Stedelijke ontwikkeling & architectuur9 juni 2016

Rotterdams Groen: Daken

Serie over de groene kant van de stad

In de serie Rotterdams Groen schrijven Yvonne Rijpers en Joep Klabbers over precies dat. Wat is er aan groen in Rotterdam, en wat zijn de verhalen hierachter? Deel 3: groen op daken.

Artist impression van verschillende trappen in de binnenstad van MVRDV. Beeld: MVRDV

Bij de openingslezing van de Rotterdam Architectuur Maand toonde architect Winy Maas (MVRDV) beelden van Rotterdamse gebouwen zoals die in zijn beleving zouden moeten zijn: met roltrappen langs de gevel, van straatniveau direct naar het dak. De Bijenkorf moest eraan geloven, net als de Kunsthal, de Centrale Bibliotheek en zijn ‘eigen’ Markthal. Ze kregen in zijn visie – zij het soms met een knipoog – allemaal een roltrap naar het dak en groen jasje van bomen en planten. Tijdens de ‘Tweederopbouw’ ziet Winy Maas graag een nieuwe laag toegevoegd aan de stad, een intensivering van de binnenstad door de daken beter te benutten.

“Vanuit je nieuwe woontoren kijk je op een grijs daklandschap”

Veel gebeurt er nu niet op daken en dat is jammer. Daken bieden zoveel mogelijkheden voor een groene, aangename, levendige en toekomstbestendige stad. In Rotterdam centrum ligt één vierkante kilometer plat dak waar momenteel niets mee gebeurt. Vanuit je nieuwe woontoren kijk je op een grijs daklandschap van bitumen, grind en luchtkoelingsinstallaties. Nee, dan de beelden van Maas: daken met weelderig groen die stedelingen een vlucht bieden, weg van het straatniveau. De Trap die Maas bedacht, van het Stationsplein naar het dak van het Groot Handelsgebouw, is er het eerste voorbeeld van. Ineens wordt het dak een ware openbare ruimte mét prachtige vergezichten bovendien. 

Is het dan zo slecht gesteld met de daken? Toch niet. Rotterdam werkt hard aan de vergroening van het dakoppervlak. Er is een aantrekkelijke subsidie voor de aanleg van groene daken voor huiseigenaren (€25,- per m2 gerealiseerd groen dak in 2016, stapsgewijs afgebouwd tot  €15,- in 2020). De stad heeft bovendien inmiddels een aantal gemeentelijke gebouwen voorzien van een groen dak. De gemeente organiseert daarnaast ‘infodaken’, waar ze persoonlijk advies geeft over groene daken en zonne-energie. Want groene daken kunnen op meerdere punten goed zijn voor de stad. Dakgroen vangt bijvoorbeeld regenwater op en voert het vertraagd af, waardoor het riool minder wordt belast bij een flinke regenbui. Dat is zeker in stenige gebieden als het centrum en de oude stadswijken een uitkomst. Daarnaast dragen groene daken bij aan meer stadsnatuur en is een groen dak ook gewoon een fijner uitzicht dan een grijs dak. Inmiddels is er in Rotterdam al 220.000 vierkante meter groen dak gerealiseerd. Dat is veel. Ter vergelijking: in Den Haag is de afgelopen jaren in totaal 25.000 vierkante meter dak voorzien van groen.

Oogstbaar dak

Groene daken zijn fijn om naar te kijken, maar de opmars naar meer dakgroen krijgt pas echt betekenis als daken gebruiksruimtes worden, een publiek onderdeel van de stad. Er zijn al een aantal groene daken die als succesvol voorbeeld kunnen dienen, namelijk de DakAkker, Dakgaard en Dakpark Rotterdam.

Bovenop het Schieblock, het verzamelgebouw voor creatieve ondernemers, ligt de DakAkker. Het is het eerste grote oogstbare dak in Nederland. Op ruim twintig meter hoogte groeien hier aardperen, rabarber, diverse kruiden, aardbeien, goudsbloemen, uien, tuinbonen, tomaten en meer. Dakboer Wouter Bauman van het Rotterdams Milieucentrum oogst er voor restaurants in de buurt. Een goed begin van een groene gebruiksruimte, maar nog geen publiek domein. Daar is het te ontoegankelijk voor. De houten Luchtsingel eronder zou eigenlijk als een stairway to heaven naar het dak moeten leiden.

Daar vlakbij, op voormalig station Hofplein, ontstaat de Dakgaard. Waar vroeger treinen reden groeien nu fruitbomen. Er wordt een dakpark aangelegd met veel groen, met bloemen en gazons waar het zomers goed toeven zal zijn. En er komt een speeldijk voor kinderen. Via de Luchtsingel loop je er zo het groen in.

Beeld: Frank Hanswijk

Het Dakpark Rotterdam bovenop de Big Shops aan de Vierhavensstraat illustreert hoe een bottom-up initiatief geïnstitutionaliseerd kan worden, opgenomen in een stedelijke transformatie. Het park is het resultaat van een bewonersinitiatief, zo’n vijftien jaar geleden. De buurt ontwierp het park samen met de gemeente en projectontwikkelaars.

Over de grote winkels is een groene deken gelegd die vanuit Bospolder toegang geeft tot het grootste dakpark van Europa. De buurtbewoners zijn nog steeds erg actief en organiseren allerlei activiteiten op het dak. Binnenkort dient het Dakpark zelfs eenmalig als gezellige all-inclusive stadscamping, met plek voor dertig tentjes, een welkomstcocktail, ontbijt, douche in de WaterTrap, badmintonveld, Jeu de boules baan, kampvuur en gitaarmuziek. Dit ter ere van de Rotterdamse Dakendagen op 11 en 12 juni.

Tijdens dit weekend zijn nog veel meer daken toegankelijk, zelfs voor een drankje of dansje. Je kunt op Daksafari met Buro Stadsnatuur op het dak van de Centrale Bibliotheek of je laten informeren bij de infodaken op Station Hofplein. Een weekend lang komen we daarmee iets dichter bij de utopie van Winy Maas.

“Eén plantsoentje omdopen tot stadspark in het centrum zet geen zoden aan de dijk”

De beelden van Winy Maas tonen een binnenstad waarbij je vanaf het straatniveau via een trap de stadsdakparken van Rotterdam bereikt. Een utopisch beeld misschien, maar wel een beeld dat ons triggert om anders naar de stad en de daken te kijken. Want groene daken zijn in de realiteit – of ze nu met of zonder subsidie worden gerealiseerd – nauwelijks te gebruiken voor recreatie. Terwijl daar nu juist behoefte aan is in de binnenstad: groen om wat mee te doen!

Artist impression van een trap van straatniveau naar het dak van de Bijenkorf, van MVRDV. Beeld: MVRDV

Het dak van het Groot Handelsgebouw is nog een groentje als het op groen aankomt. Maar De Trap toont wel aan dat door middel van een relatief kleine ingreep een publieke plek veel toegankelijker is en daardoor meer gebruikt en gewaardeerd wordt. Natuurlijk kon je altijd al met de lift naar boven, maar wie loopt nu zomaar even een kantoorgebouw in om het dak te bekijken?

Kunnen we deze lijn niet doortrekken en de hoogte in gaan? Een nieuw stadspark van Rotterdam op een dak midden in de stad, ergens aan de Coolsingel misschien? Want, zoals we in het eerste deel van deze serie al schreven, slechts één plantsoentje aan het Grote Kerkplein omdopen tot stadspark zet geen zoden aan de dijk en sluit niet aan bij de grote groene ambities van de gemeente voor de stad. Daar is heel wat meer voor nodig.

Donderdag 12 mei werd de tweede Stadsnatuur Kaart Rotterdam gepresenteerd. Op deze kaart (door Vereniging Deltametropool en LOLA landscape architects) staat al het groen van Rotterdam.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:DakAkker, dakakkers, Dakgaard, Daktuinen, groene daken, Rotterdams Groen, rotterdamse dakendagen en vergroening

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *