Kunst & Cultuur1 juli 2016

Spoken word leeft, en in Rotterdam net een beetje meer

Van Zuidplein tot Beyoncé: iedereen houdt van spoken word

Rotterdam is het landelijke spoken word-vlaggenschip. Hoe komt dat en, belangrijker, hoe houden we het zo?

Y.M.P. Beeld: Stacii Samidin

“Als iedereen zijn eten in real life zou delen, in plaats van in het digitale leven, dan had iedereen te vreten.” Een ogenblik is het stil in Kantine Walhalla, maar dan klinkt er instemmend geklap en gejoel uit de volle zaal. M., de jongen op het podium, wacht even tot het stil is en vervolgt dan zijn voordracht. Eerst ingetogen, dan weer fel, maar met precies de juiste dynamiek en cadans om zijn sterkste zinnen als een bom in te laten slaan.

Zelfs iemand die er weinig verstand van heeft, moet het hebben opgemerkt: spoken word in Rotterdam is booming. Van de bibliotheek tot de Rotterdamse Schouwburg: elke week zijn er meerdere spoken word-evenementen in de stad te bezoeken. Het van oorsprong Dordtse Woorden Worden Zinnen is zes jaar na de eerste editie een van de bekendste. Maar ook kleinere evenementen als Spoken World winnen terrein.

Voor een buitenstaander lijkt het misschien één pot nat, maar wie er wat dieper in duikt, ontdekt in Rotterdam een stuk of tien evenementen met elk een eigen identiteit, publiek en vibe. Zo is er het laagdrempelige open podium SpraakuhlooS, maar ook FLOW, een heus spoken word-gala. Paginagroots biedt vooral een podium aan nieuw talent, terwijl Late Night Poetry Jam van Ken Theater internationale namen binnenhengelt, op de bucket list van veel Nederlandse artiesten staat en inmiddels de grote zaal van Theater Zuidplein weet te vullen.

Kenneth Asporaat Beeld: Stacii Samidin

Vlieguren maken

House of Poets is het tweede spoken word-concept van Ken Theater. Al dat talent kon namelijk wel wat gezonde concurrentie gebruiken, vond Kenneth Asporaat, directeur van het productiehuis. “Juist omdat elk evenement een eigen aard heeft, zijn er allerlei clubjes in Rotterdam ontstaan. Dat is mooi, maar zorgt er tegelijkertijd voor dat sommige groepen elkaar maar weinig tegenkomen. House of Poets is echt een slam. Er is een geldprijs, maar dat is bijzaak. Het draait meer om de strijd om de beste te worden, vlieguren maken en positieve inspiratie opdoen.”

Dat blijkt ook tijdens de finale van House of Poets. Over de prijs wordt nauwelijks gerept; niet alleen de jury, maar ook de presentator legt voortdurend de nadruk op het talent en de woordkunst van de zes finalisten. Het publiek is opvallend jong, divers én enthousiast: er wordt gelachen om punchlines en goedkeurend met de vingers geknipt bij treffende woordspelingen. Als de eerste deelnemer, de uit Haarlem afkomstige Dutch Poetry, zijn tekst vergeet, krijgt hij na afloop toch een warm applaus.

Spoken word op z’n indrukwekkendst: grote thema’s invoelbaar maken en persoonlijke onderwerpen universeel vertalen

Dat tafereel is voor Mariana Hirschfeld herkenbaar. Hoewel ze nauwelijks anderhalf jaar geleden voor het eerst op het podium stond, heeft ze inmiddels vrijwel elk spoken word-evenement in Rotterdam al van haar verlanglijstje gestreept. “Ik ben in een warm bad terechtgekomen”, zegt ze. “De scene lijkt van buitenaf misschien wat ontoegankelijk, maar iedereen met een passie voor woordkunst wordt met open armen verwelkomd.” Al snel gold de 19-jarige als een van de nieuwe spoken word-beloftes in Rotterdam. “Dat heeft ook nadelen, want je kan binnen maanden het gevoel krijgen dat je op de top van je kunnen bent. Een jaar geleden kon ik me niet voorstellen om op de line-up van Late Night Poetry Jam te staan, maar toen het eenmaal gebeurde, wende ik ook heel snel aan het idee. Natuurlijk is er nog zoveel meer mogelijk, maar ik moest wel even nieuwe doelen stellen.”

Mariana Hirschfeld Beeld: Stacii Samidin

Boodschap

Dat er nog genoeg kansen en uitdagingen binnen spoken word zijn, weet Y.M.P. Ook hij liep afgelopen drie jaar tientallen podia af, maar was naar eigen zeggen ook de eerste die het land door tourde met een volledige one man show, Veni Vidi Vici. Daarnaast is hij de bedenker van spoken word-gala FLOW en artistiek leider van Hindaalijk, een ‘familie’ van spoken word-artiesten, comedians en acteurs. “Spoken word is echt een uitlaatklep voor me geworden. Ik ben twee jaar gedetineerd geweest. Vlak nadat ik vrij kwam, kreeg ik te horen dat ik vader zou worden. Mijn zoon is nu mijn grootste motivatie om hier echt wat van te maken. Ik geloof dat mensen kunnen veranderen. Dat iedereen een tweede, derde of vierde kans van de maatschappij verdient. Dat draag ik uit in mijn woordkunst.”

Y.M.P. is niet de enige in de scene met een boodschap. Sterker nog: probeer een spoken word-artiest te vinden die het publiek níet aan het denken wil zetten, en je zult faliekant falen. Zo levert het thema ‘2016’ tijdens de finale van House of Poets zes totaal verschillende interpretaties op. Terwijl L-Deep een licht schijnt op zijn liefdesperikelen, bekritiseert Ivan Words de subjectiviteit van het journaal. Op één avond komen onderwerpen als vluchtelingen, respect, social media en onzekerheid voorbij. De enige vrouwelijke en Engelstalige finalist, Yakari Gabriel, maakt duidelijk hoe het onrecht in de wereld een kloppende pijn in haar borst veroorzaakt. “It is a pain that beats and pounds and beats and pounds – the pain has me full.” Het is spoken word op z’n indrukwekkendst: grote thema’s invoelbaar maken en persoonlijke onderwerpen universeel vertalen.

Open cultuur

De belangstelling voor spoken word groeit ook landelijk. In de jaren negentig waren er al wat evenementen in de hoofdstad, maar inmiddels heeft de kunstvorm ook ver daarbuiten voet aan de grond gekregen. Misschien wel belangrijker: rappers als Typhoon, Fresku en Akwasi brengen spoken word regelmatig onder de aandacht in De Wereld Draait Door. “Als Matthijs van Nieuwkerk zegt er gecharmeerd door te zijn, blijft dat wel hangen bij het grote publiek”,  zegt Kenneth.

“Voor elke editie van SPOKEN heb ik gebloed. Had ik steun gehad van een organisatie of fonds, dan was het makkelijker geweest”

Toch lijkt er in Rotterdam net wat meer te spelen dan in de rest van het land. Niet voor niets vond de eerste editie van de breed uitgemeten Spoken Awards afgelopen najaar plaats in het Luxor Theater. “Het is in Rotterdam niet zo moeilijk om iets nieuws te starten”, verklaart Renee Trijselaar, die niet alleen directeur van het platform SPOKEN is, maar als freelancer ook verschillende spoken word artiesten en organisatoren begeleidt. “Er is hier een hele open cultuur, je kan als nieuwkomer vrij makkelijk een theater bellen voor een samenwerking. Ik kan me voorstellen dat dat in Amsterdam niet zo snel gaat.”

“Rotterdam is de meest internationale stad van Nederland, en spoken word spreekt een heel divers publiek aan”, vult Kevin de Randamie aan. Hij richtte SPOKEN in 2008 op, waarin onder meer Joost Zwagerman, Howard Komproe én Jules Deelder hun woordkunsten vertoonden. Na tien jaar in Amsterdam verhuisde hij twee jaar geleden naar Rotterdam. “In Amsterdam is het belangrijk dat het establishment een concept goedkeurt. Daar draait het meer om de persoon achter een idee, hier is het idee zelf belangrijker.”

Kevin de Randamie Beeld: Stacii Samidin

Grassroots

Dat wil volgens Kevin niet zeggen dat er in Rotterdam geen steun van de gevestigde orde nodig is. “Voor elke editie van SPOKEN heb ik gebloed. Had ik steun gehad van een organisatie of fonds, dan was het makkelijker geweest. Alle grassroots-initiatieven die we nu in Rotterdam hebben zijn mooi, maar ik ben bang dat ze zonder steun van de gemeente en grotere instellingen niet duurzaam zijn. Maar steun zou dus wel betekenen dat de gevestigde orde – tegen een groot deel van haar eigen achterban in – van spoken word een prioriteit moet maken.”

In dat licht is de formulering van de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur opmerkelijk te noemen. In haar cultuurplanadvies voor 2017-2020 schrijft ze: “Dat niet veel meer instellingen de weg naar een Cultuurplanaanvraag zoeken, betreurt de Raad, vooral omdat er voldoende nieuwe, interessante initiatieven zijn in de stad, zoals op het gebied van spoken word in de letterensector. Zij zien het huidige Cultuurplansysteem kennelijk niet als het juiste ondersteuningsinstrument. De Raad vreest dat sommige interessante initiatieven daarmee niet de stap kunnen zetten naar verdere professionalisering.”

Eigen schuld, dikke bult? Hadden de spoken word-organisaties maar een aanvraag moeten doen? Zo simpel ligt het niet, vindt Renee: “Op dit moment is de spoken word-scene heel versnipperd, het zijn allemaal piepkleine organisaties. Los van elkaar een aanvraag indienen, is bij voorbaat kansloos. Wat de Raad het liefste ziet, is dat er een groot plan voor vier jaar wordt ingediend, dat de hele keten bedient, van de onder- tot de bovenkant. Maar dat past helemaal niet bij het punt waarop de scene nu zit.”

“Theater Zuidplein en Walhalla vertrouwden ons en durfden te investeren; dat betaalt zich nu uit"

Wat de Raad in ieder geval goed ziet, vindt Renee, is dat spoken word steun verdient. “Dat is positief. Maar na de constatering ‘jammer dat ze niet aanhaken’ zou de vraag moeten volgen: waarom krijgen we geen subsidieaanvragen uit die hoek? Is onze structuur wel de juiste voor deze hoek van de sector?”

Nieuwe generatie gangmakers

Als de gevestigde orde aanhaakt, hebben de grote culturele organisaties daar volgens Renee ook baat bij. “Ik hoop dat de grote instellingen inzien dat de nieuwe generatie culturele gangmakers goed bezig zijn. Als ze daar niks mee doen, passeren we ze. En dat zou zonde zijn, want juist zij kunnen onze jonge doelgroep goed gebruiken.” Daar kan Kenneth zich ook in vinden, maar merkt op: “Je ziet dat grote theaters steeds meer inzien dat ze diversiteit nodig hebben. Helaas leidt dat er vaak toe dat zij kleine clubs binnenhalen die niet per se voor kwaliteit staan, maar enkel een ander publiek trekken.”

Renee: “Dat maakt elke kleinere organisatie die iets met jongerencultuur of urban doet mee. Dan maakt een groot theatergezelschap een voorstelling en krijgt het HipHopHuis bijvoorbeeld achteraf de vraag: dit is misschien ook wel wat voor jullie publiek, zouden jullie het kunnen promoten via jullie eigen kanalen? Dat werkt niet, jongeren zijn niet gek.”

Hoe moet het dan wel? Renee: “Theater Zuidplein doet het goed, die haalt talenten binnen en geeft hen de vrijheid om vanaf het begin zelf mee te beslissen als expert, niet pas achteraf als ‘klant’. Dát is echte samenwerking.” Dat beaamt ook Kenneth: “Theater Zuidplein, maar ook Walhalla hebben vanaf het begin oprechte interesse getoond in onze evenementen. Zij vertrouwden ons en durfden te investeren. Dat betaalt zich nu uit: ons publiek groeit en onze evenementen verkopen vaak uit.”

Renee Trijselaar Beeld: Stacii Samidin

Rotterdams cliché

Vooralsnog zijn er maar weinig Rotterdamse artiesten die hun brood verdienen met spoken word. Mariana: “Ik verdien weleens wat aan een optreden, maar ik sta ook veel vrijwillig op het podium. Uiteindelijk doe je het toch uit liefde.” Met het platform SPOKEN (spoken.fm) hopen Renee en Kevin komend jaar niet alleen de zichtbaarheid van artiesten te vergroten, maar ook commerciële kansen te scheppen. Kevin: “Op de website moet je in één oogopslag kunnen zien wie een spoken word-artiest is en uit welk nest hij of zij komt. Op den duur willen we een internationaal platform uitrollen, een wereldwijde verbinder worden.”

Ondertussen zegt Y.M.P. al anderhalf jaar te kunnen leven van het vak. “Ik heb niet zoveel nodig om rond te komen. En zelfs dan is het een kwestie van mouwen opstropen en keihard werken.” Een cliché misschien, maar wel een van de Rotterdamse soort. En bovendien ook het enige juiste antwoord, volgens Kenneth. “Commerciële kansen liggen niet voor het oprapen, je moet ze zelf creëren. Kijk naar artiesten als Derek Otte en Justin Samgar, die nu regelmatig voor grote bedrijven werken. Met wat doorzettingskracht is het echt wel mogelijk.”

En wat kan Rotterdam doen om al dat talent te behouden en de spoken word-hoofdstad van het land te blijven? Y.M.P.: “Meer samenwerking tussen de verschillende spoken word-families zou nieuwe deuren openen. Nu zijn er te veel eilandjes en zitten onze ego’s ons nog in de weg. Als we één groot Rotterdams vlaggenschip kunnen vormen, is dat goed voor spoken word én de stad.” Kenneth vult aan: “Ik denk dat het mensen zal verbazen hoe groot spoken word nog zal worden als we eenmaal erkend worden door fondsen en grote instellingen. En als wij dan over tien of twintig jaar zelf de gevestigde orde zijn, hoop ik dat wij het stokje door durven te geven aan een nieuwe generatie.”

Dit artikel verscheen eerder in KROOST, een eenmalige uitgave over cultuurvernieuwers van Rotterdam viert de stad!

Reageer of deel op Social Media

Tags:blaxtar, FLOW, Kenneth Asporaat, kevin de randamie, Late Night Poetry Jam, mariana hirschfeld, Paginagroots, renee trijselaar, SPOKEN, spoken world, SpraakuhlooS, woorden worden zinnen en Y.M.P.

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: Veerhaven 11, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *