Stedelijke ontwikkeling & architectuur7 juli 2016

Rotterdams Groen: Nieuwe stadstuinen

Serie over de groene kant van de stad

In de serie Rotterdams Groen schrijven Yvonne Rijpers en Joep Klabbers over precies dat. Wat is er aan groen in Rotterdam, en wat zijn de verhalen hierachter? Deel 5: nieuwe stadstuinen.

Beeld: Fleur Beerthuis

Het vorige deel van deze aflevering bood een historisch kijkje in het Rotterdams Groen en een who’s who van de Rotterdamse notabelen. In deel vijf kijken we naar het hier en nu. Naar het groen dat, al dan niet met inmenging van de gemeente, her en der de kop opsteekt in de stad. Veel nieuwe buurttuinen ontstaan door bewonersinitiatieven en zijn in eerste instantie bedoeld als ontmoetingsplek. Maar vaak zijn ze nog zoveel meer!

Wie zijn de mensen achter deze tuinen en wat is hun hogere doel? Of is dat er niet? Naast ontmoetingsplek voor bewoners zijn er namelijk ook educatieve tuinen, waar scholieren leren hoe je groen laat groeien en bloeien. Daarnaast zijn er allerhande andere groeninitiatieven in de Rotterdamse buurten. Wat deze groene pareltjes in de stad gemeen hebben, is dat ze stuk voor stuk zijn geïnitieerd en worden onderhouden door betrokken bewoners. Zij dragen op vrijwillige basis bij omdat ze vinden dat hun leefomgeving wel wat extra groen kan gebruiken. Deze lapjes groen betékenen dus echt iets voor de directe omwonenden.

Buurttuinen, de nieuwe buurthuizen

Eind 19e eeuw kwamen de buurthuizen op. Ze vormden een belangrijke sociale structuur in veel wijken. Sinds het eind van vorige eeuw is het aantal buurthuizen drastisch gedaald, onder andere door schaalvergroting en bezuinigingen. De bijdrage en inzet van vrijwilligers werd daarmee steeds belangrijker, die van welzijnswerkers steeds geringer. Het lijkt erop dat de nieuwe buurttuinen de ontstane leemte hebben opgevuld. Ze zijn op veel plekken een nieuwe spil in de wijk, de plek waar bewoners elkaar ontmoeten, hun zorgen en belevenissen in de buurt uitwisselen, waar nieuwe contacten ontstaan. Een goed voorbeeld is Educatieve tuin De Enk.

Beeld: Fleur Beerthuis

Het tuincomplex is zo’n twee hectare groot en ligt middenin Vreewijk, Feijenoord. In de klassieke schooltuin groeien groenten en sierbloemen, daarnaast bevat de natuurtuin creatieve natuur- en milieuvriendelijke tuin- en speelelementen. De Enk werd in 1948 aangelegd als schooltuinencomplex. Schoolkinderen kregen er een stukje grond, ongeveer 20 m2 per kind, waar ze na schooltijd groenten, kruiden en bloemen verbouwden. Enerzijds als natuureducatie, anderzijds als extra voedselvoorziening in de arme jaren ’50. In de jaren ’80 werd tuinieren opgenomen in het lesprogramma en werden er op De Enk tuinmeesters en -juffen aangesteld. Hele schoolklassen kwamen er op bezoek. Nu is De Enk een schooltuin, natuurtuin en buurttuin ineen. Bezoekers zijn welkom en regelmatig worden er activiteiten georganiseerd, zoals het Lentefeest in april en het Pompoenfeest in oktober.

“Kinderen die opgroeien tussen stenen leren hier over de natuur”

De onlangs gepensioneerde tuinmeester Gerrit Roukens kwam in de jaren ’80 als ambtenaar op het complex werken. De kale akker die hij aantrof is in de afgelopen decennia omgevormd tot een terrein met hoge biodiversiteit. Er is een kruidentuin, een plukhoek, een boomgaard, een blotevoetenpad door het bos en deels door water. Kinderen spelen er in de kabouterhut, senioren schoffelen hun tuintje onder begeleiding van professionals én vrijwilligers. De tuin is een ontmoetingsplek voor jong en oud.

Beeld: Fleur Beerthuis

Terwijl zijn opvolgster Corien Bijl boodschappen doet voor zijn afscheidsbarbecue, leidt Gerrit rond door ‘zijn’ tuincomplex. ‘De Enk is een akker in de stad, waar kinderen die opgroeien tussen de stenen leren over de natuur. Hier wordt het zelfontdekkend vermogen en de ontwikkeling van het kind gestimuleerd’, aldus Gerrit. “Kinderen leren er hoe een plant groeit en groenten geeft die je uiteindelijk op je zelfgebakken pizza opeet.” (De Enk beschikt over steenovens, zie bovenstaande foto). Het ervaren van de kringloop van een plant en voedsel ‘van grond tot mond en van mond tot kont’, is in zijn ogen van groot belang voor de relatie tussen mens en planeet.

Elk kind een boom

Gerrit is niet zomaar een tuinmeester, maar een inspirerende persoonlijkheid voor wie de zorg voor de aarde, de mens en het milieu voorop staat. Hij ging met pensioen, maar is nog lang niet klaar met natuureducatie. Samen met zijn dochter zet hij zich in voor meer aardebewustzijn. Gerrit: “Voor elke 10.000 inwoners zou er een groene plek in de stad moeten komen, een centrum voor duurzaamheid. Geen pop-up parkjes want dan kun je geen bomen planten. En elk kind moet bij geboorte een boom en een hoeveelheid grond krijgen.”

Zijn aanwezigheid op De Enk was voor de jury van de Job Dura Prijs de reden om het tuincomplex in 2014 tot winnaar uit te roepen. Met het thema ‘Groen in de Stad’ wilden ze de aandacht vestigen op het belang van stadse groenprojecten. De jury was onder de indruk van tuinman en inspirator Roukens. Hij laat groen in de stad daadwerkelijk een verbindende factor zijn en inspireerde generaties Rotterdamse kinderen tot bewuster leven. De jury: ”De Enk is hèt voorbeeld van publiek-private samenwerking: de overheid biedt de hoofdstructuur aan in de vorm van een akker, waarbinnen burgers actief kunnen zijn. Dat heeft enorme toekomstwaarde. De Enk is al 64 jaar succesvol en is in de afgelopen jaren naast een door de overheid gesubsidieerde werkelijkheid, ook een door bewoners gewenste toekomst geworden.”

Beeld: Fleur Beerthuis

De prijs was tevens een signaal naar de gemeente, die bezuinigt op het busvervoer van en naar de schooltuinen. Voor scholen wordt natuureducatie hierdoor minder interessant. Zij hechten bovendien steeds meer waarde aan vakken als rekenen en taal: het schooltuingebruik en de natuureducatie zijn met ruim 50 procent afgenomen. En dat terwijl studies aantonen dat groen gezond is én leidt tot betere concentratie en leerprestaties! Daarom zette Gerrit van het prijsgeld een mooi stroleem gebouw neer op De Enk, dat dienst doet als educatief centrum. Voor kinderen, voor de buurt en voor de eeuwigheid. Zodat op De Enk groene talenten kunnen blijven ontwikkelen.

Toekomst voor Rotterdamse wijktuinen
ChristenUnie-SGP burgerraadslid Mark de Boer diende op 8 juni 2016 een initiatiefnotitie in met als doel meer ruimte te geven aan groene wijkinitiatieven en de bestaande wijk-, moes-, sier- en speeltuinen te beschermen tegen afbraak. “Het enorme enthousiasme van talloze vrijwilligers en de bijzondere ontmoetingsplekken – groene pareltjes – die zij op zoveel plekken in Rotterdam creëerden, hebben ons geïnspireerd. Iedere wijk verdient zo’n prachtige groene oase!”, aldus De Boer.

In mei werd de tweede Stadsnatuur Kaart Rotterdam gepresenteerd. Op deze kaart (door Vereniging Deltametropool en LOLA landscape architects) staat al het groen van Rotterdam.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Reageer of deel op Social Media

Tags:buurttuinen, Groen, Rotterdams Groen, stadsgroen en stadstuinen

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *