Bestemming RotterdamKunst & Cultuur13 juli 2016

Vertrekkend directeur Blijdorp: “Wat bezielt mensen om dieren gevangen te houden?”

Marc Damen wil niet op het pluche blijven zitten

Vertrekkend directeur van Diergaarde Blijdorp Marc Damen loodste de dierentuin succesvol door een zware periode. In zijn afscheidsinterview met Tara Lewis is hij eerlijk over zijn twijfel om dieren gevangen te houden, spreekt hij met passie over Blijdorp en gaat hij apart in op aandachttrekkers Bokito en Olli.

Beeld: vanDongen

Zelden zul je iemand zo gepassioneerd over dierentuinen horen vertellen als Marc Damen (44), de directeur van Diergaarde Blijdorp. Als scholier raakte hij in de ban van dierentuinen en Blijdorp, dat was zijn droom.

“Het begon allemaal op een luie zondagmiddag in de herfstvakantie van 1987. Mijn moeder vroeg of ik mee wilde naar de Beekse Bergen waar ze samen met mijn jongste zusje naar de reuzenpanda’s ging kijken. Mijn antwoord als recalcitrante puber was uiteraard meteen: ‘nee’. Maar ik lag me toch maar te vervelen op bed en besloot mee te gaan. Na dat bezoek vroeg ik me af: wat bezielt deze mensen om onschuldige dieren gevangen te houden?”

“Dat we moordenaars en verkrachters achter tralies zetten, daar zijn we het in Nederland allemaal over eens, maar wat heeft die giraffe, pelikaan of zebra misdaan dat hij gevangen moet zitten? Hoe legitimeer je dat? Die vraag houdt mij tot de dag van vandaag bezig.”

Een fascinatie was geboren en vanaf dat moment stortte de jonge Marc zich volledig op dierentuinen. Hij werd lid van de fanclub van de Beekse Bergen én van Diergaarde Blijdorp. In die hoedanigheid ontmoette hij de vorige directeur van Blijdorp, Anton Dorresteyn, in het jaar van zijn aantreden, 1988.

“Ik was op de leeftijd dat je moest gaan nadenken over je toekomst, dus ik vroeg hem: ‘Hoe word je eigenlijk directeur van Blijdorp?’ Hij kwam van Staatsbosbeheer, was bioloog en hield zich vooral bezig met dieren. Ik ben zoötechniek gaan studeren in Wageningen, een combinatie van biologie en economie, omdat ik de dierentuin als een totaalplaatje beschouw. De dierentuin is een bedrijf, er moet ook geld worden verdiend.”

Na zijn studie kwam Damen terecht bij de Europese Vereniging van dierentuinen en een safaripark in Wallonië, om in 1999 hoofd van de zoogdierenafdeling te worden van de Burgers Zoo in Arnhem. “Maar mijn droom was om directeur van Blijdorp te worden, daar ben ik altijd eerlijk over geweest.”

Gelukkige python

Lees ookBestemming RotterdamVers Beton presenteert: Bestemming RotterdamThemaweek: de toeristische kant van de stad

Een eenduidig antwoord op de vraag hoe dierentuinen kunnen worden gelegitimeerd heeft de directeur nog niet gevonden. “Dat komt omdat het antwoord steeds verandert. Als je het antwoord hebt gevonden, kun je denk ik beter stoppen. Wat onze ouders normaal vonden, verschilt wezenlijk met wat wij accepteren. Terwijl de dieren niet zijn veranderd. Als iets nu slecht is voor een olifant, dan was het twintig jaar geleden ook slecht.

“Voor mij geldt: dieren zijn hier niet ter vermaak. Voor vermaak ga je maar naar de Efteling, lekker in de achtbaan Python. Toevallig hebben wij ook een python, maar dan een levende. Die houden wij gevangen, dus we moeten zorgen dat het hem aan niets ontbreekt en hij het naar zijn zin heeft. Maar tegelijkertijd moet die python een hoger doel dienen. Als hij hier alleen maar een beetje gelukkig ligt te wezen, heeft niemand daar iets aan. Daarom vinden wij dat we als dierentuin een verhaal moeten vertellen dat jou als bezoeker aanzet tot een andere kijk op milieu, natuur, biodiversiteit en de bescherming daarvan.”

IKEA als concurrent

“Het gaat natuurlijk slecht met de natuur, voor veel diersoorten is het al twee voor twaalf. Maar mensen komen hier ook voor een leuk dagje uit, IKEA is een concurrent van ons. Het heeft geen zin om een bezoeker te vertellen dat de gorilla over tien jaar is uitgestorven, dat het onze schuld is, maar dat hij vooral moet komen kijken omdat het waarschijnlijk de laatste kans is. Daar krijgt niemand energie van. Dus het moet leuk zijn. Daarom proberen we mensen aan te zetten om zelf iets bij te dragen aan het behoud van de gorilla, door bijvoorbeeld FSC-gecertificeerd hout te kopen en hun telefoon te recyclen (waar het erts coltan inzit en waar tropische regenwouden voor worden gekapt, red.). Dat verhaal vertellen we bij het verblijf van onze populairste inwoner: Bokito. Het is wetenschappelijk aangetoond dat het zien van dieren mensen ertoe aanzet om zich in te zetten voor natuurbehoud.”

Bokito is een echte familieman

De befaamde inwoner van Blijdorp heeft volgens Damen onterecht een reputatie als King Kong. “Bokito is in tegenstelling tot wat veel mensen denken een hele lieve, vriendelijke en sociale gorilla, een echte familieman. Hij heeft zelfs een zoon geadopteerd, Nasibu, die in de dierentuin in Frankfurt door zijn moeder was verstoten, hetgeen heel bijzonder is. Meestal bijten mannetjes vreemde jongen dood.”

“Omdat Bokito in zijn jeugd in bad zat met de kinderen van zijn verzorger liep hij een meter het water in”

De keuze om Bokito tot dit jaar (zijn twintigste verjaardag) niet commercieel te exploiteren is exemplarisch voor het beleid van Blijdorp. “We verkochten bewust geen Bokito-merchandise, want wij zijn als dierentuin verantwoordelijk voor wat er die dag gebeurde. Gorilla’s hebben een hekel aan water, maar omdat Bokito in zijn jeugd in bad zat met de kinderen van zijn verzorger, liep hij een meter het water in. Dat hadden wij moeten voorzien.”

Dieptepunt: vertrek van de okapi's

Toen Marc Damen in 2009 begon als directeur trof hem meteen de loodzware taak om Blijdorp door de gemeentelijke bezuiniging van vier miljoen te slepen. Daarnaast was het crisis en hielden bezoekers hun hand ferm op de knip. “Behalve de klappen van de bezuinigingen en de recessie, moesten we investeren in nieuwe verblijven en monumenten onderhouden. Ik ben er trots op dat ik nu een financieel gezonde dierentuin achterlaat. Maar als directeur betekende het ook dat ik moeilijke beslissingen heb moeten nemen. Werknemers die hier ’s nachts naartoe kwamen om een pasgeboren dier de fles of een injectie te geven, heb ik moeten vertellen dat ik geen geld meer had voor hun salaris. Het was de beste beslissing voor de dierentuin, maar ik heb het daar nog steeds moeilijk mee.”

Ook het wegbezuinigen van sommige diersoorten was een bittere pil. “Het absolute dieptepunt was het vertrek van de okapi’s, die sinds 1957 in Blijdorp waren. Hun verblijf voldeed niet meer en we konden geen ruimte voor ze vinden in het Afrikaanse deel van de dierentuin. Het was de eerste en enige keer dat de gemeenteraad vragen stelde over het collectiebeleid van Blijdorp. Daar gaan ze helemaal niet over, maar dat geeft wel aan hoe omstreden het besluit was. Dankzij de inspanning van de Vrienden van Blijdorp zijn ze sinds vorig jaar weer terug. Samen met Olli markeerde dat de start van de weg naar boven voor de dierentuin.”

Volwassen kerels op de vuist

“Olli is een goed voorbeeld van hoe belangrijk het is dat je als directeur van Blijdorp echt met je poten in Rotterdam staat. Ik kende Mark Koevermans (commercieel directeur Feyenoord, red.) omdat ik hem al een paar keer tegen was gekomen in de stad. Toen ASR een tijdelijke shirtsponsor zocht voor Feyenoord dacht hij aan Blijdorp, omdat wij wel een steuntje in de rug konden gebruiken na alle bezuinigingen. Hij belde om af te spreken, maar ik had absoluut geen tijd omdat ik drie weken op huwelijksreis zou gaan. Ik zei dat ik vrijdagmorgen om 7 uur nog een gaatje had, maar hij zei meteen ‘ja’.”

“We hebben in totaal 140.000 Olli's verkocht en heel Nederland wist dat jaar dat de dierentuin weer springlevend was”

De campagne met Olli als boegbeeld werd een ongekend succes. Het filmpje met Giovanni van Bronckhorst en zijn zoontje won zelfs de Gouden Loeki. “Al onze medewerkers waren heel erg trots op de samenwerking. Er lopen hier veel Feyenoordfans rond, zelfs mijn secretaresse heeft een seizoenskaart. De dag dat de Olliknuffels in de verkoop gingen, omschreef de politie de sfeer soms als ‘grimmig’. Volwassen kerels gingen met elkaar op de vuist, omdat ze voordrongen in de rij voor een pluche knuffel. We hebben in totaal 140.000 Olli’s verkocht en heel Nederland wist dat jaar dat de dierentuin die in 2010 nog bijna failliet dreigde te gaan weer springlevend was.” Blijdorp is inmiddels de meest bezochte Rotterdamse attractie onder binnen- en buitenlandse toeristen en de vierde van Nederland (achter de Efteling, het Rijksmuseum en het Van Goghmuseum).

Afscheid van het pluche

Juist daarom vindt Marc dit het juiste moment om te stoppen. “Vroeger was het gebruikelijk dat een dierentuindirecteur tot zijn pensioen bleef. In Duitsland is dat nog steeds zo. Maar ik vind het vandaag de dag geen goede ontwikkeling meer om op het pluche te blijven zitten. De maatschappij verandert sneller dan ooit. Het gaat niet om mij, maar om de toekomst van de diergaarde. Hier breekt nu een nieuwe fase aan, dus is het tijd om het stokje door te geven.” Concrete toekomstplannen heeft hij nog niet. “Ik wil eerst even bijkomen.”

Marc Damen woont in Rotterdam en vindt dat ook een vereiste voor zijn opvolger. “Als ik op zaterdag op de markt loop, word ik aangesproken door bezoekers die mij herkennen. Blijdorp heeft 115.000 abonnementhouders, die veelal in (groot) Rotterdam wonen. We zijn voor veel mensen een achtertuin waar je veilig je kinderen kunt laten spelen. Het is ook prachtig om te zien hoe zij zich verbonden voelen met deze dierentuin. Dat maakt ons uniek in Nederland. Blijdorp is niet van mij of van het personeel, maar van iedereen. Toen in 2014 een giraffe in Kopenhagen werd afgemaakt, ontstond online discussie naar aanleiding van een interview dat ik had gegeven. Ik was trots om te zien dat onze abonnementhouders de discussie wisten om te draaien met inhoudelijke argumenten.”

Bondscoach met opvoedkundige taak

Uitleggen vindt Damen belangrijk. “In Nederlands zijn we geneigd om menselijke eigenschappen aan dieren toe te dichten. Wij krijgen bijvoorbeeld geregeld de vraag waarom onze twee tijgers in aparte verblijven zitten, want dat is toch zielig. Terwijl tijgers in het wild juist alleen leven, behalve als het paartijd is. We zijn trots dat wij onze twee tijgers hun privacy kunnen geven, maar iedereen heeft er een mening over. Het is af en toe net alsof je de bondscoach van het Nederlands elftal bent. Mensen reageren vanuit emotie, maar zonder kennis. Toen ik bij Pauw en Witteman was om het over diezelfde Deense giraffe te hebben, zat ik tegenover Angela Groothuizen. Die zei aan het einde van mijn verhaal: ‘En toch vind ik het zielig’. Waar moet je het daarna nog over hebben? Wat dat betreft hebben we een duidelijke opvoedkundige taak.”

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Bestemming Rotterdam, Bokito, Diergaarde Blijdorp, marc damen, Olli en toerisme

Secties: Bestemming Rotterdam en Kunst & Cultuur

kaart: Diergaarde Blijdorp, Blijdorplaan, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *