Oude Koeien9 augustus 2016

Dansen in Rotterdam, met Corrie Hartong

Dankzij deze dansdiva werd Rotterdam de stad van de moderne dans

Op 9 augustus is het precies 25 jaar geleden dat de Rotterdamse dansdiva Corrie Hartong overleed. Zij bracht de moderne dans naar Rotterdam, en daar swingt de stad nog altijd van.

Wie vandaag de dag ziet hoe de tango wordt gedanst voor de Laurenskerk, hoe levendig het HipHopHuis van Aruna Vermeulen is, hoe Connie Janssen danst, hoe Moniek Merkx het Maas Theater laat swingen en hoe populair het gezelschap Scapino is, moet beseffen dat al dit gedans steunt op de door Corrie Hartong opgezette infrastructuur voor de dans in Rotterdam. Haar naam wordt niet vaak meer genoemd en dat is jammer, want ze geldt als een echte Rotterdammer van Formaat. Op 9 augustus 2016 is het precies 25 jaar geleden dat Corrie Hartong overleed. Ze was toen 85 jaar oud.

Rotterdammers van Formaat over Corrie Hartong (RTV Rijnmond)

Voorgevoel

Als Corrie Hartong op het Erasmiaans Gymnasium zit, vraagt ze haar docent klassieke talen, de bekende dichter J.H. Leopold, welke richting ze moet kiezen om haar leven in te vullen: theologie of de kunst. De dichter moet voorvoeld hebben waar Nederland behoefte aan zou krijgen, want hij raadt haar dringend aan te kiezen voor de kunst. Hij ziet goed dat de talenten van deze dochter uit een gezin van tien kinderen die thuis muziek en dans met de paplepel naar binnen krijgen, vooral in de kunst en dan met name de dans liggen. Hartong organiseert op de school aan de Coolsingel dan al dans- en toneeluitvoeringen en danst daar op stukken die ze zelf gemaakt heeft.

Expressief

Zo verlaat Hartong na het behalen van haar diploma het ouderlijk huis aan de Mathenesserlaan en vertrekt naar Dresden om een opleiding te volgen als danser en danspedagoge. Ze richt zich daar op de ‘Ausdruckstanz’, de dansexpressie. Deze moderne vorm van dans onderscheidt zich van het klassieke ballet, dat formeel en afstandelijk is, met precies voorgeschreven passen en bewegingspatronen. In de Ausdrucktanz dragen de danseressen niet de bekende witte tutu’s, maar dansen ze in losse gewaden en op blote voeten in plaats van spitzen. De danseres kan uiting geven aan haar persoonlijke verlangens en gevoelens, en ‘tekent’ die dan met haar bewegingen in de ruimte, improviserend en ontdekkend.

Hartong kan zelf redelijk goed dansen, maar haar grootste talent blijkt te liggen in lesgeven en leidinggeven aan een organisatie. In 1929, nog maar 21 jaar oud, wordt ze hoofd van de dansopleiding in Magdeburg en schrijft ze een instructieboek: Danskunst. Inleiding tot het wezen en de praktijk van de danskunst.

Uitvoering van het Scapinoballet in het openluchttheater Dijkzigttheater in juni 1961 Beeld: Ary Groeneveld

Zwierig

Maar ze heeft het niet makkelijk als buitenlandse in het Duitse danskunstwereldje en besluit terug te keren naar haar geboortestad om de moderne dans vaste voet te geven in Nederland. In 1931 vinden we haar terug in Rotterdam, waar ze de eerste dansopleiding in Nederland opricht als onderdeel van het Rotterdams Conservatorium. Ze wordt daarbij ondersteund door de componist Willem Pijper, die het jaar daarvoor directeur van het Conservatorium was geworden. In 1935 wordt Hartong directeur van deze dansopleiding en reikt een jaar later trots het eerste dansdiploma in Nederland uit. Voor de opleiding in de moderne dans moet je voortaan in Rotterdam zijn.

De oorlog belemmert haar werkzaamheden, maar in een pakhuis aan het Haringvliet blijft ze lesgeven in dansexpressie. Na de oorlog pakt ze meteen de draad weer op en presenteert al in 1947 haar meest omvangrijke danschoreografie: Danse Sacrée et Profane. Op muziek van Debussy brengt ze een eerbetoon aan de 1947 overleden Willem Pijper, met wie ze inmiddels goed bevriend is geraakt. Terwijl de binnenstad van Rotterdam nog een lege vlakte is, toont Hartong in haar voorstelling afwisselend ceremoniële en levendige dansstukken in kleurrijke zwierige kledij. Het was een beetje levensvreugde in een verder nog grauwe tijd. Kort na dit hoogtepunt moet ze erkennen dat haar actieve danscarrière op zijn einde loopt, want ze krijgt te veel last van heupartrose. Twee jaar later stopt ze inderdaad met zelf dansen.

In 1935 reikt Hartong trots het eerste dansdiploma in Nederland uit

Stampen en zwaaien

Dat besluit blijkt het begin van een nieuwe en glansrijke periode waarin ze haar organisatietalent ontplooit en Rotterdam in Nederland op de kaart zet als stad waar de moderne dans ontwikkeld wordt. Haar dansschool wordt in 1954 omgevormd tot de Rotterdamse Dansacademie, de eerste in Nederland, met uiteraard Hartong als directeur. Ze zou tot 1967 verbonden blijven aan de academie.

Onder haar leiding groeit de Rotterdamse Dansacademie uit tot een opleiding met een grote reputatie. Aan de basis van dit succes ligt haar brede kijk op de dans. Volksdansen, ritmische gymnastiek en dansexpressie: elke vorm had haar interesse en was welkom. “Muzische vorming dient niet om kunstenaar te worden, maar om een compleet mens te zijn”, is haar motto. Ze hamert erop dat verschillende disciplines moeten samenwerken. Om haar woorden kracht bij te zetten zwaaide en stampte ze met de stok die ze inmiddels nodig had om te kunnen lopen.

Het belangrijkste ingrediënt van haar werkwijze is een diepgaande liefde voor de dans en haar onvoorwaardelijke missie om iedereen in Nederland, en in Rotterdam in het bijzonder, de ervaring van zelf dansen te laten beleven. Haar hoogste prioriteit ligt bij de leerlingen in het primair en secundair onderwijs. Het klimaat voor de dans is inmiddels in Rotterdam zo goed geworden dat de gemeente in 1968 besluit de oprichting van het Rotterdams Danscentrum te subsidiëren, waardoor Rotterdam nog meer een werkplaats wordt voor de moderne dans.

Om haar woorden kracht bij te zetten zwaaide en stampte ze met de stok die ze inmiddels nodig had om te kunnen lopen.

Natuur

In 1982 wordt Hartong’s choreografie Danse Sacrée et Profane opnieuw opgevoerd door studenten van de Dansacademie. Het is een mooi begin van het slot van haar carrière. In 1985 wordt er nog een prachtige televisiedocumentaire gemaakt over en met de Grand Old Lady. Ze komt over als een vrouw die vriendelijk is, maar ook onverbiddelijk, omdat ze altijd goed weet wat ze wil en daar op Rotterdamse wijze op afkoerst. De documentaire draagt de titel Omdat het mijn taal is… Dat is een toepasselijke titel, want haar hele leven heeft in dienst gestaan van haar passie voor de dans, alsof het haar eerste natuur was. Tot haar laatste levensadem bleef ze betrokken en geïnteresseerd bij de danswereld in Rotterdam.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Corrie Hartong, dans, dansexpressie, Dijkzichttheater, hiphophuis en Scapino

Sectie: Oude Koeien

kaart: Codarts Rotterdam, Kruisplein, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *