Bestemming RotterdamStedelijke ontwikkeling & architectuur13 juli 2016

De Euromast zag Rotterdam twee keer herrijzen

Deel #1 van een tweeluik over Rotterdams oerattracties Spido en Euromast

Decennialang bestond een bezoekje aan Rotterdam slechts uit varen met de Spido en het beklimmen van de Euromast. Nu het toerisme in Rotterdam een hoogtepunt beleeft, nemen we de geschiedenis en culturele waarde van deze oerattracties onder de loep. Vandaag: de Euromast.

Beeld: Hielke Zevenbergen

De meest gehoorde vraag onder toeristen is: welke functie heeft die toren? Velen vermoeden dat de Euromast iets te maken heeft met de haven en bijvoorbeeld als coördinatiecentrum of communicatietoren dient. Het enig juiste antwoord stelt daarom vaak teleur. Want, beste toerist: de Euromast is alleen gebouwd voor jou.

Het is puur een massatoeristische attractie. Maar wel een bijzondere. Een icoon van de stad en een van de symbolen van de wederopbouw. Ontworpen door de Rotterdammer Huig Maaskant, de ‘grootste architect van Nederland’. Die titel gaf hij zichzelf, verwijzend naar zijn lengte van meer dan twee meter. Het verhaal gaat dat alles aan Maaskant groot was en ook zijn gebouwen zijn niet de meest subtiele. Het Groothandelsgebouw, het Hilton Hotel, het Industriegebouw en ook het Lijnbaanensemble: Maaskant was groot en dacht groot.

De Euromast in Den Haag?

Terug naar 1958, wanneer de eerste plannen voor de Euromast worden gepresenteerd. Het oudste krantenartikel dat wij vonden, uit Het Vrije Volk van 19 augustus 1958, rept van een plan voor een toren van 110 meter op Rotterdam-Zuid.

Was de krant verkeerd ingelicht, of is er inderdaad sprake van geweest de Euromast op Zuid te bouwen? Nadere bestudering leidt tot verdere verbazing. Die toren op de schets bij het artikel lijkt wel op de uiteindelijke Euromast, maar de bovenkant is heel anders. En het bijschrift luidt: “Een slanke constructie van beton en staal – zo zijn de voorbeelden in het buitenland. En dit is het Haagse ontwerp”.

Het Haagse ontwerp?! Vijf weken voordat de eerste plannen voor de Euromast worden gepresenteerd, wordt in Den Haag een soortgelijke toren voorgesteld nabij Madurodam. “Het ligt in de bedoeling nabij Madurodam een betonnen uitkijktoren te doen bouwen, welke op een hoogte van 104 meter boven cirkelvormige restaurants en een café, die drie verdiepingen zal beslaan – een plateau zal verkrijgen vanwaar men een schitterend uitzicht over de residentie en haar omgeving zal hebben”, aldus het Utrechts Nieuwsblad op 12 juli 1958. Ook Het Nieuwsblad van het Noorden en het Algemeen Handelsblad maken melding van dit plan.

Over het ontwerp van de Haagse Euromast is verder nauwelijks iets te vinden en ontwerper ir. Starke is ook in nevelen gehuld. Wellicht was deze Haagse aberratie een komkommertijdnieuwtje. In ieder geval werd de Madurodamtoren overschaduwd door de plannen voor een Rotterdamse toren die een maand later werden gepresenteerd.

Gezicht op Het Park met de Euromast (1960). Beeld: Stadsarchief Rotterdam

Een kwestie van tijd

In krantenberichten van 23 augustus 1958 lijkt de realisatie van wat dan nog de Eurotoren wordt genoemd een kwestie van tijd. Het vertrouwde ontwerp is van Maaskant, Van Eesteren is de aannemer. Er is een uitgekiende locatie op basis van door gemeentewerken uitgestippelde zichtlijnen en er is een sluitende begroting. Het college van B&W steunt het project en stelt de gemeenteraad voor om een lening van een miljoen gulden beschikbaar te stellen. De overige 2,8 miljoen zal door particuliere investeerders worden opgebracht. Zelfs de communistische krant De Waarheid is positief (al plaatst het er wel een afbeelding bij van een vergelijkbare toren in Moskou).

Totaal onverwacht dwarsboomt de gemeenteraad echter het plan. In tijd van bezuinigingen vindt de raad het onverantwoord een miljoen te investeren in een attractie die ‘als recreatie voor de burgerij onbelangrijk’ is. Na drie uur vergaderen overheerst het idee dat ‘geestelijke en lichamelijke volksgezondheid’ beter worden bevorderd door investeringen in zwembaden, sportvelden, woningen, scholen of een verbouwing van de Schouwburg.

De Eurotoren lijkt van tafel, maar het college tovert een financiële constructie uit de hoge hoed: burgemeester en wethouders stellen voor om de grond in erfpacht uit te geven. Enkele raadsleden blijven tegen, maar met 33 stemmen voor is er groen licht. Het terrein wordt bouwrrijp gemaakt en op 10 december 1958 slaat burgemeester Van Walsum de eerste van in totaal honderddertig heipalen. Vanaf dat moment gaat de toren ook officieel Euromast heten. Omdat ‘mast’ in veertien talen hetzelfde betekent, namelijk: mast.

"Als je boven in de Euroscoop zit kan je de toren bij harde wind ook voelen bewegen. Dat is juist goed. Door mee te bewegen, breekt hij niet"

De bouw van de betonnen schacht geschiedt middels een ingenieuze methode, namelijk glijbekisting. Continu wordt beton toegevoegd en de toren groeit elk uur met zo’n twintig centimeter. Marnix Keizerwaard, manager Marketing, Communicatie & Sales van de Euromast, legt uit: “De Euromast is gebouwd op een betonblok van 1,9 miljoen kilo, om onder alle omstandigheden overeind te blijven. Als je boven in de Euroscoop zit kan je de toren bij harde wind ook voelen bewegen. Dat is juist goed. Door mee te bewegen, breekt hij niet.”

Euromastgekte

Daarop breekt een ware Euromastgekte los in Rotterdam. Het Vrije Volk roept zelfs een prijsvraag uit, waarbij Rotterdammers het precieze tijdstip (dag, uur en minuut) kunnen raden waarop de betonnen schacht haar hoogste punt van 102,30 meter bereikt. Mensen mogen zo vaak raden als ze willen. Per inzending gaan twee kwartjes naar de poliobestrijding. Kranten geven dagelijks updates van de actuele hoogte. Rotterdammers houden de ontwikkelingen nauwgezet bij. Vanuit een speciaal uitkijkhuisje op de bouwplaats. Of thuis, door de dagelijkse groei bij te houden op hun vensters.

Rotterdam blaakt van trots. Na nóg een bouwkundig hoogstandje, namelijk het over 95 meter opvijzelen van het ‘kraaiennest’ met daarin het restaurant, kan de afbouw beginnen. Volgens planning opent kroonprinses Beatrix op 25 maart 1960 de Floriade én de Euromast. Helaas kan zij door het druilerige weer niet echt van het uitzicht genieten.

Heel Nederland kijkt op naar de stad met haar hoge toren als symbool van durf en daadkracht. De Friese Koerier schrijft: “Rotterdam – waar alles kan en alles gaat. Eigenlijk is het een verademing, wanneer men eens van ons probleemvolle, zorgenzware noorden een dag naar Rotterdam gaat. Rotterdam, een stad met luchtige fantasie en waar toch alles werkelijkheid kan worden. Een stad zonder parkeerproblemen; een grote stad en toch vol licht en lucht en ruimte. Het oude Rotterdam is als een phoenix vernieuwd en vol jeugdige overmoed uit de as verrezen.”

Ook schrijven kranten over een fantastische noviteit in de keuken van het Euromastrestaurant Iglo, die als eerste ter wereld is uitgerust met een ‘magnetronische doorloop-oven’. De Telegraaf kopt: ‘IJskoude kip in oogwenk gloeiend heet op tafel’.

"Heel Nederland kijkt op naar de stad met haar hoge toren als symbool van durf en daadkracht"

Een toren op een toren

De onbegrensde vooruitgang verliest in de loop van de jaren ’60 echter aan populariteit. In de eerste vier jaar ontvangt de Euromast 2,5 miljoen gasten. Maar daarna lopen de bezoekersaantallen terug. Die terugloop in belangstelling hangt samen met de verminderde waardering voor de moderniteit van Rotterdam. Ook de Rotterdammers zelf beginnen (terug) te verlangen naar de intimiteit van een kleinschalige, historische stad.

Een gedurfd plan van Euromastdirecteur Van Raalte moet zijn toren een nieuwe impuls geven. Voor 1970 staat de wederopbouwmanifestatie C’70 op stapel. Inzet is het gezelliger maken van de binnenstad, waarbij ook een nieuwe uitkijktoren – een zogenaamde Space Tower – bij de Leuvehaven is voorzien. Van Raalte besluit de concurrerende toren te annexeren. Hij stelt voor deze spacetower bovenop de al bestaande Euromast te plaatsen. Uit berekeningen blijkt dat het kan en op 21 mei 1970 wordt de vernieuwde Euromast (een ‘toren op ’n toren – volslagen uniek‘) geopend.

Adembenemend vuil

Sindsdien is het kenmerkende silhouet van de Euromast een iconische verschijning in de Rotterdamse skyline. Toch zijn de jaren ’70 en ’80 moeilijke jaren voor Rotterdam en haar attracties. Steeds minder toeristen bezoeken de stad. Rotterdam wordt niet meer beschouwd als adembenemend modern, maar vooral als adembenemend vervuild. Ooit trotse modernistische iconen als de Lijnbaan raken in verval.

Rotterdam is smerig, het stinkt er, er heerst grote werkloosheid. Touroperators klagen dat het drinkwater er niet te naggelen is. Krantenkoppen in die jaren geven een deprimerend beeld van het toerisme in Rotterdam: ‘Toeristenbezoek aan Rotterdam neemt sterk af’, ‘Hotels zeer slecht bezet’, ‘Aan toerist verkoop je geen industrie’.

Beeld: Hielke Zevenbergen

Tweede herrijzenis

Kortom: Rotterdam klom uit een heel diep dal. Dankzij structurele veranderingen in stedenbouw en economie en door de opkomst van de stadspromotie heeft de stad inmiddels een zelfde mate van populariteit verworven als in de jaren ’60.

Marnix Keizerwaard: “Het is echt bizar hoe het toerisme groeit in de stad. 2015 was qua bezoekersaantallen het beste jaar ooit voor de Euromast. Ten opzichte van het jaar ervoor hadden we 32 procent meer bezoekers. Dat betekent dat we voor het eerst over de half miljoen bezoekers heen gegaan zijn. Tot nu toe lijken we dit jaar weer meer bezoekers te trekken. We zien zowel meer internationale toeristen als Nederlandse dagjesmensen.”

Keizerwaard heeft vertrouwen in de toekomst: “Andere attracties in de stad zijn voor ons geen concurrentie. We merken dat bijvoorbeeld heel veel mensen voor de Markthal komen, maar die bezoeken dan ook de Euromast. We hebben wat dat betreft alleen maar profijt van alle veranderingen in de stad.”

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Reageer of deel op Social Media

Tags:attractie, euromast, spido, toerisme en wederopbouw

Secties: Bestemming Rotterdam en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *