Stedelijke ontwikkeling & architectuur24 augustus 2016

Hoe De Nederlandse Bank transformeerde tot De Nieuwe Boompjes

Het gebouw van De Nederlandse Bank aan de Boompjes kreeg in het voorjaar van 2016 een tweede leven als kantoorgebouw De Nieuwe Boompjes. Guus Vreeburg schrijft erover.

Beeld: Daphne van Drenth

Ze staan weer te blinken in de zon, de zes potloodslanke kolommen die ooit de hoofdingang markeerden van het gebouw van De Nederlandsche Bank aan de Boompjes. Nu goudkleurig, maar tot voor kort waren de kolommen matgroen. Totdat koperdieven toesloegen toen het gebouw jaren leeg stond. Nu is het als een feniks herrezen uit die ellende en als ‘De Nieuwe Boompjes’ gaat het pand een tweede leven in. Het is de moeite waard!

“Met duikbootjes zou je onder de boompjes door rechtstreeks de kluizen kunnen binnenvaren”

De hoofdingang is inmiddels verplaatst naar de achterkant, maar de gevel langs de Boompjes is nog even ongenaakbaar en gesloten als ‘ie altijd al was. Pogingen van architecten en ontwikkelaars om de begane grond een publieksfunctie te geven zijn gestuit op een kip-en-ei gevecht met monumentenzorgers. Want open is het allerminst: het pand oogt als een kloek blok uit baksteen. Het lijkt op de bankgebouwen die in diezelfde periode verrezen aan de zuidkant van de Blaak: solide en gesloten, toepasselijk voor banken. Dat niet ook DNB dáár staat komt waarschijnlijk doordat de bank voor de oorlog al aan de Boompjes gevestigd was, een toplocatie pal aan de Maas. Tot op heden gaat het gerucht dat je met duikbootjes onder de Boompjes door rechtstreeks de kluizen zou kunnen binnenvaren voor de aan- en afvoer van goudstaven. Het blijkt een broodje aap, aldus Nico Brouwer en Peter Hellebrand van 01-10 Architecten, verantwoordelijk voor de renovatie.

Het gebouw van De Nederlandse Bank kwam min of meer op de plaats van het oude DNB-gebouw uit 1905-1907. Dat sneuvelde tijdens het bombardement in mei 1940. De nieuwbouw werd ontworpen door architect professor Ir. Henri Timo Zwiers. Diens naam is nu wat vergeten, alsof hij een ontwerper van tweede of derde garnituur was. Niets is minder waar: hij heeft een uitgebreid oeuvre van grote openbare gebouwen. Al in 1946 kreeg Zwiers de opdracht, pas in 1950 werd de eerste paal geslagen. Het werd in gebruik genomen op 6 oktober 1955 en jarenlang stond het aan de Boompjes moederziel-alleen.

Bank en brigade

Van meet af aan huisvestte het gebouw niet alleen de bank, maar ook de Rotterdamse brigade van de Marechaussee. Aanvankelijk gebruikte die alleen de tweede etage, maar na 1982 werd ook de derde verdieping in gebruik genomen. Vandaar ook het besloten karakter van het pand én allerlei ingewikkelde trappen in het interieur: niet alles mocht bereikbaar zijn. Het blok is 23 meter hoog, langs de Boompjes 60 meter breed en langs de Rederijstraat ruim 26 meter diep. Hoe traditioneel op het eerste gezicht ook, het was in wezen modern van opzet, met betonnen vloeren, gedragen door betonnen kolommen op een strikt raster. Die kolommen en de plafondbalken bleven grotendeels in het zicht. De baksteen buitenwanden geven het geheel zijwaartse stabiliteit. De vensteropeningen staan streng in het grid en verlenen het gebouw een elegant ritme, dat verlengd wordt door koperen kolommen op de dakrand. De destijds high tech aluminium kozijnen en de vensteromlijstingen in blinkend wit travertin: het mocht wat kosten! 

Beeld: Daphne van Drenth

Bovenop het pand staat over de volle lengte een smal paviljoen met kopergedekt tentdak; glas van vloer tot plafond geeft zicht op dakterrassen, de Maas en de stad. De publieksingang aan de Boompjes kreeg extra cachet door die zes slanke kolommen. De erkers en balkons erboven werken als verdere markering van die ingang. Al met al werkelijk een ‘Palazzo aan de Maas’.

Glasmozaïeken verbeelden het oude en het nieuwe Rotterdam

De kantoorruimten werden uitgevoerd in een zuinig-rationele jaren vijftig stijl: linoleum vloeren, geschilderde betonkolommen en wit gestucte tussenwanden. De openbare gedeelten en directieruimten waren daarentegen afgewerkt met hoogwaardige materialen – natuursteen, edele houtsoorten, fijnmazig glasmozaïek rond de kolommen. Pièce-de-résistance was de monumentale trap, waarmee de klanten vanaf de entree aan de Boompjes de lokettenhal op de eerste verdieping bereikten: de Rotterdamse kunstenaar Louis van Roode maakte voor de wangen van die statietrap gekleurde glasmozaïeken, die respectievelijk het oude en het nieuwe Rotterdam verbeeldden. Buiten verbeeldde de Rotterdamse kunstenaar Willem Verbon in driedimensionale kopercollages ‘De welvaart van de zee’ (westgevel) en ‘De welvaart van de stad’ (oostgevel).

Beeld: Daphne van Drenth

Kunstenaars en koperdieven

Het gebouw werd in 1981-1982 nog grootscheeps verbouwd en is sinds 1991 Gemeentelijk Monument, maar kwam in 2000 leeg te staan. Het herontwikkelingsplan ‘Hoog aan de Maas’, ontworpen door Nico Brouwer en Peter Hellebrand van 01-10 architecten, leed schipbreuk op de crisis van 2008. Dat behelsde een kantoor- en woontoren ‘zwevend’ boven het oude bankgebouw, dat hotel zou worden. Ondertussen huisden daarin kunstenaars als antikraakwacht. Toen die, in het zicht van nieuwe plannen, in september 2011 eenmaal weg waren, viel het gebouw ten prooi aan koperdieven. Die zagen kans om binnen een paar maanden de koperkolommen deels te strippen en Verbon’s kunstwerk aan de oostgevel grotendeels te onttakelen. Ook in het interieur verdwenen talloze onvervangbare koperdetails.

Beeld: Daphne van Drenth

De nieuwe eigenaar, ontwikkelaar COD, bedacht samen met 01-10 architecten een nieuw en veel bescheidener plan, zonder toren. Dat het een commerciële inslag zou hebben stond van meet af aan vast. Op suggesties van de Bewonersvereniging Leuvekwartier en COD om het pand te herbestemmen tot bijvoorbeeld collectiegebouw voor Museum Boijmans Van Beuningen werd helaas niet ingegaan. Daarvoor waren de commerciële kwaliteiten blijkbaar te groot, met rond 9000 m2 verhuurbare ruimte op een toplocatie: nu dus De Nieuwe Boompjes.

De architecten zijn uiterst zorgvuldig en bescheiden te werk gegaan. Zeker ten opzichte van hun eerdere plan met de zwevende kantoortoren, die het bankgebouw zelf zou hebben gereduceerd tot plint. Grootste ingreep is het verplaatsen van de hoofdingang van de Boompjes naar de Terwenakker – het gebouw lijkt een halve slag gedraaid. Die nieuwe ingang is bijna een kopie van de oude aan de Boompjes en werd ontworpen in nauw overleg met Monumentenzorg.

Beeld: Daphne van Drenth

De architecten Brouwer en Hellebrand: “We zijn nu bijna 16 jaar met het pand bezig, voor diverse opdrachtgevers. We hebben ons er zorgen over gemaakt, zijn boos geweest, verdrietig ook; maar nu zijn we blij met De Nieuwe Boompjes. Blij dat de nieuwe investeerder het pand in oude luister heeft hersteld en de potentie ervan heeft blootgelegd, én dat nieuwe huurders die nieuwe luister eer aandoen met zorgvuldig ontworpen interieurs.”

De begane grond staat vooralsnog leeg. Die is moeilijker verhuurbaar vanwege de mindere plafondhoogte dan die op de andere verdiepingen, en het gesloten karakter ervan. Toen er nog hotelplannen waren, zou hier het restaurant komen. Architecten Brouwer en Hellebrand: “Om dat mogelijk te maken hadden we de gevels moeten openbreken. Monumentenzorg zou dat hebben toegestaan zolang het die nieuwe functie zou dienen. Nu zijn we weer terug bij af. Het is een kip-en-eiprobleem: zolang het daar zo donker en laag is schrikt het potentiële gebruikers af, en zolang je die niet hebt is Monumentenzorg onvermurwbaar en mag je aan het exterieur niets veranderen om het aantrekkelijker te maken.”

Draagt De Nieuwe Boompjes bij aan het vergroten van de aantrekkingskracht van de Boompjes?

Met zijn nog steeds gesloten plint draagt De Nieuwe Boompjes helaas niet direct bij aan het vergroten van de aantrekkingskracht en levendigheid van de Boompjes als publieke ruimte en flaneerboulevard, waar je makkelijk een pilsje pakt. Gelukkig komen er nu wél weer mensen het gebouw binnen. Zij kunnen genieten van het in ere herstelde monumentale interieur. Met volle overtuiging doet De Nieuwe Boompjes weer mee aan de Nationale Monumentendag 2016, want Zwiers’ ‘Palazzo aan de Maas’ straalt als nooit tevoren.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:architectuur, de Boompjes, De Nederlandse Bank, De Nieuwe Boompjes, herontwikkeling, monument, Rotterdam en Stadscentrum

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *