wederopbouw Rotterdam
Exact 75 jaar na de start van de wederopbouw schenkt Vers Beton aandacht aan de ontwikkelingen die Rotterdam maakten tot de stad die het nu is. De kenmerkende wederopbouwarchitectuur ondervindt met name de laatste jaren een herwaardering. In samenwerking metPlatform Wederopbouw Rotterdam maken we een serie over de vaak nog verborgen verhalen achter de wederopbouwperiode.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:architectuur, Dag van de Architectuur, Industriegebouw, MVRDV, RAM16, Rotterdam Architectuur Maand en wederopbouw

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *