Advertentie

klein_botanical_topbanner
Voor de harddenkende Rotterdammer

Vertrekkend directeur van Diergaarde Blijdorp Marc Damen loodste de dierentuin succesvol door een zware periode. In zijn afscheidsinterview met Tara Lewis is hij eerlijk over zijn twijfel om dieren gevangen te houden, spreekt hij met passie over Blijdorp en gaat hij apart in op aandachttrekkers Bokito en Olli.

Paul Damen-illustratie3
Beeld door: beeld: vanDongen

Zelden zul je iemand zo gepassioneerd over dierentuinen horen vertellen als Marc Damen (44), de directeur van Diergaarde Blijdorp. Als scholier raakte hij in de ban van dierentuinen en Blijdorp, dat was zijn droom.
“Het begon allemaal op een luie zondagmiddag in de herfstvakantie van 1987. Mijn moeder vroeg of ik mee wilde naar de Beekse Bergen waar ze samen met mijn jongste zusje naar de reuzenpanda’s ging kijken. Mijn antwoord als recalcitrante puber was uiteraard meteen: ‘nee’. Maar ik lag me toch maar te vervelen op bed en besloot mee te gaan. Na dat bezoek vroeg ik me af: wat bezielt deze mensen om onschuldige dieren gevangen te houden?”
“Dat we moordenaars en verkrachters achter tralies zetten, daar zijn we het in Nederland allemaal over eens, maar wat heeft die giraffe, pelikaan of zebra misdaan dat hij gevangen moet zitten? Hoe legitimeer je dat? Die vraag houdt mij tot de dag van vandaag bezig.”
Een fascinatie was geboren en vanaf dat moment stortte de jonge Marc zich volledig op dierentuinen. Hij werd lid van de fanclub van de Beekse Bergen én van Diergaarde Blijdorp. In die hoedanigheid ontmoette hij de vorige directeur van Blijdorp, Anton Dorresteyn, in het jaar van zijn aantreden, 1988.
“Ik was op de leeftijd dat je moest gaan nadenken over je toekomst, dus ik vroeg hem: ‘Hoe word je eigenlijk directeur van Blijdorp?’ Hij kwam van Staatsbosbeheer, was bioloog en hield zich vooral bezig met dieren. Ik ben zoötechniek gaan studeren in Wageningen, een combinatie van biologie en economie, omdat ik de dierentuin als een totaalplaatje beschouw. De dierentuin is een bedrijf, er moet ook geld worden verdiend.”
Na zijn studie kwam Damen terecht bij de Europese Vereniging van dierentuinen en een safaripark in Wallonië, om in 1999 hoofd van de zoogdierenafdeling te worden van de Burgers Zoo in Arnhem. “Maar mijn droom was om directeur van Blijdorp te worden, daar ben ik altijd eerlijk over geweest.”

Gelukkige python

EPSON MFP image

Lees meer

Vers Beton presenteert: Bestemming Rotterdam

Deze week staat Vers Beton in het teken van toeristisch Rotterdam. In de eerste week van…

Een eenduidig antwoord op de vraag hoe dierentuinen kunnen worden gelegitimeerd heeft de directeur nog niet gevonden. “Dat komt omdat het antwoord steeds verandert. Als je het antwoord hebt gevonden, kun je denk ik beter stoppen. Wat onze ouders normaal vonden, verschilt wezenlijk met wat wij accepteren. Terwijl de dieren niet zijn veranderd. Als iets nu slecht is voor een olifant, dan was het twintig jaar geleden ook slecht.
“Voor mij geldt: dieren zijn hier niet ter vermaak. Voor vermaak ga je maar naar de Efteling, lekker in de achtbaan Python. Toevallig hebben wij ook een python, maar dan een levende. Die houden wij gevangen, dus we moeten zorgen dat het hem aan niets ontbreekt en hij het naar zijn zin heeft. Maar tegelijkertijd moet die python een hoger doel dienen. Als hij hier alleen maar een beetje gelukkig ligt te wezen, heeft niemand daar iets aan. Daarom vinden wij dat we als dierentuin een verhaal moeten vertellen dat jou als bezoeker aanzet tot een andere kijk op milieu, natuur, biodiversiteit en de bescherming daarvan.”

IKEA als concurrent

“Het gaat natuurlijk slecht met de natuur, voor veel diersoorten is het al twee voor twaalf. Maar mensen komen hier ook voor een leuk dagje uit, IKEA is een concurrent van ons. Het heeft geen zin om een bezoeker te vertellen dat de gorilla over tien jaar is uitgestorven, dat het onze schuld is, maar dat hij vooral moet komen kijken omdat het waarschijnlijk de laatste kans is. Daar krijgt niemand energie van. Dus het moet leuk zijn. Daarom proberen we mensen aan te zetten om zelf iets bij te dragen aan het behoud van de gorilla, door bijvoorbeeld FSC-gecertificeerd hout te kopen en hun telefoon te recyclen (waar het erts coltan inzit en waar tropische regenwouden voor worden gekapt, red.). Dat verhaal vertellen we bij het verblijf van onze populairste inwoner: Bokito. Het is wetenschappelijk aangetoond dat het zien van dieren mensen ertoe aanzet om zich in te zetten voor natuurbehoud.”

Bokito is een echte familieman

De befaamde inwoner van Blijdorp heeft volgens Damen onterecht een reputatie als King Kong. “Bokito is in tegenstelling tot wat veel mensen denken een hele lieve, vriendelijke en sociale gorilla, een echte familieman. Hij heeft zelfs een zoon geadopteerd, Nasibu, die in de dierentuin in Frankfurt door zijn moeder was verstoten, hetgeen heel bijzonder is. Meestal bijten mannetjes vreemde jongen dood.”

De keuze om Bokito tot dit jaar (zijn twintigste verjaardag) niet commercieel te exploiteren is exemplarisch voor het beleid van Blijdorp. “We verkochten bewust geen Bokito-merchandise, want wij zijn als dierentuin verantwoordelijk voor wat er die dag gebeurde. Gorilla’s hebben een hekel aan water, maar omdat Bokito in zijn jeugd in bad zat met de kinderen van zijn verzorger, liep hij een meter het water in. Dat hadden wij moeten voorzien.”

Dieptepunt: vertrek van de okapi's

Toen Marc Damen in 2009 begon als directeur trof hem meteen de loodzware taak om Blijdorp door de gemeentelijke bezuiniging van vier miljoen te slepen. Daarnaast was het crisis en hielden bezoekers hun hand ferm op de knip. “Behalve de klappen van de bezuinigingen en de recessie, moesten we investeren in nieuwe verblijven en monumenten onderhouden. Ik ben er trots op dat ik nu een financieel gezonde dierentuin achterlaat. Maar als directeur betekende het ook dat ik moeilijke beslissingen heb moeten nemen. Werknemers die hier ’s nachts naartoe kwamen om een pasgeboren dier de fles of een injectie te geven, heb ik moeten vertellen dat ik geen geld meer had voor hun salaris. Het was de beste beslissing voor de dierentuin, maar ik heb het daar nog steeds moeilijk mee.”
Ook het wegbezuinigen van sommige diersoorten was een bittere pil. “Het absolute dieptepunt was het vertrek van de okapi’s, die sinds 1957 in Blijdorp waren. Hun verblijf voldeed niet meer en we konden geen ruimte voor ze vinden in het Afrikaanse deel van de dierentuin. Het was de eerste en enige keer dat de gemeenteraad vragen stelde over het collectiebeleid van Blijdorp. Daar gaan ze helemaal niet over, maar dat geeft wel aan hoe omstreden het besluit was. Dankzij de inspanning van de Vrienden van Blijdorp zijn ze sinds vorig jaar weer terug. Samen met Olli markeerde dat de start van de weg naar boven voor de dierentuin.”

Volwassen kerels op de vuist

“Olli is een goed voorbeeld van hoe belangrijk het is dat je als directeur van Blijdorp echt met je poten in Rotterdam staat. Ik kende Mark Koevermans (commercieel directeur Feyenoord, red.) omdat ik hem al een paar keer tegen was gekomen in de stad. Toen ASR een tijdelijke shirtsponsor zocht voor Feyenoord dacht hij aan Blijdorp, omdat wij wel een steuntje in de rug konden gebruiken na alle bezuinigingen. Hij belde om af te spreken, maar ik had absoluut geen tijd omdat ik drie weken op huwelijksreis zou gaan. Ik zei dat ik vrijdagmorgen om 7 uur nog een gaatje had, maar hij zei meteen ‘ja’.”

De campagne met Olli als boegbeeld werd een ongekend succes. Het filmpje met Giovanni van Bronckhorst en zijn zoontje won zelfs de Gouden Loeki. “Al onze medewerkers waren heel erg trots op de samenwerking. Er lopen hier veel Feyenoordfans rond, zelfs mijn secretaresse heeft een seizoenskaart. De dag dat de Olliknuffels in de verkoop gingen, omschreef de politie de sfeer soms als ‘grimmig’. Volwassen kerels gingen met elkaar op de vuist, omdat ze voordrongen in de rij voor een pluche knuffel. We hebben in totaal 140.000 Olli’s verkocht en heel Nederland wist dat jaar dat de dierentuin die in 2010 nog bijna failliet dreigde te gaan weer springlevend was.” Blijdorp is inmiddels de meest bezochte Rotterdamse attractie onder binnen- en buitenlandse toeristen en de vierde van Nederland (achter de Efteling, het Rijksmuseum en het Van Goghmuseum).

Afscheid van het pluche

Juist daarom vindt Marc dit het juiste moment om te stoppen. “Vroeger was het gebruikelijk dat een dierentuindirecteur tot zijn pensioen bleef. In Duitsland is dat nog steeds zo. Maar ik vind het vandaag de dag geen goede ontwikkeling meer om op het pluche te blijven zitten. De maatschappij verandert sneller dan ooit. Het gaat niet om mij, maar om de toekomst van de diergaarde. Hier breekt nu een nieuwe fase aan, dus is het tijd om het stokje door te geven.” Concrete toekomstplannen heeft hij nog niet. “Ik wil eerst even bijkomen.”
Marc Damen woont in Rotterdam en vindt dat ook een vereiste voor zijn opvolger. “Als ik op zaterdag op de markt loop, word ik aangesproken door bezoekers die mij herkennen. Blijdorp heeft 115.000 abonnementhouders, die veelal in (groot) Rotterdam wonen. We zijn voor veel mensen een achtertuin waar je veilig je kinderen kunt laten spelen. Het is ook prachtig om te zien hoe zij zich verbonden voelen met deze dierentuin. Dat maakt ons uniek in Nederland. Blijdorp is niet van mij of van het personeel, maar van iedereen. Toen in 2014 een giraffe in Kopenhagen werd afgemaakt, ontstond online discussie naar aanleiding van een interview dat ik had gegeven. Ik was trots om te zien dat onze abonnementhouders de discussie wisten om te draaien met inhoudelijke argumenten.”

Bondscoach met opvoedkundige taak

Uitleggen vindt Damen belangrijk. “In Nederlands zijn we geneigd om menselijke eigenschappen aan dieren toe te dichten. Wij krijgen bijvoorbeeld geregeld de vraag waarom onze twee tijgers in aparte verblijven zitten, want dat is toch zielig. Terwijl tijgers in het wild juist alleen leven, behalve als het paartijd is. We zijn trots dat wij onze twee tijgers hun privacy kunnen geven, maar iedereen heeft er een mening over. Het is af en toe net alsof je de bondscoach van het Nederlands elftal bent. Mensen reageren vanuit emotie, maar zonder kennis. Toen ik bij Pauw en Witteman was om het over diezelfde Deense giraffe te hebben, zat ik tegenover Angela Groothuizen. Die zei aan het einde van mijn verhaal: ‘En toch vind ik het zielig’. Waar moet je het daarna nog over hebben? Wat dat betreft hebben we een duidelijke opvoedkundige taak.”

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

WhatsApp Image 2019-09-03 at 08.40.31

Tara Lewis

Tara Lewis (1986) werkt als freelancer voor diverse media. Ze koestert haar innerlijke tokkie en kan soms een beetje cynisch zijn. Ze vindt dat het discussieplatform bedoeld is voor lezers, en voelt zich daarom niet altijd geroepen te reageren. Ze studeerde Geschiedenis aan de EUR en Communicatie aan de HES.

Tara@versbeton.nl

Profiel-pagina
vanDongen

vanDongen

Geboren Noordereilander, uitgewaaierd en weerom geland rond Rotterdam. Mag graag schilderen, fotograferen en illustreren.

Profiel-pagina
Lees 13 reacties
  1. Profielbeeld van Herman Gallé
    Herman Gallé

    Jos Breukers: Alle respect voor uw kennelijk ongeschokte vertrouwen in de Schepper. Ik geloof niet in de Schepper. Ik geloof evenmin in de superioriteit van de mens. Ik ben niet lid van de dierenpartij. Wel van de Partij voor de Dieren. Het achterhaalde fenomeen waar u het over heeft kan tot gevolg hebben dat de mensheid het gewoon niet meer zal redden op deze planeet. en ik denk dat de aarde dan pas de kans zal krijgen weer in alle pracht en praal zal functioneren als de mensheid zichzelf heeft geëlimineerd dan wel is geminimaliseerd tot een fractie van het huidige inwonertal. Zonder mensen is de aarde beter af. Als de Schepper zou bestaan zou Hij zich verbijsterd afvragen hoe Hij in Zijn eigen naam een soort heeft kunnen creëren die zo’n gigantische puinhoop zou maken van Zijn werk. Foutje, bedankt! Sorry dat ik wat badinerend doe over waar u kennelijk diep in gelooft.

    1. Profielbeeld van Jos Breukers
      Jos Breukers

      Ik geloof inderdaad in de Schepper. Ik kan mij uw terleurstelling in mensen begrijpen. Niettemin heeft de schepper mensen richtlijnen gegeven die tot welzijn voor de zijn met diep respect voor de natuur en zijn geschapen levensvormen.
      De schepper is ook de hoogste rechter over de mens en daarom Daniël 2:44 genoemd war wordt medegedeeld wat Hij zal doen om het probleem mens op te lossen.
      Daniël 2:44 – En in de dagen van die koningen zal de God des hemels een koninkrijk oprichten dat nooit te gronde zal worden gericht. En het koninkrijk zelf zal aan geen ander volk worden overgedragen. Het zal al deze koninkrijken verbrijzelen en er een eind aan maken, en zelf zal het tot onbepaalde tijden blijven bestaan.
      U mag dan wel niet geloven in God of een God, maar dat wil nog niet zeggen dat er dan ook geen bestaat.
      Bent u een evolutionist dan heeft volgens u de natuur zelf een enorme vergissing gemaakt en heeft het systeem van “de sterkste overleeft” gefaald.

      1. Profielbeeld van Ciska
        Ciska

        Amen ???? merci voor de bijbel citaten. Onweerlegbaar. Uiteindelijk is het een kwestie van vrije wil, en dat is helaas bij Adam en Eva misgegaan…
        Wat de dieren betreft, inderdaad kunnen niet alle, vaak in gevangenschap geboren dieren, zomaar terug naar de wildernis waar ze binnen de kortste keren worden uitgeroeid of afgeschoten door de mensen die duizenden euro’s betalen voor een exotische jachtervaring.

  2. Profielbeeld van Jos Breukers
    Jos Breukers

    Dieren horen in het wild, daarover is geen discussie. Veel dieren in dierentuinen zijn reeds in gevangenschap geboren en weten dus niet beter. Voor dierentuinen is het de taak om de dieren zo ruim en prettig mogelijk te huisvesten. In dat opzicht is er de laatste 30 jaar enorm veel verbeterd en gaat het nog steeds beter worden.
    Dierentuinen vernieuwen enorm en nieuwe projecten moeten voldoen aan de huidige voorschriften voldoen om groen licht te kunnen krijgen.

  3. Profielbeeld van Ines
    Ines

    Pfff zielig lopen doen over dieren in gevangenschap maar wel directeur worden..

    1. Profielbeeld van Jos Breukers
      Jos Breukers

      Dan kun je in elk geval iets betekenen voor het welzijn van de dieren. Dierentuinen zijn er nu eenmaal. Bekijk het positief.

      1. Profielbeeld van Herman Gallé
        Herman Gallé

        Omdat dierentuinen er nu eenmaal zijn(!) moeten we ze dus maar in stand houden? Als voortschrijdend inzicht uitwijst dat dierentuinen geen enkel redelijk doel dienen en ten koste gaan van de intrinsieke waarde van het dier zou het dan geen tijd worden van dit fenomeen afscheid te nemen?

      2. Profielbeeld van Jos Breukers
        Jos Breukers

        Herman Gallé,
        Als je de nieuwsmedia goed volgt, dan is het met veel dieren in het wild bar slecht gesteld. Veel diersoorten zijn in gevangenschap nog beter af dan in het wild.
        Laat de mensheid eerst maar eens zorgen dat dieren in het wild veilig en onbekommerd kunnen leven. Olifanten, neushoorns, tijgers, mensapen, ijsberen enz. worden ernstig met uitsterven bedreigd. Ik begin dierentuinen steeds meer als Arken van Noach te bezien omdat de hebzucht en mentaliteit van veel mensen redding tegenstaat. Alle goede bedoelingen en maatregelen van veel andere mensen ten spijt.

        1. Profielbeeld van Herman Gallé
          Herman Gallé

          [..]Veel diersoorten zijn in gevangenschap nog beter af dan in het wild.[..] Zo doorgedeneerd zijn gedetineerden ook beter af dan mensen in vrijheid leven. Een dak boven hun hoofd, natje en droogje op tijd, medische verzorging, veiligheid, geen gestress in de file of naar de kinderopvang, geen carrièrestrijd…………….. Je zou bijna verlangen naar een leven achter de tralies. Allemaal onzin natuurlijk. Wilde dieren horen in de natuur, daar waar die natuur het bedoeld heeft (of zo u wilt de schepper). Alle inspanning moet er op gericht zijn dieren die in hun bestaan worden bedreigd te beschermen. Dat doe je niet door ze op te sluiten en ze te laten vegeteren in omstandigheden die haaks staan op hun natuurlijke manier van leven. Dat is capituleren voor het wangedrag van de mens ten opzichte van de natuur, het milieu en de dieren. Dat dieren die in gevangenschap zijn geboren en ‘dus'(!) niet beter weten zou ons ook met schaamte moeten vervullen. Misschien is het zo dat ze niet beter weten. Maar wij weten wél beter en dat verplicht ons tot actie. We hebben als mensheid al genoeg – lees: te veel – schade en ellende over de wereld gebracht. Dierentuinen en dolfinaria zijn volkomen achterhaalde fenomenen en dienen geen enkel ander doel dat het vermaak van mensen. En vermaak ten koste van andere levende wezens zou iedereen moeten afwijzen.

          1. Profielbeeld van Jos Breukers
            Jos Breukers

            U zult ongetwijfeld lid zijn van de dierenpartij zo lijkt het mij. Iedereen maar z’n eigen mening, dat is ons goed recht. Blijkbaar is de mens in zijn onvolmaaktheid niet in staat het prachtige geschenk van de schepper – onze Aarde- naar behoren te beheren. Natuurlijk horen dieren in het wild, maar dan kon over 25- 50 jaar ook weleens een achterhaald fenomeen zijn. Tropische wouden worden nog altijd in razend tempo gekapt. En de stroperij heeft ongekende vormen aangenomen. Niets van wat de mens er de laatste 25 jaar heeft tegen gedaan, heeft echt geholpen.
            Het blijft bij regionale succesjes en dat is het. Het wachten is op de Schepper die dit samenstel van dingen opruimt en zijn Koninkrijk ervoor in de plaats stelt. Dat koninkrijk waar miljoenen mensen al om gebeden hebben in het “Onze Vader”.
            Daniël 2:44.

  4. Profielbeeld van DJ Jansen
    DJ Jansen

    Wat een held vind ik deze man en wat zou het fijn zijn als alle dieren gevangenissen hun deuren zouden sluiten.

  5. Profielbeeld van Paul
    Paul

    ‘Aapjes’ kijken is niet meer van deze tijd!!!! Maar kijk eens naar de Orang Oetan, die is zo goed als uitgestorven door de mens. Beetje Salomons oordeel. Van mij mogen er miljarden naar moeder aarde en haar dieren! Maar ja de mens en geld

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.