Voor de harddenkende Rotterdammer

Ongemotiveerde ex-werknemers korten op hun uitkering. Dat plan lanceerde Leefbaar raadslid Ingeborg Hoogveld een week geleden in het AD. Volgens arbeidseconoom Ronald Dekker doet de overdreven nadruk op fraudebestrijding meer kwaad dan goed.

De nieuwe bijstandswet
De nieuwe bijstandswet Beeld door: beeld: Anniek Tijmes

De Leefbaren in onze stad zijn doordesemd van het klassiek rechtse denken over uitkeringsgerechtigden. Wie werkloos is of afhankelijk van een uitkering, heeft gewoon niet goed genoeg zijn best gedaan. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is dit overigens bij de meeste politieke groeperingen het belangrijkste uitgangspunt bij de uitvoering van sociale zekerheidsregelingen.
Dat Leefbaar Rotterdam ook meent dat uitkeringsgerechtigden vooral aangespoord moeten worden met een strenge ‘stok-benadering’, bleek al uit de gezwollen retoriek van de aantredende wethouder Struijvenberg: uitkeringsgerechtigden frauderen, zijn werkonwillig, kunnen niet met geld omgaan, enzovoorts. Later wees hij op gedaalde instroom en gestegen uitstroom uit de bijstand en beweerde met droge ogen dat deze samenhingen met zijn stigmatiserende beleid. Onder leiding van Leefbaar werd ook de langdurigheidstoeslag in de bijstand afgeschaft. Die zou immers maar lui maken en ervoor zorgen dat een baan niet zou lonen.
Waar alle ‘streng doch rechtvaardig’ politici stelselmatig aan voorbij gaan is dat de arbeidsmarkt niet alleen bestaat uit het arbeidsaanbod, maar ook uit arbeidsvraag. Met die laatste term wordt het gedrag van werkgevers bedoeld. En wat doen werkgevers? Die nemen, vooral in economisch barre tijden, alleen mensen aan waarvan ze veronderstellen dat die direct een productieve bijdrage aan het resultaat van de onderneming zullen hebben. En het probleem is dat de meeste werkgevers meestal veronderstellen dat mensen die op dit moment een bijstandsuitkering hebben, die productieve bijdrage niet zullen kunnen leveren. Zelfs wanneer dit – vaak onterechte – stigma bij werkgevers niet bestaat, kiezen werkgevers liever voor een schoolverlater of iemand die recent al een baan had, als er voldoende kandidaten beschikbaar zijn.

De dichte deur van de arbeidsmarkt

Kortom, het strenge ‘stok-beleid’ om mensen uit de bijstand te duwen, duwt de bijstandsgerechtigden tegen de dichte deur van de arbeidsmarkt. En als die deur al een keer opengaat dan is het negen van de tien keer een draaideur. Want voor alle (her)starters op de arbeidsmarkt is de relevante arbeidsmarkt die van de flexibele, tijdelijke banen. Voor veel bijstandsgerechtigden betekent dit dus dat zij erop moeten rekenen op termijn opnieuw een beroep op de bijstand te moeten doen.
Het is heel verstandig om dit gegeven te onderkennen in de uitvoering van de bijstand, die we tegenwoordig Participatiewet noemen. Het probleem is dat staatssecretaris Klijnsma in 2013 de zogenaamde wachttijd heeft geïntroduceerd. Dat betekent dat een bijstandsaanvrager vier weken moet ‘wachten’ voordat hij of zij (opnieuw) een bijstandsuitkering kan ontvangen. Met andere woorden, de bijstandsgerechtigde neemt als hij een tijdelijke flexibele baan aanneemt, een groot risico op een maand zonder inkomen, ook omdat er bij korte tijdelijke banen geen recht op WW ontstaat. Dat maakt het voor bijstandsgerechtigden minder aantrekkelijk om zo’n baan te accepteren. De gemeente Leiden onderkent dit. Daar negeert men de oekaze van de staatssecretaris en wordt het recht op bijstand ‘warm’ gehouden. Je zou hopen dat men ook in Rotterdam zo verstandig zou zijn.
Maar nee, het wenkend perspectief van de arbeidsmarkt (dichte deur, flex/tijdelijk, risico op maand zonder inkomen) wordt nu door Leefbaar-raadslid Hoogveld van een nieuw element voorzien. Mensen die een baan vinden vanuit de bijstand en die hun tijdelijke contract niet verlengd zien, moeten ook nog worden gekort op hun (nieuwe) uitkering, wanneer de werkgever zegt dat betrokkene niet goed genoeg zijn of haar best heeft gedaan. Het past naadloos in het ‘hard-rechtse’ discours over uitkeringen en reïntegratie. Werkgevers worden in dit voorstel van harte uitgenodigd te ‘klikken’ over de mensen die bij hen gewerkt hebben.

Stigmatiserend voorstel

Daarmee krijgen werkgevers een extra prikkel om hun besluit om mensen niet duurzaam bij hen in dienst te nemen te rechtvaardigen. En werkgevers hebben al heel veel prikkels om mensen op relatief eenvoudige functies snel te vervangen. Voor het (tijdelijk) in dienst nemen van uitkeringsgerechtigden bestaat een woud aan subsidies en vrijstellingen. Meestal gaat het om relatief eenvoudig werk waarvan werkgevers onterecht denken dat je medewerkers zonder kosten door nieuwe kunt vervangen. Hoe eenvoudig en aanlokkelijk is het dan om een nieuwe medewerker die een dag chagrijnig op z’n werk komt niet te verlengen en bij de gemeente te melden dat betrokkene niet gemotiveerd is. En een nieuwe medewerker (liefst met subsidie) aan te nemen.

Wanneer deze praktijk tot stand komt, zal het overigens om hele kleine aantallen gaan. Het ging om een beperkt deel van de bijstandspopulatie en de meeste werkgevers gedragen zich niet zo cynisch als hierboven beschreven. Het voorstel van Hoogveld is dus zeer stigmatiserend, en kan beschouwd worden als ‘klein bier’ in relatie tot de totale kosten van de bijstand voor Rotterdam. Dit is kenmerkend voor bijna alle ‘schuld en boete’ initiatieven om bijstandsgerechtigden de duimschroeven aan te draaien. Vaak wordt wel gemeld welk bedrag er op de bijstand kan worden bespaard, maar wordt niet verteld hoeveel het kost om die besparing te realiseren. Wanneer dat wel gebeurt, bijvoorbeeld door de Rotterdamse ombudsman of Rekenkamer, dan blijkt keer op keer dat dit penny wise and pound foolish is.
Steeds meer wordt uit wetenschappelijk onderzoek duidelijk dat wanneer je mensen rond het sociaal minimum (dus vaak in armoede) houdt, zoals door bovenbeschreven uitvoering van de bijstand, dat ze geen verstandige en langetermijnbeslissingen kunnen nemen. Ze zijn slechts bezig met overleven. Het moet dus anders. Uitkeringen waren ooit bedoeld om mensen inkomenszekerheid te bieden om vanuit die zekerheid weer een nieuwe plek op de arbeidsmarkt te verwerven. Door de overdreven (en financieel improductieve) nadruk op fraudebestrijding en het ontkennen van de werkelijkheid van de hedendaagse arbeidsmarkt, leidt de ‘Leefbare’ uitvoering in Rotterdam vooral tot frustratie en tot grotere afstand van arbeidsmarkt en samenleving bij uitkeringsgerechtigden.

Geen stokken, maar wortels

Elementen van een meer constructieve uitvoering van de Participatiewet zijn vertrouwen, inkomenszekerheid en baancreatie. Een dergelijke benadering houdt mensen eerder een wortel voor dan een stok. Laat bijstandsgerechtigden bijverdienen in kleine deeltijdbanen of met ‘scharrelondernemerschap’ zonder dat ze direct volledig worden gekort op hun uitkering. Daarmee wordt het aantrekkelijk om de eerste stap terug naar de arbeidsmarkt te zetten. Voel je als gemeente Rotterdam medeverantwoordelijk voor duurzame werkgelegenheid voor deze doelgroep en spreek werkgevers in de regio daarop aan. Creëer in samenwerking met die werkgevers nieuwe duurzame werkgelegenheid die echt perspectief biedt om aan armoede te ontsnappen. Zorg dat mensen die bereid zijn om aan de slag te gaan (en dat zijn de meesten, in weerwil van de retoriek van Leefbaar) dat kunnen doen zonder dat ze grote risico’s lopen om langdurig hun inkomen kwijt te raken.
Dan is de kans veel groter dat er duurzame uitstroom uit de bijstand ontstaat en dan ga je pas echt maatschappelijke winst boeken. Stokken zijn er genoeg (te veel!). Er is gebrek aan wortels.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

ronald_dekker_avatar

Ronald Dekker

Rotterdammer, arbeidseconoom (Universiteit van Tilburg), lid van de Burgerjury Rotterdam en ‘meedenker’ in Toekomstverkenning Sociaal Domein Rotterdam

Profiel-pagina
Anniek Tijmes

Anniek Tijmes

Anniek Tijmes (1985) is illustrator. Ze analyseert gebeurtenissen in de maatschappij en onderzoekt de openbare ruimte. Met zwarte inkt tekent zij hiervan een grafisch, conceptueel beeld.

Profiel-pagina
Lees 7 reacties
  1. Profielbeeld van R.Sörensen
    R.Sörensen

    Op dit stukje is terecht helemaal niet gereageerd. Slaan op hetzelfde kortzichtige aanbeeld: Het is van Leefbaar dus slecht.

    Fraude is funest voor ons hele systeem. Werkt demotiverend voor werkenden en vergroot de kans op oneerlijke concurrentie (zwartwerkers inhuren)
    Voor de goede orde wordt soms een baan aangenomen (kijk ik ben echt op zoek naar een oplossing hoor) maar betrokkenen hebben er alle belang bij dat ze weer snel worden ontslagen om zo hun oorspronkelijke frauduleuze en veel rendabelere levenswijze te hervatten.
    Het meest voorkomende euvel is niet of veel te laat op het werk komen. Ander: De taal niet willen of kunnen verstaan. Heel objectief te registreren.

    Mag niet natuurlijk. Sterker nog fraude komt niet voor!

  2. Profielbeeld van Ronald Dekker
    Ronald Dekker

    Dit soort beleid wordt gesteund door (praktisch) alle politieke partijen. Leefbaar neemt daar nu in de praktijk politieke verantwoordelijkheid voor.

    Ik heb er, op basis van argumenten, kritiek op. Leer er mee leven.

    Fraude komt voor, ook onder bijstandsgerechtigden. Wat de politiek (nagenoeg alle partijen) de afgelopen 30 jaar gedaan heeft, is doen alsof fraude ‘de maat der dingen is’ in de bijstand. Quod non. En die overdreven aandacht voor fraude werkt contraproductief voor de meerderheid van bijstandscliënten.

    Wanneer je dat perse wilt opvatten als Leefbaar bashing, be my guest….

  3. Profielbeeld van Daniel Martin
    Daniel Martin

    Een voorspelbare reactie van de heer Sörensen.

    Alleen gericht op fraude.

    Geen woord over het overschot aan arbeidskrachten en tekort aan banen.

    Banen waarmee mensen financieel onafhankelijk kan zijn. Maar die zijn zeldzaam, want het enige waar bijstandsgerechtigden nog kans op maken zijn ‘werken met behoud van uitkering’ flut-en-nep-banen en re-integratie trajecten die winstgevend zijn voor bedrijven.

    Banen die zekerheid bieden om op z’n minst 6 maanden aan het werk te zijn er daar het minimumloon voor te krijgen. Nee meneer en mevrouw Leefbaar, daar doen werkgevers niet meer aan. Uurloon 6, 7, of 8 euro, met en maximum van 900 euro per maand, daar moet je het maar mee doen.

    Banen voor Rotterdammers, met een Nederlandse nationaliteit. Maar dat kan niet want ‘we kunnen werkgevers niet dwingen om mensen aan te nemen die zij niet willen’.

    Banen voor Rotterdammers met een handicap, beperking en of ziekte. Helaas, helaas, je komt alleen in aanmerking voor subsidie en of garantiebanen als je in het Doelgroepenregister van het UWV staat. Jammer meneer of mevrouw: u bent nét niet beperkt genoeg en u heeft nét 1% theoretische arbeidsvermogen boven de grens.

    Hier hoor en lees ik niks over. Alleen over fraude.

  4. Profielbeeld van R.Sörensen
    R.Sörensen

    In de vorge bestuurlijke periode is een proef gedaan met werken in het Westland.
    Er waren ongeveer 500 banen en evenveel zgn. werkzoekers.
    Bij de eerste oproep om met de bus naar het Westland te gaan kwam al meer dat de helft niet opdagen! Uiteindelijk vonden slechts twee, herhaal twee mensen een baan!
    In de haven zijn operaters nodig, in de metaal lassers.
    Op veel busjes van klusbedrijven etc. zien we staan “collega’s gezocht”
    Via het plan op Zuid kunnen uitstromers een baangarantie krijgen. En zie de resultaten.

    O.K. noem het geen fraude. Gemakzucht dan maar?

  5. Profielbeeld van R.Sörensen
    R.Sörensen

    Goh, blader ik door de knipselkrant zie ik een stukje uit het AD/DR Dichtbij, waarin staat dat 14 vluchtelingen een korte cursus krijgen en daarna aan de slag kunnen?
    Schijnt een heel groot tekort aan ict’ers te zijn.

  6. Profielbeeld van R.Sorensen
    R.Sorensen

    Vanochtend bij NOS Journaal.
    30.000 banen in de grensstreek over de grens in Duitsland.
    Veel moeite om Nederlanders zo ver te krijgen om daar te gaan werken.
    Lijkt ook moeilijk want ze moeten Sie zeggen tegen hun baas en er is geen bedrijfsdemocratie!
    Nou, als de staatsomroep al met deze berichten komt?

  7. Profielbeeld van Henry Koster
    Henry Koster

    leefbaar of niet iedere onzalig kan op zo’n plan komen. ik vind het erg NSB achtige trekjes krijgen. je opent zo de weg voor werkgevers om werknemers af te persen en te bedreigen. je doet dit en dat anders vlieg je eruit en dat zal ik je leren.

    buitendat, heeft het UWV (waar men volgens mij eerst terechtkomt) al genoeg middelen om de schuldvraag bij ontslag te onderzoeken.

    dit college kan beter meer investeren in het onderzoeken van dossiers. ik had eens ergens gelezen dat bij ongeveer de helft fraude wordt geconstateerd. lijkt me een goed begin. ipv ambtenaren te verplichten hun bruine hemd uit de kast te halen.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.